Bem Cinsiyet Rolü Envanteri

Özet

Bem Cinsiyet Rolü Envanteri (BCRE), bireylerin kendi algıladıkları kadınsılık ve erkeksilik özelliklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, geleneksel olarak cinsiyetle ilişkilendirilen kişilik özelliklerinin bireyde ne ölçüde mevcut olduğunu belirleyerek, bireyin psikolojik androjini seviyesini (hem kadınsı hem de erkeksi özellikleri yüksek düzeyde barındırma) saptamayı hedefler. Türkiye’deki uyarlama çalışması, Zehra Yaşın Dökmen tarafından 1999 yılında gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik analizlerini içeren psikometrik özelliklerini incelemektedir. Ölçek çeşidi bir uyarlama olup, Türk kültürüne özgü psikolojik cinsiyet rolü yapılarının anlaşılmasına önemli katkılar sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Bem Cinsiyet Rolü Envanteri, Cinsiyet Rolü, Kadınsılık, Erkeksilik, Androjini, Psikolojik Cinsiyet, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Sandra L. Bem (Orijinal Geliştirici), Zehra Yaşın Dökmen (Türkçe Uyarlayıcı).

[quads id=5]

Amaç

Bem Cinsiyet Rolü Envanterinin temel amacı, bireylerin kendilerini tanımladıkları cinsiyet rolü yönelimlerini ölçmektir. Ölçek, bireyleri yalnızca biyolojik cinsiyetlerine göre değil, aynı zamanda taşıdıkları kültürel olarak tanımlanmış kadınsı ve erkeksi kişilik özelliklerinin yoğunluğuna göre sınıflandırmayı amaçlar. Bu sınıflandırma, bireyleri dört ana kategoriye ayırır: Erkeksi (yüksek erkeksilik, düşük kadınsılık), Kadınsı (yüksek kadınsılık, düşük erkeksilik), Androjen (hem kadınsılık hem de erkeksilik puanları yüksek) ve Farklılaşmamış (hem kadınsılık hem de erkeksilik puanları düşük).

Türkçe uyarlamanın özel amacı ise, orijinal BCRE’nin psikometrik yapısının Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir olup olmadığını tespit etmek ve böylece Türk kültüründe cinsiyet rolü araştırmalarına bilimsel bir araç kazandırmaktır.

Yapı

Ölçek, Psikolojik Cinsiyet Rolü yapısını ölçmektedir. Sandra Bem, bu yapıyı tek boyutlu bir zıtlık (erkeksilik vs. kadınsılık) olarak görmek yerine, iki ayrı ve bağımsız boyut (erkeksilik ve kadınsılık) olarak kavramsallaştırmıştır. Bu yenilikçi yaklaşım, bireylerin aynı anda hem yüksek düzeyde erkeksi (örneğin, iddialı, bağımsız) hem de yüksek düzeyde kadınsı (örneğin, şefkatli, hassas) özelliklere sahip olabileceği anlamına gelen androjeni kavramını psikoloji literatürüne kazandırmıştır.

Ölçek maddeleri, kültürel açıdan erkeklere uygun görülen enstrümantal (araçsal) özellikler ve kadınlara uygun görülen ifade edici (ekspresif) özellikler olmak üzere iki temel faktöre ayrılır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Yaşın Dökmen (1999) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla kapsamlı analizler yürütülmüştür. Bu çalışmalar genellikle, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı (psikolojik cinsiyet) gerçekten ölçüp ölçmediğini doğrulamak için faktör analizi, ayırt edici geçerlik ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemlerini içerir.

Türkçe formun geçerlik çalışmaları, maddelerin kültürel bağlamda tutarlılığını ve orijinal ölçekteki ikili faktör yapısını koruyup korumadığını araştırmayı kapsamıştır. Bu, ölçeğin Türk popülasyonunda psikolojik cinsiyet rollerini doğru bir şekilde temsil edebildiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Yaşın Dökmen’in (1999) çalışması, her uyarlama çalışmasında olduğu gibi, ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmiştir. Güvenirlik genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği ile rapor edilmiştir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin bireylerin cinsiyet rolü özelliklerini tutarlı bir şekilde ölçebildiğini gösterir.

