Benlik Kuramı Ölçeği

Özet

Benlik Kuramı Ölçeği (BKÖ), bireylerin kendi yetenekleri ve kişilik özellikleri hakkındaki örtük inançlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçek, orijinal yapısının Türkçe’ye uyarlanması çalışması kapsamında Yavuzer, Karataş ve Polat Demir (2017) tarafından Türkiye örnekleminde geçerlilik ve güvenilirlik açısından test edilmiştir. Ölçek, kuramsal olarak öngörülen dokuz faktörlü yapıyı korumakta olup, 36 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Yapılan analizler, BKÖ’nün Türk üniversite öğrencileri popülasyonunda kullanılmak üzere yapısal ve kriter geçerliliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Benlik Kuramı, Ölçek Uyarlaması, Yapısal Geçerlilik, Güvenilirlik, Üniversite Öğrencileri, Faktör Analizi, Psikometri.

Yazarlar

Yasemin Yavuzer, Zeynep Karataş, Burcu Polat Demir.

[quads id=5]

Amaç

Benlik Kuramı Ölçeği’nin (BKÖ) temel amacı, bireylerin kişisel yeteneklerinin ve özelliklerinin ne ölçüde sabit (varlık kuramı) ya da geliştirilebilir (artırımsal kuram) olduğuna dair inançlarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, özgün ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve dili bağlamında inceleyerek, ölçeğin Türkiye’deki araştırmacılar tarafından kullanılmasına olanak sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle eğitim ve gelişim psikolojisi alanlarında bireylerin motivasyon, başarı yönelimi ve zorluklarla başa çıkma stratejilerini anlamada önemli bir araç olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu amaçla, 36 maddenin dokuz alt boyutta toplandığı yapı, Türk üniversite öğrencileri üzerinde doğrulanmıştır.

Yapı

Ölçek, Carol Dweck’in çalışmalarına dayanan ve bireyin kişisel özelliklerinin doğası hakkındaki örtük inançlarını (Implicit Theories of Self) ölçen Benlik Kuramı yapısını değerlendirmektedir. Bu yapı, genellikle zekâ, kişilik ve ahlak gibi alanlarda sabit veya değişken inançları kapsar.

Türkçe uyarlamada, ölçeğin dokuz faktörlü bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu faktörler, orijinal ölçeğin teorik çerçevesine paralel olarak, benliğin farklı yönlerine dair inançları temsil etmektedir. Ölçek maddeleri, bu dokuz boyutu kapsamlı bir şekilde temsil edecek şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

BKÖ’nün yapı geçerliliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleriyle incelenmiştir. DFA, 426 Türk üniversite öğrencisinden toplanan veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, kurulan dokuz faktörlü modelin veriyle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Uyum indeksleri incelendiğinde, elde edilen değerler modelin kabul edilebilir düzeyde olduğunu kanıtlamıştır: RMSEA=0.04, NNFI=0.95, CFI=0.95, GFI=0.89 ve AGFI=0.85. NFI değeri (0.88) istenen değere yakın bulunsa da, diğer tüm değerler ölçeğin yapı geçerliliğine sahip olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Ölçeğin kriter geçerliliği, BKÖ’nün diğer psikolojik yapılarla ilişkisi incelenerek sağlanmıştır. BKÖ toplam puanının Pozitif Duygu (PD) (r=0.54, p<0.01) ve Genel Benlik Etkililiği (CBSE) (r=0.58, p<0.01) ile pozitif yönde; Negatif Duygu (ND) (r=-0.39, p<0.01) ve Başarısızlık Durumunda Duygusal Durum Ölçeği (BDÖ) (r=-0.56, p<0.01) ile negatif yönde anlamlı ilişkiler gösterdiği bulunmuştur. Bu korelasyonlar, ölçeğin beklenen teorik ilişkileri yansıttığını ve kriter geçerliliğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Benlik Kuramı Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık ve test yarılama yöntemleriyle değerlendirilmiştir. 36 maddenin tamamına ilişkin hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) 0.84 olarak oldukça yüksek bulunmuştur.

Test yarılama yöntemi kullanılarak hesaplanan güvenilirlik katsayısı, Spearman-Brown düzeltmesi ile 0.79’dur. Alt boyutlara ilişkin alfa değerleri 0.52 ile 0.88 arasında değişmekte olup, genel olarak kabul edilebilir sınırlar içerisindedir. Ayrıca, madde-toplam korelasyon katsayıları 0.30 ile 0.78 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ölçeğin genel yapısıyla uyumlu olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, iki aşamalı bir yaklaşımla incelenmiştir. İlk olarak, 370 Türk üniversite öğrencisinden elde edilen verilerle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmıştır. Verilerin AFA için uygunluğu KMO (0.79) ve Barlett Sphericity Testi (χ2=3874.47, p<0.01) sonuçlarıyla doğrulanmıştır.

AFA sonucunda, özdeğerleri 1.00’ın üzerinde olan dokuz bileşenin varlığı saptanmıştır, bu da ölçeğin dokuz faktörlü kuramsal yapısını desteklemektedir. Bu dokuz faktör, toplam varyansın %55.98’ini açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri 0.34 ile 0.89 arasında değişmektedir. Kuramsal olarak öngörülen boyutta yeterli faktör yüküne sahip olmayan beş madde (8, 13, 24, 25, 33) dilsel sorunlar nedeniyle revize edilmiş, ancak özgün ölçekle paralelliği korumak amacıyla çıkarılmamıştır. Son olarak, 426 kişilik ayrı bir örneklemde gerçekleştirilen DFA, dokuz faktörlü yapıyı doğrulamış ve ölçeğin yapısal geçerliliğini pekiştirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 36 madde, 9 alt boyutlu, öz bildirim envanteri.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik

Popülasyon Detayları: AFA için 370, DFA için 426 Türk üniversite öğrencisi kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Örtük İnançlar, Psikometrik Özellikler, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Cronbach Alfa, RMSEA, Korelasyon.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Yasemin YAVUZER ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır.

İletişim ve İzinler: Ölçeğin sorumlu yazarı Yasemin Yavuzer olup, iletişim adresi [email protected] üzerinden sağlanabilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir. The original PDF can be downloaded here: benlik-kurami-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yavuzer, Y., Karataş, Z. ve Polat Demir, B. (2017). Benlik Kuramı Ölçeğinin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolian Journal of Psychiatry,18(2), 161-168. (Makale bağlantısı: ejmanager.com)

[quads id=5]

Benlik Kuramı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçeğin maddeleri veya alt boyut isimleri listelenmemiştir. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu girişte sunulamamaktadır. Maddeler için referans kaynağa başvurulması gerekmektedir.