Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği

Özet

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği (Epistemic Beliefs Inventory), bireylerin bilginin doğasına, edinilme sürecine ve öğrenme yeteneğine dair sahip oldukları temel inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir uyarlama aracıdır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon ve psikometrik özellikleri S. Velipaşaoğlu tarafından 2011 yılında hazırlanan yüksek lisans tezi kapsamında incelenmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, geçerliliğini ve güvenilirliğini saptamayı hedeflemiştir.

Ölçek, bilginin kesinliği, bilginin yapısı, öğrenme sürecinin doğası ve otoriteye güven gibi kritik bilgibilimsel inançlar boyutlarını kapsamaktadır. Yapılan analizler, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve teorik yapıyı destekleyen faktörler sergilediğini göstermiştir. Derecelendirme, 5’li Likert tipi bir format üzerinden gerçekleştirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilgibilimsel İnançlar, Epistemoloji, Ölçek Uyarlama, Güvenirlik, Cronbach Alpha, Faktör Analizi, Psikometri, Bilişsel İnançlar.

Yazarlar

S. Velipaşaoğlu (Uyarlayan)

[quads id=5]

Amaç

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin epistemolojik inanç sistemlerini ampirik olarak ölçmektir. Bu inançlar, bireylerin bilgi kaynaklarını nasıl değerlendirdiklerini, bilginin mutlak mı yoksa değişken mi olduğunu düşündüklerini ve öğrenme yeteneklerinin sabit mi yoksa geliştirilebilir mi olduğunu algılayış biçimlerini ortaya koyar. Bu inançlar, özellikle eğitim psikolojisi ve pedagojik yaklaşımlar açısından büyük önem taşımaktadır.

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, ilgili inanç boyutlarının Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamıştır. Bu, eğitim araştırmacılarına öğrencilerin öğrenme stratejileri ve akademik motivasyonları ile epistemolojik inançlar arasındaki ilişkileri inceleme imkanı sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, bireylerin bilgiye dair temel felsefi varsayımlarını temsil eden çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bilginin doğası ve bilme süreci hakkındaki inançları kapsar. Türkçe uyarlama çalışmasında tanımlanan ve kaynak metinde belirtilen beş temel boyut (faktör) bulunmaktadır:

• Bilginin Kesinliği (4 madde): Bilginin mutlak, değişmez ve kesin olduğuna dair inanç düzeyini değerlendirir. Yüksek puan, bilginin göreceli olmadığı inancını yansıtır.
• Öğrenme Süreci/Başarısı (4 madde): Öğrenmedeki başarının büyük ölçüde doğuştan gelen zekâ veya sabit yeteneğe bağlı olduğu inancını ölçer.
• Bilginin Yapısı (5 madde): Bilginin basit, ayrık parçalardan mı yoksa karmaşık, entegre sistemlerden mi oluştuğu inancını sorgular.
• Doğuştan/Sabit Yetenek (2 madde): Bireyin kendi zekâ düzeyini veya öğrenme kapasitesini değiştiremeyeceği yönündeki katı inançları belirler.
• Otorite/Uzman Bilgisi (4 madde): Bilginin kaynağı olarak uzmanların veya otorite figürlerinin söylediklerinin sorgulanamaz olduğu inancını değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe sürümünün geçerlik çalışmaları, dilsel ve yapısal tutarlılığın sağlanmasına odaklanmıştır. Geçerlik incelemeleri aşağıdaki yöntemlerle gerçekleştirilmiştir:

• Dil Geçerliliği: Ölçeğin çeviri sonrası Türkçe ifadelerinin anlam ve bağlam açısından orijinaliyle eşdeğer olup olmadığı uzman görüşleri alınarak test edilmiştir. Uzmanlar, maddelerin anlaşılır, açık ve yaşayan Türkçeye uygun olduğunu teyit etmiştir.
• Kapsam Geçerliliği: Ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik yapının tüm yönlerini yeterince temsil edip etmediği, ilgili literatür bilgisine sahip uzmanların görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutlarını ampirik olarak destekleyip desteklemediğini belirlemek amacıyla tanımlayıcı faktör analizi kullanılmıştır.

Güvenirlik

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği’nin güvenilirlik analizi, iç tutarlılık esasına göre yürütülmüştür. Bu amaçla Cronbach Alpha katsayısı ve madde-toplam puan korelasyonları hesaplanmıştır.

Yapılan istatistiksel çözümlemeler sonucunda, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) değeri 0,757 olarak saptanmıştır. Standardize edilmiş madde alpha değeri ise 0,760 bulunmuştur. Bu değerler, psikometrik literatürde kabul edilebilir düzeyin üzerinde olup, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla tanımlayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında gruplandığını belirlemiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu yapısını destekler nitelikte olup, Bilginin Kesinliği, Öğrenme Süreci/Başarısı, Bilginin Yapısı, Doğuştan/Sabit Yetenek ve Otorite/Uzman Bilgisi olmak üzere beş faktörlü yapıyı ortaya koymuştur.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Türk Adaptasyonu)

Population Group: Öğrenciler

Age Group: Genç Yetişkinler (Yüksek lisans tez örneklemi bağlamında)

Population Details: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü öğrencileri üzerinde çalışılmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılmıştır. Derecelendirme aralığı 1 (kesinlikle katılmıyorum) ile 5 (kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Epistemik İnançlar, Bilişsel Yapı, Psikolojik Test, Faktör Yapısı, Likert Ölçeği, Geçerlik Çalışması, Eğitim Psikolojisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması 2011 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerin telif hakları ve izin prosedürleri geçerlidir. Akademik tez çalışması olduğu için ticari kullanım detayları bu kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Velipaşaoğlu, S. (2011). Epistemic beliefs ınventory (Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği) Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Bu yüksek lisans tezine ait detaylı bilgilere YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi bu adresten indirilebilir: bilgibilimsel-inanclar-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Bilginin kesinliği( 4 m): Benim inandığım ahlaki kurallar herkes için geçerlidir.

Öğrenme süreci/başarısı( 4 m): Okulda ne kadar iyi olduğun ne kadar zeki olduğuna bağlıdır.

Bilginin yapısı( 5 m): Genellikle en iyi fikirler en basit olanlardır.

Doğuştan/sabit yetenek( 2 m): İnsanların zekâ düzeyleri konusunda yapabilecekleri pek bir şey yoktur.

Otorite/uzman bilgisi( 4 m): İnsanlar her zaman yasalara uymalıdır.