Çocuklar İçin Zihin Kuramı Test Bataryası (ÇİZKTB) (4-5 yaş)

Özet

Çocuklar İçin Zihin Kuramı Test Bataryası (ÇİZKTB), özellikle 4 ila 5 yaş arasındaki Türk çocuklarının Zihin Kuramı (ToM) becerilerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik ölçektir. Bu batarya, çocukların başkalarının inançlarını, arzularını ve niyetlerini anlama yeteneğini ölçer. Ölçeğin uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Merve Altıntaş tarafından 2014 yılında Haliç Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında yürütülmüştür.

Çalışma, orijinal testin Türk kültürüne adaptasyonunu sağlamış ve psikometrik özelliklerinin yüksek düzeyde olduğunu kanıtlamıştır. Özellikle faktör analizi sonuçları ve yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alpha) değerleri, bataryanın 4-5 yaş grubu Türk çocuklarında kullanıma uygunluğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Zihin Kuramı, ÇİZKTB, 4-5 yaş çocuk, Psikometri, Gelişim Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Sosyal Biliş.

Yazarlar

Merve Altıntaş.

Amaç

Çocuklar İçin Zihin Kuramı Test Bataryası’nın temel amacı, özgün yapısını koruyarak 4-5 yaş grubundaki Türk çocuklarının Zihin Kuramı yeteneklerini kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir biçimde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki gelişimsel araştırmalara ve klinik uygulamalara sağlam bir ölçüm aracı kazandırmayı hedeflemiştir.

Ölçek, uluslararası alanda kullanılan geçerli bir aracı Türkçeye kazandırarak, Türk çocuklarının Zihin Kuramı gelişim düzeylerinin karşılaştırmalı çalışmalarda incelenmesine olanak tanımaktadır.

Yapı (Construct)

Ölçek, sosyal bilişin kritik bir bileşeni olan Zihin Kuramı (Theory of Mind) yapısını ölçmektedir. Zihin Kuramı, bireyin kendisinin ve başkalarının zihinsel durumlarını (inançlar, niyetler, arzular, duygular) anlama ve bu zihinsel durumların davranışları nasıl etkileyeceğini tahmin etme yeteneğini ifade eder.

ÇİZKTB, özellikle erken çocukluk döneminde belirginleşen yanlış inanç görevleri, görünüş-gerçeklik ayrımı ve niyet anlama gibi karmaşık bilişsel becerileri ölçmeye odaklanmıştır.

Geçerlik

Bataryanın yapı geçerliği, bilimsel yöntemlerle titizlikle incelenmiştir. Yapılan faktör analizi sonucunda elde edilen toplam varyans açıklama oranı %62,595 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek oran, ölçeğin yapı geçerliğinin güçlü olduğunu ve bataryanın teorik olarak ölçmeyi amaçladığı zihinsel yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Elde edilen bu sonuç, ÇİZKTB’nin Türk örnekleminde orijinal ölçeğin teorik yapısını koruduğunu ve ölçtüğü yapının geçerli olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

ÇİZKTB’nin iç tutarlılık güvenirliği, orijinal testin iki farklı uygulamasında hesaplanan Cronbach Alpha değerleri ile kanıtlanmıştır. Testin ilk uygulamasında Cronbach Alpha değeri 0,91 ve ikinci uygulamasında ise 0,94 olarak bulunmuştur.

Bu değerler, psikometrik standartlara göre mükemmel düzeyde iç tutarlılığa işaret etmektedir. Maddeler arası uyumun bu denli yüksek olması, batarya içerisindeki maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçüm hatasının düşük olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal bütünlüğünü doğrulamak amacıyla açıklayıcı faktör analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu analiz, batarya maddelerinin ölçülmek istenen temel psikolojik yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemeyi amaçlamıştır.

Analiz sonucunda, toplam varyansın %62,595‘inin açıklanması, bataryanın yapısal olarak sağlam olduğunu ve ölçtüğü Zihin Kuramı yapısının tekil veya güçlü bir birincil faktör etrafında toplandığını desteklemektedir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Batarya (Görsel ve sözel materyaller içeren, bireysel olarak uygulanan performans testi)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: 4-5 yaş

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan tipik gelişim gösteren 4 ve 5 yaş aralığındaki çocuklar üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel uygulama gerektiren, farklı Zihin Kuramı bileşenlerini (yanlış inanç, niyet, görünüş-gerçeklik ayrımı vb.) ölçen alt testlerden oluşan bir bataryadır. Derecelendirme bilgisi kaynakta detaylı olarak sunulmamıştır ancak performans bazlı puanlama beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Merve Altıntaş, Haliç Üniversitesi, Cronbach Alpha, Faktör Analizi, Sosyal Biliş, Psikolojik Ölçüm, Yüksek Lisans Tezi, Erken Çocukluk.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek uyarlama çalışması 2014 yılında Yüksek Lisans Tezi kapsamında tamamlanmıştır. Kullanım ve izinler için sorumlu yazar Merve Altıntaş ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Testin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuklar-icin-zihin-kurami-test-bataryasi-cizktb-4-5-yas-toad.pdf

Referanslar

Altıntaş, M. (2014). Çocuklar İçin Zihin Kuramı Test Bataryası’nın 4-5 yaş Türk çocuklarına uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

Tez Merkezi Detaylı Bağlantı: tez.yok.gov.tr

Çocuklar İçin Zihin Kuramı Test Bataryası (ÇİZKTB) (4-5 yaş) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta detaylı olarak sunulmamıştır. Maddeler, bataryanın uygulama kılavuzunda ve kaynak tez çalışmasında (Altıntaş, 2014) bulunmaktadır.