Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği

Özet

Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği (BDİÖ), İsa Özcan ve Halil Turgut tarafından 2014 yılında geliştirilmiş, öğretmen adaylarının bilimin doğasına (BD) yönelik sahip oldukları inançları ve anlayış düzeylerini belirlemeyi amaçlayan bir psikometrik araçtır. Ölçek, bilimsel bilginin epistemolojik, ontolojik ve sosyo-kültürel boyutlarını kapsayan yedi faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu faktörler, bilimsel bilginin değişebilirliği, gözlem ve çıkarımın rolü, bilimdeki yaratıcılık ve bilimsel kanunların niteliği gibi temel BD temalarını ölçmektedir.

Geliştirme çalışması, Sakarya University Journal of Education dergisinde yayımlanmıştır. Ölçek, 37 maddeden oluşmakta ve katılımcıların bilim hakkındaki modern veya geleneksel görüşlerini 5’li Likert ölçeği formatında değerlendirmektedir. BDİÖ, özellikle bilim eğitimi alanında, öğretmen yetiştirme programlarının etkinliğini değerlendirmek ve BD anlayışını geliştirmeye yönelik müdahaleleri planlamak için değerli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilimin Doğası, Bilim Eğitimi, Öğretmen Adayları, Bilimsel Bilgi, Epistemolojik İnançlar, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

İsa Özcan, Halil Turgut (Sorumlu Yazar).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmen adaylarının bilimin doğası hakkındaki inançlarını çok boyutlu ve sistematik bir biçimde tespit etmektir. Bilimin doğasına dair çağdaş ve sofistike bir anlayışa sahip olmak, etkili bilim öğretiminin temelini oluşturduğundan, bu ölçek, eğitim fakültesi öğrencilerinin bu kritik alandaki mevcut durumlarını ortaya koymayı hedeflemiştir.

BDİÖ, öğretmen adaylarının bilimsel bilginin geçici mi yoksa mutlak mı olduğu, bilimde subjektiflik ve objektiflik dengesi, ve bilimin sosyo-kültürel bağlamdan nasıl etkilendiği gibi konulardaki düşüncelerini ölçerek, bilim felsefesine dair sahip oldukları kavram yanılgılarını veya güçlü yönlerini belirlemeye yardımcı olur.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, literatürde kabul gören bilimin doğası (Nature of Science) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilimsel bilginin üretimi, geçerliliği ve sınırlarına ilişkin temel varsayımlar bütünüdür. BDİÖ, bu karmaşık yapıyı yedi temel alt boyuta ayırarak ölçmektedir, böylece katılımcıların inanç profillerini detaylıca analiz etme imkanı sunar.

Ölçülen temel yapı, bilimsel bilginin gözlem, yaratıcılık ve kültürel etkileşim gibi unsurlarla nasıl inşa edildiğine dair modern görüşleri yansıtmaktadır. Ölçek, öğretmen adaylarının bilimsel kanun ve teorilerin hiyerarşisine dair sahip olduğu yanıltıcı inançları da belirlemeyi amaçlayan spesifik maddeler içermektedir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması, sağlam bir yapı geçerliliği temeline dayanmaktadır. Yapı geçerliliği, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir. Özcan ve Turgut (2014), ölçeğin 37 maddelik nihai formunun, teorik çerçeveye uygun olarak yedi faktörlü yapıyı ortaya koyduğunu faktör analizi yoluyla göstermiştir.

İçerik geçerliliği ise, maddelerin bilimin doğası kavramının tüm kritik yönlerini kapsayıp kapsamadığı uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Bu kapsamlı geliştirme süreci, Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği‘nin bilimsel inançları geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Kaynak materyalde spesifik güvenirlik katsayıları (örn. Cronbach Alfa) açıkça belirtilmemiş olsa da, bu tür kapsamlı ölçek geliştirme çalışmalarında yüksek düzeyde iç tutarlılık sağlanması bir zorunluluktur. Ölçeğin yedi alt faktöre ayrılmış olması, her bir alt boyutun kendi içinde tutarlı bir şekilde ilgili yapıyı ölçtüğünü varsayar.

37 maddenin yedi faktöre dağılımı, ölçeğin yapısal olarak güçlü olduğunu ve dolayısıyla güvenilir sonuçlar üretme potansiyeline sahip olduğunu işaret eder. İlgili akademik makalede (Özcan & Turgut, 2014) iç tutarlılık katsayılarının detayları incelenerek ölçeğin istatistiksel güvenirliği doğrulanabilir.

Faktör Analizi

Ölçek, açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda yedi alt boyuta ayrılmıştır. Bu yedi boyut, BD kavramının geniş yelpazesini temsil etmekte ve toplamda 37 madde içermektedir.

Faktör yapısı ve madde dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Bilimsel Bilginin Değişimi: 6 madde
• Gözlem ve Çıkarım: 4 madde
• Bilimsel Yöntem: 4 madde
• Yaratıcılık ve Hayal Gücü: 5 madde
• Bilimin Kabulleri ve Sınırları: 8 madde
• Sosyo-Kültürel Etki: 4 madde
• Bilimsel Kanun ve Teoriler: 6 madde

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Öğretmen Adaylarına Yönelik)

Format: Likert Tipi Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları (Lisans Düzeyi)

Yaş Grubu: Genç Yetişkin

Popülasyon Detayları: Eğitim Fakültelerinde öğrenim gören çeşitli branşlardaki öğretmen adayları.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir ifadeye yönelik katılma düzeylerini 5 dereceli Likert ölçeğinde belirtirler.

Derecelendirme: “5’li Likert Tipi Ölçek” (Kesinlikle Katılmıyorum, Katılmıyorum, Kararsızım, Katılıyorum, Kesinlikle Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Epistemoloji, Bilim Felsefesi, Eğitimde Ölçme, Faktör Analizi, Bilimsel Yöntem, Geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Halil Turgut (Sorumlu Yazar): [email protected]

Yazışma Adresi: Halil Turgut (Sinop Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Sinop, Türkiye).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2014 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için genellikle izin gerekmektedir; bu nedenle, ölçeği kullanmayı düşünen araştırmacıların sorumlu yazar Halil Turgut ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçmeleri önerilir. Ölçeğin yayınlandığı makale açık erişimli bir dergide yer almaktadır.

Ölçek çalışmasının orijinal tam metin PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogretmen-adaylarinin-bilimin-dogasi-inanislarinin-tespiti-bir-olcek-gelistirme-calismasi-toad.pdf

Referanslar

Özcan, İ., ve Turgut, H. (2014). Öğretmen adaylarının bilimin doğası inanışlarının tespiti: Bir ölçek geliştirme çalışması. Sakarya University Journal of Education, 4(2), 38-56.

Makalenin çevrimiçi erişim bağlantısı: dergipark.org.tr

Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıda, ölçeğin toplam 37 maddesini temsil eden orijinal çalışmadan alınmış örnek maddeler listelenmektedir. Bu maddeler, ölçeğin farklı alt faktörlerini temsil etmektedir.

• 9. Farklı bilim insanları aynı verilere sahipse aynı sonuca ulaşırlar.
• 14. Bilimsel kanunlar, kesin olarak ispatlanmış bilimsel iddialardır.
• 25. “Metal bir kaşığı ısı kaynağına tuttuğunda ısındığını” söyleyen öğrenci bir gözlemini ifade etmiş olur.