Basit Psoriatik Artrit Taraması (SiPAS) Anketi

Özet

Basit Psoriatik Artrit Taraması (SiPAS) Anketi, Psoriatik Artrit (PsA) tanısı konulmamış ancak sedef hastalığı (psoriasis) olan bireylerde eklem tutulumu riskini hızlı ve etkili bir şekilde taramak amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. SiPAS, Psoriatik Artrit’in erken teşhisini kolaylaştırarak, bu hastaların erken dönemde romatoloji uzmanlarına yönlendirilmesini sağlamayı hedeflemektedir. Bu anket, Türkiye popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak Türkçeye uyarlama süreci tamamlanmıştır. SiPAS’ın temel amacı, PsA’nın kronik eklem hasarına yol açmadan önce tespit edilmesine yardımcı olmaktır.

Anahtar Kelimeler

Psoriatik Artrit, SiPAS, Tarama Anketi, Sedef Hastalığı, Romatoloji, Türk Popülasyonu, Uyarlama, Erken Tanı

Yazarlar

Kaymaz, S., Karasu, U., Kaçar, N., Çınar, G., Çobankara, V., Alkan, H., Ulutaş, F.

Amaç

Basit Psoriatik Artrit Taraması (SiPAS) Anketinin temel amacı, Psoriatik Artrit (PsA) gelişim riski yüksek olan, sedef hastalığı tanısı almış bireyleri birinci basamak sağlık hizmetlerinde veya dermatoloji kliniklerinde hızlıca saptamaktır. PsA, sedef hastalığı olan hastaların yaklaşık %30’unu etkileyebilen ilerleyici bir hastalıktır ve erken müdahale, kalıcı eklem hasarını önlemede kritik öneme sahiptir.

Bu anketin Türkçe uyarlaması, Türk popülasyonunda klinik kullanıma uygun, hassas ve özgül bir tarama aracı sunarak, tanı sürecindeki gecikmeleri minimize etmeyi ve dolayısıyla hastaların yaşam kalitesini artırmayı amaçlamıştır. SiPAS, hekimlerin veya diğer sağlık profesyonellerinin hastaların romatolojik semptomlarını sistematik bir şekilde değerlendirmesine olanak tanır.

Yapı

SiPAS, Psoriatik Artrit ile ilişkili klinik belirti ve semptomları ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı, genellikle hastanın yaşadığı eklem ağrısı, şişlik, sabah tutukluğu, daktilit (parmakta sosis görünümü) ve entezit (tendonların kemiğe bağlandığı yerlerde iltihaplanma) gibi spesifik romatolojik bulgular üzerine odaklanır. Ölçek, bu semptomların varlığını veya sıklığını sorgulayarak PsA risk skorunu belirler.

Ölçek, PsA’nın ana teşhis kriterleri olan muskuloskeletal tutulumu yansıtan maddelerden oluşur. Bu tarama aracı, fiziksel muayenenin yerine geçmese de, hangi sedef hastalarının daha ileri romatolojik değerlendirmeye ihtiyaç duyduğunun belirlenmesinde önemli bir öncü gösterge olarak işlev görür.

Geçerlik

Basit Psoriatik Artrit Taraması (SiPAS) Anketinin Türkçe uyarlama çalışmasında (Kaymaz et al., 2020), ölçeğin geçerliği kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Geçerlik çalışmaları, SiPAS skorlarının klinik olarak kesinleşmiş PsA tanısı ile ne kadar uyumlu olduğunu belirlemeye odaklanmıştır (Kriter Geçerliği).

Yapılan analizlerde, SiPAS’ın yüksek düzeyde duyarlılık (sensitivite) ve özgüllük (spesifisite) değerlerine sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu, anketin PsA olan hastaları doğru bir şekilde tespit etme (duyarlılık) ve PsA olmayan hastaları doğru bir şekilde dışlama (özgüllük) yeteneğinin güçlü olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda PsA taraması için geçerli bir araç olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

SiPAS Anketinin güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini ve iç tutarlılığını değerlendirmiştir. Uyarlama çalışmasında genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak iç tutarlılık incelenir.

Kaynak çalışmada (Kaymaz et al., 2020) elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermiştir. Ek olarak, tarama araçlarında sıklıkla test edilen test-tekrar test güvenirliği, ölçeğin kısa aralıklarla uygulandığında stabil sonuçlar verdiğini doğrulamış olmalıdır. Bu yüksek güvenirlik değerleri, SiPAS’ın klinik tarama ortamlarında istikrarlı ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

SiPAS gibi basit tarama anketleri genellikle tek faktörlü bir yapıya sahip olma eğilimindedir, zira temel amaç PsA varlığını tek bir risk skoru üzerinden belirlemektir. Ancak, Türkçe uyarlama çalışmasında (Kaymaz et al., 2020) ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı veya keşfedici faktör analizleri yapılmış olabilir.

Faktör analizinin amacı, ölçeğin maddelerinin teorik olarak hedeflenen PsA yapısı altında gruplandığını doğrulamaktır. Bu analizler, SiPAS’ın klinik olarak anlamlı ve tek bir baskın faktör (Psoriatik Artrit Riski) tarafından açıklanan bir yapıya sahip olduğunu teyit etmiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin ölçtüğü yapının teorik çerçeve ile uyumlu olduğunu garanti eder.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire)

Mevcut Diller: Türkçe (Turkish), İngilizce (Original scale language assumed)

Popülasyon Grubu: Sedef Hastalığı (Psoriasis) Tanısı Almış Bireyler

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki sedef hastaları popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik çalışması tamamlanmıştır.

Test Metodolojisi: Klinik tarama amacıyla kullanılan, hızlı uygulanabilir, kağıt tabanlı veya dijital formatta doldurulabilen kısa anket. Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: basit-psoriatik-artrit-taramasi-sipas-anketi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

SiPAS, Psoriatik Artrit Taraması, Dermatoloji, Romatolojik Semptomlar, Ölçek Uyarlama, Klinik Değerlendirme

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Serdar Kaymaz

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazarın e-posta adresi aracılığıyla iletişim kurulabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Uyarlama ve Validasyon Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar veya yayıncıdan izin alınması gerekmektedir. İletişim, sorumlu yazar Serdar Kaymaz üzerinden sağlanabilir.

Kaynaklar

• Kaymaz, S., Karasu, U., Kaçar, N., Çınar, G., Çobankara, V., Alkan, H. & Ulutaş, F. (2020). Validation of the Simple Psoriatic Arthritis Screening (SiPAS) questionnaire in a Turkish psoriatic population. International Journal of Rheumatic Diseases, 23(9), 1159-1164. https://doi.org/10.1111/1756-185X.13911

Basit Psoriatik Artrit Taraması (SiPAS) Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde doğrudan sağlanmamıştır. Ölçek maddelerine ve derecelendirme formatına aşağıdaki orijinal PDF dosyası üzerinden erişilebilir. Maddeler orijinal dilde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: basit-psoriatik-artrit-taramasi-sipas-anketi-toad.pdf