Faktör Analizi

Bem Cinsiyet Rolü Envanterinin orijinal yapısı, Erkeksilik ve Kadınsılık olmak üzere iki bağımsız faktörden oluşur. Türkçe uyarlama çalışmasında da bu ikili faktör yapısının doğrulanması kritik öneme sahiptir. Yapılan faktör analizi, Türkçe maddelerin de orijinal yapıyı destekleyecek şekilde iki ayrı boyutta gruplandığını göstermeyi amaçlamıştır. Bu analizler, Türk kültüründe cinsiyet rollerinin algılanışının, orijinal Amerikan popülasyonundaki teorik yapıyla uyumlu olduğunu teyit etmiştir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle 7 noktalı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanır (Örnek: 1=Hiçbir zaman veya neredeyse hiçbir zaman doğru değil, 7=Her zaman veya neredeyse her zaman doğru).

Language Available: Türkçe (Türkçe Form), İngilizce (Orijinal Form).

Population Group: Yetişkinler ve ergenler.

Age Group: Genellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu.

Population Details: Yaşın Dökmen’in çalışması genellikle üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde yürütülmüştür. Bu, ölçeğin yüksek eğitimli genç yetişkin popülasyonunda kullanıma uygunluğunu destekler.

Test Methodology: Bireylerin kendilerini tanımlayan özellikleri belirtmeleri istenen öz-bildirim envanteridir. Puanlama, Erkeksilik ve Kadınsılık puanlarının ayrı ayrı hesaplanması ve bu puanların ortalamaya göre karşılaştırılmasıyla Androjen, Erkeksi, Kadınsı veya Farklılaşmamış kategorilerine ayrılması esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Erkeksilik Ölçeği, Kadınsılık Ölçeği, Öz-Bildirim, Psikolojik Androjini, Enstrümantal Özellikler, Ekspresif Özellikler, Cinsiyet Rolü Tipolojisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Uyarlama): Zehra Yaşın Dökmen

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor/Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor/Mevcut Değil

Correspondence Address: Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Psikoloji Bölümü (1999 referansına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Orijinal): 1974 (Sandra L. Bem)

Test Yılı (Türkçe Uyarlama): 1999 (Zehra Yaşın Dökmen)

İzinler ve Ücret: Akademik araştırmalarda kullanım genellikle referans belirtilerek mümkündür. Ticari veya klinik kullanım için orijinal ölçek geliştiricisinin (Bem) veya Türkçe uyarlamayı yapan yazarın izni gerekebilir.

Kaynaklar

1. Yaşın Dökmen, Z. (1999). Bem Cinsiyet Rolü Envanteri Kadınsılık ve Erkeksilik Ölçekleri Türkçe Formunun Psikometrik Özellikleri. Kriz Dergisi, 7(1), 27-40. Kaynak makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: dergiler.ankara.edu.tr
2. Bem, S. L. (1974). The measurement of psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42(2), 155–162.
3. Bem, S. L. (1981). Bem Sex-Role Inventory Professional Manual. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.

Bu envanterin Türkçe formuna ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: bem-cinsiyet-rolu-envanteri-toad.pdf (PDF İndirme Bağlantısı).

[quads id=5]

Bem Cinsiyet Rolü Envanterinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri doğrudan sunulmamıştır. Maddeler, Zehra Yaşın Dökmen’in (1999) “Kriz Dergisi”nde yayınlanan makalesinde veya yukarıda belirtilen PDF dosyasında bulunabilir. Tipik olarak BCRE, her biri kadınsılık, erkeksilik veya nötr özelliklerden oluşan 60 maddeden oluşur.