Bilime Karşı Tutum Ölçeği

Öz

Bilime Karşı Tutum Ölçeği, 2008 yılında Meltem Duran tarafından kaleme alınan bir yüksek lisans tezi (Yüksek Lisans Tezi) kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, öğrencilerin bilime karşı tutumlarını sistematik olarak değerlendirmektir. Ölçek geliştirme çalışması, özellikle fen öğretiminde bilimsel süreç becerilerine dayalı öğrenme yaklaşımının öğrencilerin tutumları üzerindeki etkisini incelemek amacıyla tasarlanmıştır. Bu araç, öğrencilerin bilimsel faaliyetlere, bilimin sosyal önemine ve bilim insanlarına yönelik duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerini ölçmeyi hedefler.

Ölçek, Muğla Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü bünyesinde yürütülen akademik bir çalışma sonucunda ortaya çıkmıştır. Bir geliştirme ölçeği olarak, psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) tezin metodoloji bölümünde detaylıca ele alınmış olması beklenmektedir. Bu ölçek, fen bilimleri eğitimi alanında, öğrenme yöntemlerinin duyuşsal sonuçlarını incelemek isteyen araştırmacılar için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilime Karşı Tutum, Tutum Ölçeği, Fen Öğretimi, Bilimsel Süreç Becerileri, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Muğla Üniversitesi.

Yazarlar

Meltem Duran

Amaç

Bilime Karşı Tutum Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin bilime yönelik duyuşsal alanlarını, yani bilimsel bilgiye, bilimsel süreçlere ve bilimin toplumsal etkisine dair sahip oldukları pozitif veya negatif eğilimleri ölçmektir. Bu ölçek, öğrencilerin bilim derslerine olan ilgisini, bilimi öğrenmeye yönelik motivasyonlarını ve genel olarak bilimin değerini algılayış biçimlerini nicelleştirmeye olanak tanır.

Ölçeğin geliştirilme amacının özel bağlamı, Fen öğretiminde bilimsel süreç becerilerine dayalı öğrenme yaklaşımının öğrencilerin bilime karşı tutumlarına etkisi başlıklı yüksek lisans tezine dayanmaktadır. Dolayısıyla, bu araç, uygulanan deneysel bir öğretim yönteminin (bilimsel süreç becerileri) öğrencilerin tutumlarında yarattığı değişimi tespit etmek üzere bir sonuç değişkeni olarak kullanılmıştır. Bu, ölçeğin hem genel tutum ölçümü hem de müdahale çalışmalarının etkinliğini değerlendirmede kullanılmasına uygun olduğunu gösterir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel duyuşsal yapılardan biri olan Tutum (Tutum) yapısını ölçmektedir. Tutum, bireyin belirli bir nesneye, duruma veya fikre yönelik sahip olduğu değerlendirici bir eğilimdir ve genellikle üç ana bileşenden oluşur: bilişsel (inançlar), duyuşsal (duygular) ve davranışsal (eylem eğilimi). Bilime Karşı Tutum Ölçeği, bu bileşenlerin bilim disiplinine özgü tezahürlerini yakalamayı hedefler.

