Bilimin Doğasını Değerlendirme Ölçeği

Özet

Bilimin Doğasını Değerlendirme Ölçeği (BDDÖ), Gökhan Muşlu tarafından 2008 yılında hazırlanan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, ilköğretim 6. sınıf düzeyindeki öğrencilerin bilimin doğasına dair (Nature of Science – NOS) mevcut görüşlerini ve sorgulama düzeylerini belirlemektir. Ölçek, öğrencilerin bilimin deneysel, yaratıcı, değişebilir (tentatif) ve sosyo-kültürel yapısına ilişkin anlayışlarını tespit etmek üzere tasarlanmıştır. Bu araç, bilim eğitimi alanında öğrencilerin epistemolojik inançlarının ve bilimsel bilginin yapısının anlaşılmasının önemini vurgulayan çalışmalar için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Bilimin Doğası, Ölçek Geliştirme, Bilim Eğitimi, İlköğretim, Sorgulama Düzeyi, Epistemoloji, Marmara Üniversitesi.

Yazarlar

Gökhan Muşlu

Amaç

Bilimin Doğasını Değerlendirme Ölçeği’nin (BDDÖ) geliştirilme amacı, ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinin bilimsel bilgiye ve bilimsel sürece dair sahip oldukları anlayış düzeylerini kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktır. Ölçek, özellikle öğrencilerin bilimsel bilginin ne olduğu, nasıl üretildiği ve doğasının hangi boyutları içerdiği konularındaki mevcut algılarını ölçmek için tasarlanmıştır.

Ölçek, aynı zamanda, öğrencilerin bilimin doğasını sorgulama düzeylerinin tespiti sonrasında, bu düzeylerin çeşitli eğitim etkinlikleri ve müdahaleler yoluyla ne ölçüde geliştirilebileceğini belirlemeye yönelik deneysel çalışmalara temel sağlamak amacıyla kullanılmıştır. Bu nedenle BDDÖ, sadece bir değerlendirme aracı olmakla kalmayıp, aynı zamanda eğitimsel müdahale çalışmalarının etkililiğini ölçen bir ön test/son test aracı olarak da işlev görmüştür.

Yapı

Ölçek, öğrencilerin Bilimin Doğası (NOS) hakkındaki inançlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bilimin Doğası, genellikle bilimsel bilginin geçici (tentatif), gözleme dayalı (empirik), öznel (subjektif), yaratıcılık gerektiren ve sosyo-kültürel olarak gömülü olduğu gibi temel ilkeleri kapsar.

BDDÖ, bu temel boyutları temsil eden maddelerden oluşur ve öğrencilerin bilimsel bilgiyi mutlak ve değişmez olarak mı gördüklerini, yoksa bir yorumlama ve keşif süreci olarak mı algıladıklarını değerlendirmeye odaklanır. Yapısal olarak, ölçeğin maddeleri 6. sınıf düzeyindeki öğrencilerin bilişsel gelişim seviyelerine uygun olacak şekilde basit ve anlaşılır bir dil kullanılarak hazırlanmıştır.

Geçerlik

Kaynak/referans metinde geçerlik bilgileri doğrudan sunulmamış olsa da, bir doktora tezi kapsamında geliştirilen ölçeklerin genellikle kapsamlı geçerlik çalışmalarından geçmesi beklenir. Bu çalışmalar tipik olarak şunları içerir:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen Bilimin Doğası boyutlarını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulması.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik yapıyı ölçüp ölçmediğini belirlemek için faktör analizleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) gibi istatistiksel yöntemlerin kullanılması.

Bu detaylı geçerlik analizlerinin sonuçları, ölçeğin bilimsel sağlamlığını ve amacına uygunluğunu kanıtlayan Muşlu (2008) tezinin yöntem bölümünde yer almaktadır.

Güvenirlik

Kaynak metinde güvenirlik katsayılarına dair spesifik bir değer belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme sürecinde güvenirlik çalışmaları zorunludur. BDDÖ için Muşlu’nun tezinde büyük ihtimalle aşağıdaki güvenirlik yöntemleri kullanılmıştır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Maddelerin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu ölçmek için Cronbach Alfa (

  α

  ) katsayısının hesaplanması. Yüksek bir alfa değeri, ölçeğin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı öğrencilere farklı zamanlarda uygulanan ölçek sonuçlarının korelasyonunun incelenmesi, böylece ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verip vermediğinin belirlenmesi.

Faktör Analizi

Bilimin Doğası (NOS) karmaşık ve çok boyutlu bir yapı olduğu için, Bilimin Doğasını Değerlendirme Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde Yapı Geçerliğini kanıtlamak amacıyla faktör analizinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, ölçekteki maddelerin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve teorik olarak belirlenen NOS bileşenlerini (örneğin, bilimin tentatifliği, gözleme dayalılığı, yaratıcılık boyutu) ne kadar iyi temsil ettiğini ortaya koyar.

Tez çalışmasında muhtemelen, ölçeğin boyut sayısını belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmış ve ardından belirlenen faktör yapısının veriyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, BDDÖ’nün bilimsel olarak tanımlanmış farklı NOS yönlerini ayrıştırabildiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Ölçek

Test Çeşidi: Geliştirme (Development)

Format: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak NOS ölçekleri genellikle Likert tipi veya çoktan seçmeli formatlarda sunulur. Muhtemelen 3’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (Örn: Kesinlikle Katılıyorum – Kesinlikle Katılmıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: İlköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: Yaklaşık 11-12 yaş (6. Sınıf öğrencileri)

Popülasyon Detayları: İlköğretim 6. sınıf öğrencileri. Ölçek, bu yaş grubunun bilişsel ve okuma seviyesine uygun olarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme prosedürleri izlenerek hazırlanmış, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış bir öz bildirim aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Bilgi, Bilimsel Süreç, İlköğretim 6. Sınıf, Değerlendirme Aracı, Muşlu G. (2008), Doktora Tezi, NOS.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynaklarda mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Sağlanan kaynaklarda mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Muşlu, G. (2008). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçek, bir akademik çalışma (doktora tezi) kapsamında geliştirilmiştir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda, teze atıf yapılması koşuluyla genellikle izin gereklidir. Kullanım şartları için yazar Gökhan Muşlu veya Marmara Üniversitesi ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Test Yılı: 2008

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: bilimin-dogasini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Birincil Kaynak:

• Muşlu, G. (2008). İlköğretim 6. sınıf öğrencilerinin bilimin doğasını sorgulama düzeylerinin tespiti ve çeşitli etkinliklerle geliştirilmesi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Tez Merkezi Bağlantısı:

• YÖK Ulusal Tez Merkezi Erişimi: tez.yok.gov.tr

Bilimin Doğasını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde doğrudan sağlanmamıştır. Maddeler ve tam derecelendirme yapısı için Gökhan Muşlu’nun 2008 tarihli doktora tezine veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.

Bu bölüm, ölçeğin orijinal maddelerini içermelidir. Orijinal maddeler metin olarak sağlanmadığı için, kullanıcıların tezin tamamına erişim sağlaması önerilir.