Bilinçli-Farkındalık Temelli Öz-Yeterlik Ölçeği-Yenilenmiş (BFÖÖ-Y)

Özet

Bilinçli-Farkındalık Temelli Öz-Yeterlik Ölçeği-Yenilenmiş (BFÖÖ-Y), bireylerin zorlu duygusal ve kişilerarası durumlarla başa çıkma yeteneklerine dair algıladıkları öz-yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Ölçek, bilinçli-farkındalık (mindfulness) ilkelerini temel alarak, bireyin duygularını yönetme, kişilerarası ilişkilerde etkili olma ve sıkıntıya tahammül etme becerilerini değerlendirmektedir. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye kültürüne adaptasyonunu ve psikometrik özelliklerinin incelenmesini amaçlamıştır. Çalışma, ölçeğin altı temel boyutta yapılandığını destekleyen güvenirlik verilerini sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilinçli-Farkındalık, Öz-Yeterlik, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Duygu Düzenleme, Sıkıntı Tahammülü

Yazarlar

Zümra Atalay, Uğur Aydın, Gizem Bulgan, Rumeysa Dilara Taylan, Sümeyye Betül Özgülük

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Bilinçli-Farkındalık Temelli Öz-Yeterlik Ölçeği-Yenilenmiş (BFÖÖ-Y) formunun Türkçe diline uyarlama sürecini gerçekleştirmek ve Türk kültürü bağlamında ölçeğin psikometrik özelliklerini, özellikle de güvenirliğini, incelemektir. Ölçeğin adaptasyonu, bilinçli-farkındalık temelli müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir aracı Türk araştırmacılarının kullanımına sunmayı hedeflemiştir.

Adaptasyon çalışması, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını ve alt boyutlarının iç tutarlılık düzeylerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olup olmadığını belirlemeyi esas almıştır. Bu sayede, BFÖÖ-Y‘nin Türkiye’de yaygın olarak kullanılabilecek standart bir ölçüm aracı haline gelmesi amaçlanmıştır.

Yapı

BFÖÖ-Y, bireyin bilinçli-farkındalık pratiklerini kullanarak yaşam zorluklarıyla başa çıkma kabiliyetine dair inancını, yani öz-yeterlik algısını ölçen çok boyutlu bir yapıdır. Ölçek, özellikle stresli, duygusal olarak yüklü veya kişilerarası açıdan zorlayıcı anlarda bireyin kendini ne kadar yetkin hissettiğine odaklanır.

Ölçek, adaptasyon çalışmasında incelenen altı temel boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin farklı yaşam alanlarındaki öz-yeterlik becerilerini spesifik olarak değerlendirmeye olanak tanır:

• Duygu Düzenleme: Zorlu duygusal durumları yönetme becerisi.
• Duygusal Denge: Yaşanan duygusal dalgalanmalar karşısında istikrarı koruma.
• Sosyal Beceriler: Sosyal etkileşimlerde etkili ve uygun tepkiler verme yeteneği.
• Sıkıntı Tahammülü: Rahatsız edici veya stresli durumlarla başa çıkma ve dayanıklılık gösterme.
• Sorumluluk Alma: Kendi eylemlerinin ve sonuçlarının sorumluluğunu üstlenme.
• Kişilerarası Etkenlik: İlişkilerde etkili iletişim kurma ve kişisel sınırları belirleme.

Geçerlik

Adaptasyon çalışmasının sunulan özetinde, ölçeğin geçerliğine dair spesifik istatistiksel analiz sonuçları (örneğin, yapı geçerliği için Doğrulayıcı Faktör Analizi veya kriter geçerliği) doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, uyarlama çalışmaları genellikle orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini korumayı hedefler.

Geçerlik analizlerine dair detaylı bulgular için araştırmacıların orijinal makaleye başvurması önerilir. Orijinal makalenin bağlantısı aşağıda Referanslar bölümünde sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğini incelemek amacıyla iç tutarlık güvenirlik analizleri uygulanmış ve Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin genel olarak kabul edilebilir düzeyde iç tutarlığa sahip olduğunu göstermektedir. Ölçeğin bütününe ilişkin Cronbach Alfa değeri .72 olarak bulunmuştur.