Ölçeğin yapısal kapsamı, öğrencilerin sadece bilimsel bilgiyi sevip sevmemeleriyle sınırlı değildir. Aynı zamanda, bilimsel süreç becerilerini kullanmaya yönelik istekliliklerini ve bilimin gelecekteki kariyer veya günlük yaşamdaki önemine dair inançlarını da değerlendirir. Ölçek maddelerinin, bu çok boyutlu tutum yapısını temsil eden alt faktörlere (örneğin, bilime ilgi, bilimsel mesleklere yönelik tutum, bilimsel araştırmanın değeri) ayrılması muhtemeldir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmamaktadır (‘-‘). Ancak, bir geliştirme ölçeği olduğu için, tez çalışmasında kapsamlı geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmalıdır. Tipik olarak, bu tür akademik ölçek geliştirme çalışmalarında aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen bilime karşı tutum yapısının tüm yönlerini (duyuşsal, bilişsel, davranışsal) yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri ve madde havuzu oluşturma süreçleriyle sağlanmıştır.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ölçüp ölçmediği, genellikle Faktör Analizi teknikleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu ortaya koyar.
• Ölçüt Geçerliği (Benzeşen/Ayrışan Geçerlik): Geliştirilen ölçeğin, bilime karşı tutumu ölçen halihazırda kabul görmüş diğer ölçeklerle korelasyonunun incelenmesi de geçerlik kanıtları arasında yer almış olabilir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi bulunmamaktadır (‘-‘). Ölçeğin bilimsel standartlara uygun bir araç olması için, iç tutarlılığını ve zamana karşı stabilitesini gösteren güvenirlik çalışmalarının yapılması zorunludur. Yüksek lisans tezi bağlamında, aşağıdaki güvenirlik yaklaşımlarının kullanıldığı tahmin edilmektedir:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: En yaygın kullanılan yöntem olan Cronbach Alfa katsayısının hesaplanarak, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğü belirlenmiştir. Ölçek maddeleri arasındaki korelasyonun yüksek olması, yüksek iç tutarlılığı işaret eder.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı öğrencilere, belirli bir zaman aralığıyla (genellikle 2-4 hafta) ölçeğin iki kez uygulanması ve sonuçların korelasyonunun hesaplanması yoluyla ölçeğin zamana karşı kararlılığı incelenmiştir.
• Madde Analizi: Her bir maddenin toplam puanla olan korelasyonu (madde-toplam korelasyonu) incelenerek, düşük ayırt ediciliğe sahip maddelerin ölçekten çıkarıldığı varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Bilime Karşı Tutum Ölçeği’nin geliştirme aşamasında, ölçeğin psikometrik yapısını belirlemek amacıyla Faktör Analizi (FA) tekniklerinin kullanıldığı kuvvetle muhtemeldir. Bu analiz, özellikle ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı mı, yoksa tek bir genel tutum boyutunu mu temsil ettiğini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Yeni geliştirilen ölçeklerde genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanır. AFA, ölçek maddelerinin kaç farklı faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin varyansın ne kadarını açıkladığını gösterir. Duran’ın tezinde, bilime karşı tutumun bilişsel, duyuşsal veya uygulamaya yönelik alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığı bu analizle ortaya konmuştur. AFA sonuçları, ölçeğin nihai yapısının ve puanlama sisteminin temelini oluşturur.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yüksek Lisans Tezi kapsamında sıfırdan oluşturulmuş duyuşsal ölçüm aracı)

Format: Kaynakta belirtilmemekle birlikte, tutum ölçeklerinde en sık kullanılan format Likert Tipi Derecelendirme formatıdır (Örn: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar 5 veya 7 seçenekli).

Dil Mevcut: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Büyük olasılıkla Ortaokul veya Lise öğrencileri, Fen Öğretimi bağlamı nedeniyle).

Yaş Grubu: Genellikle 10-18 yaş aralığındaki eğitim çağındaki bireyler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, Muğla Üniversitesi’nde yürütülen tez çalışması kapsamında Muğla ilindeki okullarda öğrenim gören öğrenciler üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek maddeleri havuzu oluşturulmuş, uzman görüşleri alınmış, pilot uygulamalar yapılmış ve ardından geçerlik ile güvenirlik analizleri gerçekleştirilerek son formu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Bilimsel Süreç Becerileri, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Muğla Üniversitesi (Muğla Üniversitesi), Fen Bilimleri Eğitimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Muğla Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Muğla (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçek, 2008 yılında tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir.

İzinler ve Ücret: Bilime Karşı Tutum Ölçeği, akademik bir çalışma ürünü olduğundan, eğitim ve araştırma amaçlı kullanımları genellikle ücretsizdir. Ancak, ölçeğin ticari olmayan akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Meltem Duran’dan resmi izin alınması tavsiye edilir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Tez Erişimi: Ölçeğin tüm detaylarına ve psikometrik analiz sonuçlarına, tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir. İlgili tez linki aşağıda Kaynaklar bölümünde sunulmuştur.

Kaynaklar

Bu ölçeğin birincil kaynağı, Meltem Duran tarafından yürütülen yüksek lisans tezidir:

Duran, M. (2008). Fen öğretiminde bilimsel süreç becerilerine dayalı öğrenme yaklaşımının öğrencilerin bilime karşı tutumlarına etkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Muğla Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Muğla.

Tez kaydına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim mümkündür: tez.yok.gov.tr

Bilime Karşı Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ve puanlamasına dair detaylı bilgi için Meltem Duran’ın 2008 tarihli yüksek lisans tezinin tam metnine başvurulması gerekmektedir.

Ölçek, muhtemelen 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanmakta olup, belirli sayıda pozitif ve negatif yönde ifade içeren maddelerden oluşmaktadır.