Bilinçli Başa Çıkma Ölçeği

Özet

Bilinçli Başa Çıkma Ölçeği (BBÇÖ), bireylerin stresli durumlar veya olumsuz duygular karşısında kullandıkları bilinçli başa çıkma stratejilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması Akkuş-Çutuk ve Türk (2019) tarafından yapılmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin dört alt boyuttan oluşan faktör yapısının ve psikometrik özelliklerinin Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir olduğunu göstermiştir. Ölçek, özellikle farkındalık temelli yaklaşımların bireyin başa çıkma süreçlerindeki rolünü incelemek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilinçli Başa Çıkma, Başa Çıkma Stratejileri, Farkındalık, Psikolojik Ölçme, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama.

Yazarlar

Zeynep AKKUŞ ÇUTUK, Tuğba TÜRK.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin zorluklarla ve stresle karşılaştıklarında kullandıkları çeşitli bilinçli başa çıkma mekanizmalarını ve stratejilerini nicel olarak değerlendirmektir. Bu stratejiler genellikle farkındalık, dikkati yönlendirme ve duygusal düzenleme gibi süreçleri içerir.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini Türkiye örnekleminde test ederek, psikoloji alanında bilinçli başa çıkma konusundaki araştırmalara standart ve güvenilir bir araç sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, bilişsel ve duygusal süreçlerin stres yönetimi üzerindeki etkileri daha derinlemesine incelenebilmektedir.

Yapı

Bilinçli Başa Çıkma Ölçeği, bireylerin bilinçli başa çıkma davranışlarını dört temel alt boyutta inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu alt boyutlar, bireyin başa çıkma sürecinde hangi stratejileri önceliklendirdiğini ortaya koyar.

Ölçeğin yapısal bütünlüğü, iç tutarlılık analizleri ile desteklenmiş olup, ölçülen dört temel yapı şunlardır:

• Farkındalık: Olaylara ve duygulara yargılamadan dikkat etme ve onları olduğu gibi kabul etme yeteneği.
• Dikkati Dağıtma: Olumsuz durumlar karşısında dikkati yapıcı yollarla veya geçici olarak başka aktivitelere yönlendirme.
• Olumsuz Duyguları Önleme: Stres veya tehdit altındayken ortaya çıkan negatif duygusal tepkileri yönetme ve engelleme çabaları.
• Kendini Yapıcı Olarak Ortaya Koyma: Sorunlarla yüzleşirken yapıcı, olumlu ve çözüm odaklı bir tutum sergileme.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla, uyarlama çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, ölçeğin teorik yapısının (dört alt boyutlu model) toplanan verilerle ne ölçüde uyumlu olduğunu değerlendirmiştir.

Analiz sonuçlarına göre, ki-kare değeri (x²=639.87, N=283, df=221, p=0.00) anlamlı bulunmuştur. Bu istatistiksel anlamlılık, modelin mükemmel bir uyum göstermediğini, ancak diğer uyum indekslerinin incelenmesi gerektiğini işaret etmektedir. Elde edilen uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir sınırlarda bir uyuma sahip olduğunu göstermiştir: RMSEA=.076, CFI=.88, IFI=.88, GFI=.85 ve SRMR=.074. Bu değerler, özellikle CFI ve IFI değerlerinin .90’a yakın olmasıyla, dört faktörlü yapının Türk örnekleminde geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Cronbach’s Alfa İç Tutarlılık Katsayısı ve Madde-Toplam Korelasyon Katsayısı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Dört alt boyut için hesaplanan Cronbach’s Alfa değerleri kabul edilebilir düzeydedir (genellikle .70 ve üzeri):

• Farkındalık alt boyutu için: .71
• Dikkati Dağıtma alt boyutu için: .79
• Olumsuz Duyguları Önleme alt boyutu için: .72
• Kendini Yapıcı Olarak Ortaya Koyma alt boyutu için: .71

Madde-Toplam Korelasyon Katsayıları ise maddelerin ilgili alt boyutu temsil etme gücünü göstermektedir ve tüm alt boyutlarda orta düzeyde ve yüksek korelasyonlar gözlemlenmiştir:

• Farkındalık: .31–.57
• Dikkati Dağıtma: .33–.69
• Olumsuz Duyguları Önleme: .38–.53
• Kendini Yapıcı Olarak Ortaya Koyma: .38–.59

Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin alt boyutlarıyla yüksek düzeyde ilişkili olduğunu ve ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek üzere kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin teorik olarak varsayılan dört faktörlü yapısını doğrulamıştır. Analiz, N=283 kişilik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Model uyum indekslerinin değerlendirilmesi, psikometrik açıdan önemli kabul edilen bazı kriterlere dayanmaktadır. RMSEA (Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı) değeri .076 olarak bulunmuştur. .08’in altındaki bu değer, kabul edilebilir uyumu işaret eder. CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) ve IFI (Artımsal Uyum İndeksi) değerlerinin (.88) de .90’a yakın olması, modelin veriye iyi uyum sağladığını göstermektedir. GFI (İyilik Uyum İndeksi) .85 ve SRMR (Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı) .074 değerleri de modelin genel olarak geçerli ve güçlü bir yapıya sahip olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Mevcut: Türkçe

Nüfus Grubu: Üniversite Öğrencileri (Uyarlama çalışması örneklemi)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle Yetişkin/Genç Yetişkin)

Nüfus Detayları: Uyarlama çalışması 283 kişilik bir örneklemle yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Ölçek toplam 23 maddeden oluşmaktadır ve yanıtlar 5’li Likert Ölçeği üzerinden toplanır. Derecelendirme formatı 1= hiçbir zaman – 5= her zaman şeklindedir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Stres Yönetimi, İç Tutarlılık, DFA, RMSEA, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Zeynep AKKUŞ ÇUTUK

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Zeynep AKKUŞ ÇUTUK (Trakya Üniversitesi ile ilişkili).

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2019 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve telif hakları ile ilgili detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Zeynep AKKUŞ ÇUTUK ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: bilincli-basa-cikma-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Akkuş-Çutuk, Z. ve Türk, T. (2019). The mindful coping scale: The validity and reliability of Turkish version. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 299-311. https://doi.org/10.31592/aeusbed.591719
2. Araştırma makalesinin tam metnine ResearchGate üzerinden erişim sağlanabilir: researchgate.net

Bilinçli Başa Çıkma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bilinçli Başa Çıkma Ölçeği toplam 23 maddeden oluşmaktadır. Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu alanda sunulmamaktadır.