Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği (Instrument For The Nature of Science Beliefs)

Özet

Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği (BDİÖ), fen eğitimi alanında önemli bir yere sahip olan Bilimin Doğası (BD) hakkındaki bireysel inanışları ve algıları ölçmek amacıyla 2011 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının bilimin epistemolojik temellerine dair sahip oldukları anlayışları saptamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, bilimin doğasının deneysel, yaratıcı, toplumsal ve öznel yönleri gibi temel bileşenlerine odaklanarak, adayların bilimsel bilgi üretimine ilişkin görüşlerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedefler. BDİÖ, Işıl Özcan’ın yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir ve fen eğitimi araştırmalarına önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilimin Doğası İnanışları, Bilimin Doğası, Fen Eğitimi, Öğretmen Adayları, Bilimsel Epistemoloji, Ölçek Geliştirme, Psikometri.

Yazarlar

Işıl Özcan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının bilimsel bilgiye, bilimsel yönteme ve genel olarak bilimin işleyişine dair sahip oldukları inanışları ve anlayış düzeylerini objektif ve yapılandırılmış bir biçimde ölçmektir. Bu inanışlar, öğretmen adaylarının gelecekteki sınıflarında bilimi nasıl öğreteceklerini doğrudan etkilediği için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, öğretmen adaylarının bilimin doğasına ilişkin modern ve kabul görmüş görüşlerle ne ölçüde uyumlu olduklarını belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede, öğretmen yetiştirme programlarında bilimin doğası eğitiminin etkinliğini değerlendirmek ve gerektiğinde müfredat içeriğini bu eksikliklere göre yeniden düzenlemek mümkün hale gelmektedir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, bilimsel bilginin temel niteliklerini (tentativeness, empirizm, sübjektivite, sosyo-kültürel bağlam, yaratıcılık) içeren çok boyutlu bir yapı olan Bilimin Doğası İnanışlarını ölçmektedir. Bu inanışlar genellikle iki ana kategoriye ayrılır: Geleneksel (Statik) görüşler ve Çağdaş (Dinamik) görüşler. Ölçek, bireylerin bu iki kutup arasındaki konumunu belirlemeyi amaçlar.

BDİÖ’nün ölçtüğü spesifik alt boyutlar genellikle şunları kapsar: bilimsel bilginin değişebilirliği (tentativeness), bilimsel bilginin gözleme dayalı ve deneysel yapısı (empirical basis), bilimde yaratıcılık ve hayal gücünün rolü, bilimsel teoriler ile yasalar arasındaki ayrım ve bilimin sosyo-kültürel bağlamdan etkilenme düzeyi. Bu yapı, öğretmen adaylarının bilim felsefesi hakkındaki derinlikli anlayışını ortaya koymak için tasarlanmıştır.

Geçerlik

Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Yüksek lisans tezi kapsamında, genellikle Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile) ve Yapı Geçerliği (Faktör Analizi ile) yöntemlerine başvurulmuştur.

Yapı geçerliği çalışmalarında, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını doğrulamak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Maddelerin beklenen faktör yüklerini sağlaması, ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Ancak, spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, KMO değeri veya açıklanan varyans yüzdesi) tezin kendisinden incelenmelidir.

Güvenirlik

BDİÖ’nün güvenirlik çalışmaları, ölçeğin zamandan zamana ve farklı koşullar altında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntem İç Tutarlılık Güvenirliği olup, bu genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak rapor edilir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve içsel olarak uyumlu olduğunu gösterir. Ölçek geliştirme tezi, bu katsayıları detaylı olarak sunmakla birlikte, genel akademik standartlara uygun olarak ölçeğin güvenilirliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğu varsayılmaktadır. Ayrıca, güvenirlik analizlerinin alt boyutlar için ayrı ayrı da yapıldığı öngörülmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yürütülmüştür. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak ve maddelerin hangi temel bileşenler altında toplandığını belirlemek için kritik öneme sahiptir. BDİÖ için yapılan analizler, bilimin doğasının farklı yönlerini temsil eden ayrık faktörlerin varlığını desteklemiştir.

Genellikle faktör analizinde kullanılan yöntemler arasında Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis) ve Varimax döndürme tekniği bulunur. Bu analizler sonucunda, ölçek maddelerinin net ve anlamlı faktörlere ayrıldığı, her bir faktörün Bilimin Doğası‘nın farklı bir boyutunu (örneğin, deneysellik veya yaratıcılık) temsil ettiği saptanmıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Type:

Geliştirme (Developmental Scale)

Format:

Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Örneğin, 5’li Likert: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Üniversite Öğrencileri (Öğretmen Adayları)

Age Group:

Genç Yetişkinler (18-25 Yaş Aralığı)

Population Details:

Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde öğrenim gören Fen Bilgisi Öğretmen Adayları. Bu grup, gelecekteki bilim eğitimcileri olarak bilimin doğası hakkındaki inanışlarının incelenmesi açısından temsili bir öneme sahiptir.

Test Methodology:

Öz-bildirim (Self-report) yöntemi kullanılarak uygulanan bir anket formatıdır. Katılımcılar, verilen ifadelere ne ölçüde katılıp katılmadıklarını belirtirler. Puanlama, geleneksel veya çağdaş görüşleri yansıtan maddelerin yönüne göre ters veya düz puanlama yapılarak gerçekleştirilir. Ölçek, psikometri ilkelerine uygun olarak geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Eğitimi, Bilim Felsefesi, Güvenirlik, Geçerlik, Likert Ölçeği, Eğitim Psikolojisi, Yüksek Lisans Tezi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir (2011). Ticari kullanımı için yazar Işıl Özcan’dan izin alınması gereklidir.

• Yayın Yılı: 2011
• Sorumlu Yazar: Işıl Özcan
• İzinler ve Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir. Genellikle tez kapsamında geliştirilen ölçekler, ticari olmayan kullanımlarda ücretsizdir.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Işıl Özcan

Author ORCID Identifier:

Mevcut değil.

Affiliation Email addresses:

[email protected]

Correspondence Address:

Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

Kaynakça

Özcan, I. (2011). Bilimin doğası inanışlarına yönelik bir ölçeğin geliştirilmesi ve fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimin doğası inanışlarının tespiti (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Ölçeğin orijinal tezi YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: bilimin-dogasi-inanislari-olcegi-instrument-for-the-nature-of-science-beliefs-toad.pdf

Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği (Instrument For The Nature of Science Beliefs) Ölçek Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynağın sağladığı özet bilgide yer almamaktadır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezi (Özcan, 2011) incelenmelidir.