Bilimin Doğası Ölçeği

Özet

Bilimin Doğası Ölçeği (BDÖ), öğretmen adaylarının ve fen bilimleri öğretmenlerinin bilimin doğası hakkındaki görüşlerini ve anlayış düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş geçerli ve güvenilir bir psikometrik araçtır. Ölçek geliştirme çalışması Sinan Özgelen tarafından 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. BDÖ, bilimsel bilginin yapısı, bilim insanının özellikleri, değişime açıklık, teknoloji ile ilişkisi ve sosyal kültürel etkiler gibi temel Bilimin Doğası (Nature of Science) yönlerini değerlendiren beş alt boyuttan ve toplam 19 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, 4’lü Likert Ölçeği formatında derecelendirilmiştir.

Ölçeğin geliştirme süreci, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yaklaşımlarının kullanıldığı kapsamlı istatistiksel analizleri içermektedir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen güçlü uyum indeksleri (örneğin, RMSEA ve RMR) sağlamıştır. BDÖ, fen eğitimi alanında öğrencilerin ve eğitimcilerin bilim felsefesi ve epistemolojisi hakkındaki algılarını tespit etmek için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Bilimin Doğası, Ölçek Geliştirme, Fen Eğitimi, Öğretmen Adayı, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Psikometri.

Yazarlar

Sinan Özgelen

[quads id=5]

Amaç

Bilimin Doğası Ölçeği (BDÖ), fen ve teknoloji eğitimi alanında çalışan öğretmen adaylarının ve mevcut öğretmenlerin, bilimin temel doğası hakkındaki görüşlerini, yanlış anlamalarını ve gelişmiş anlayışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, bilimsel bilginin geçici, deneysel, öznel ve sosyo-kültürel olarak gömülü yapısını ne ölçüde kavradıklarını belirlemektir.

Bu ölçek, eğitim araştırmacılarına ve program geliştiricilerine, bireylerin bilimsel okuryazarlık seviyelerini değerlendirmede standartlaştırılmış, geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktadır. Ölçek, özellikle bilimsel öğretim yöntemlerinin ve müfredatın etkinliğini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Yapı (Construct)

BDÖ, bireylerin Bilimin Doğası hakkındaki karmaşık anlayışlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Ölçek, toplam 19 madde ile bu yapıyı beş farklı alt boyutta incelemektedir. Bu alt boyutlar, bilimin epistemolojik ve sosyolojik yönlerini kapsamaktadır.

Yapıyı oluşturan alt boyutlar ve madde sayıları şunlardır:

• Bilimsel bilginin ve bilim insanının özellikleri (9 madde)
• Değişime açık olma (3 madde)
• Bilimde özellik ve teknoloji (3 madde)
• Sosyal kültürel yapı (2 madde)
• Bilimde teorilerin yeri (2 madde)

Bu boyutlar, bilimsel bilginin gözlem ve çıkarıma dayalı doğasını, bilimsel teorilerin zamanla değişebileceğini ve bilimin içinde bulunduğu sosyal ve kültürel bağlamdan bağımsız olmadığını değerlendirmeye odaklanmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Modelin uyum iyiliği indeksleri, ölçeğin beş faktörlü yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Elde edilen uyum iyiliği değerleri, geliştirilen modelin veri ile iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamaktadır. Özellikle, RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation) değerinin 0.08’in altında olması, kabul edilebilir veya iyi bir model uyumunu işaret etmektedir. Ayrıca, bir diğer önemli indeks olan RMR (Root Mean Square Residual) değerinin 0.05’ten küçük olması da modelin mükemmel bir uyum gösterdiğini belirtmektedir. Bu sonuçlar, BDÖ’nün ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, 2011-2012 akademik yılının bahar döneminde geniş bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma, dört farklı üniversiteden (Abant İzzet Baysal, Akdeniz, Trakya ve Mersin) toplam 644 öğretmen adayı ile Mersin ilinde görev yapan 11 fen ve teknoloji öğretmenini içeren, toplam 655 kişilik bir gruba uygulanmıştır.

Güvenirlik çözümlemesi ve faktör analizi için veriler SPSS programında değerlendirilmiştir. Ölçekte yer alan bazı maddeler (1, 2, 6, 7, 8, 11, 12, 13, 15, 17, 19, 22, 23, 28 ve 30. önermeler) anlamsal olarak negatif içeriğe sahip oldukları için ters puanlama ile sisteme girilmiştir. Güvenirlik hesaplamaları, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermektedir, bu da ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

BDÖ’nün yapısal bütünlüğünü test etmek amacıyla iki aşamalı bir faktör analizi yaklaşımı benimsenmiştir: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA). AFA, değişkenler arasındaki ilişkilerden yola çıkarak temel faktörleri keşfetmeye yönelik bir süreç iken, DFA ise teorik olarak öne sürülen faktör yapısının mevcut verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmeye yarar.

Çalışmada, ilk olarak SPSS programı kullanılarak AFA gerçekleştirilmiş ve ölçeğin temel boyutları belirlenmiştir. Ardından, AMOS programı kullanılarak DFA yapılmış ve 5 alt boyuttan oluşan 19 maddelik nihai yapının uyum iyiliği test edilmiştir. Bu ikili analiz yaklaşımı, ölçeğin yapısal geçerliğini bilimsel standartlara uygun olarak sağlamlaştırmıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Ölçek Geliştirme

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Fakültesi Öğretmen Adayları ve Fen ve Teknoloji Öğretmenleri

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri ve çalışan yetişkinler (Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Abant İzzet Baysal, Akdeniz, Trakya ve Mersin üniversitelerinden 644 öğretmen adayı ve Mersin ilinde görevli 11 fen ve teknoloji öğretmeni olmak üzere toplam 655 kişi.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Ölçeği (1= Hiç katılmıyorum – 4= Tamamen katılıyorum). Veriler SPSS ve AMOS programları kullanılarak analiz edilmiştir. 15 madde ters puanlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilimin Doğası, Fen ve Teknoloji Eğitimi, Bilimsel Okuryazarlık, Yapısal Eşitlik Modellemesi, RMSEA, Ölçek Geçerliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sinan Özgelen (Mersin Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Yayın yılı). Uygulama 2011-2012 Bahar Döneminde yapılmıştır.

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri için sorumlu yazar Sinan Özgelen ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ek Bilgi: Ölçeğin geliştirildiği orijinal makaleye ait PDF dosyası şu adresten erişilebilir: kefdergi.com.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı burada mevcuttur: bilimin-dogasi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Özgelen, S. (2013). Bilimin Doğası Ölçeğinin geliştirilmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(2), 711-736.

[quads id=5]

Bilimin Doğası Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek toplam 5 alt boyut ve 19 maddeden oluşmaktadır.

• Bilimsel bilginin ve bilim insanının özellikleri (9 madde): Bilimsel teoriler zamanla yasalara dönüşürler.
• Değişime açık olma (3 madde): Bilimsel yasalar asla değişmezler.
• Bilimde özellik ve teknoloji (3 madde): Teknoloji, teorik bilimin uygulama alanıdır.
• Sosyal kültürel yapı (2 madde): Bilimin oluşmasında sosyal ve kültürel değerlerin bir etkisi yoktur.
• Bilimde teorilerin yeri (2 madde): Bilim, insanın farklı yöntemlerle evreni anlama ve onu açıklama çabasıdır.