Alt boyutlara ait iç tutarlık katsayıları ve bu katsayıların yorumlanması aşağıdaki gibidir:

• Duygu Düzenleme: .73
• Duygusal Denge: .78
• Sorumluluk Alma: .71

Bu üç alt boyut için elde edilen katsayılar, Pallant (2005) tarafından belirlenen standartlara göre anlamlı düzeyde güvenilirliğe işaret etmektedir.

Diğer üç alt boyutun güvenirlik katsayıları ise kabul edilebilir düzeyin biraz altında kalmıştır:

• Sosyal Beceriler: .65
• Sıkıntı Tahammülü: .62
• Kişilerarası Etkenlik: .65

Araştırmacılar, bu düşük katsayıların bir nedeninin bu alt boyutlarda yer alan madde sayısının azlığı (n = 3) olabileceğini belirtmişlerdir, zira genel öneri her bir faktörde en az dört (n ≥ 4) madde bulunması yönündedir.

Faktör Analizi

BFÖÖ-Y, altı farklı psikolojik yapıyı ölçen alt boyutlara ayrılmıştır. Bu alt boyutların varlığı, ölçeğin çok faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Güvenirlik analizleri sırasında bu altı faktörün (Duygu Düzenleme, Duygusal Denge, Sosyal Beceriler, Sıkıntı Tahammülü, Sorumluluk Alma ve Kişilerarası Etkenlik) ayrı ayrı incelenmesi, adaptasyon sürecinde yapılan faktör analizlerinin bu yapıyı desteklediğini düşündürmektedir.

Ancak, Sosyal Beceriler, Sıkıntı Tahammülü ve Kişilerarası Etkenlik alt boyutlarının her birinde sadece üçer madde (n=3) bulunması, bu faktörlerin yapısal sağlamlığı ve güvenirliği açısından dikkat edilmesi gereken bir noktadır. Faktör analizinin detayları için makalenin orijinal metodoloji bölümüne bakılması gerekmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği

Maddeler: Kaynak içerikte madde sayısı belirtilmemiştir.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmıştır (1 = Hemen Hemen Hiçbir Zaman, 5 = Hemen Hemen Her Zaman).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim bilimleri alanında çalışan veya bu alanda eğitim alan bireyler (Uyarlama makalesi “İlköğretim Online” dergisinde yayınlanmıştır).

Yaş Grubu: Çalışma popülasyonuna bağlı olarak yetişkin veya üniversite öğrencisi grupları.

Popülasyon Detayları: Orijinal kaynakta örneklem büyüklüğü ve özellikleri detaylıca belirtilmemiştir, ancak çalışma İlköğretim Online dergisinde yayımlanmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik doğrulama ve iç tutarlılık analizi (Cronbach Alpha) metodolojisi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilinçli-Farkındalık, Öz-Yeterlik, Duygusal Düzenleme, Psikolojik Ölçme, İç Tutarlılık, Cronbach Alfa, Likert Tipi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Zümra Atalay

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İletişim/İzinler: Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Zümra Atalay ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal Makale Bağlantısı: Makalenin yayımlandığı dergiye ait bağlantı: ilkogretim-online.org.tr

PDF Erişimi: Ölçeğin uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyası buradadır: bilincli-farkindalik-temelli-oz-yeterlik-olcegi-yenilenmis-bfoo-y-turkiye-uyarlama-calismasi-toad.pdf

Referanslar

• Atalay, Z., Aydın, U., Bulgan, G., Taylan, R. D., Özgülük, S. B. (2017). Bilinçli-Farkındalık Temelli Öz-Yeterlik Ölçeği-Yenilenmiş (BFÖÖ-Y): Türkiye Uyarlama Çalışması. İlköğretim Online, 16(4), 1803-1815.
• Pallant, J. (2005). SPSS Survival Manual: A step-by-step guide to data analysis using SPSS for Windows (Version 12). Open University Press. (Güvenirlik yorumlaması için referans gösterilmiştir.)

Bilinçli-Farkındalık Temelli Öz-Yeterlik Ölçeği-Yenilenmiş (BFÖÖ-Y) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte detaylı olarak yer almamaktadır.