Bakım Verici Aşılama Tutumları Ölçeği (BVATÖ)

Özet

Bakım Verici Aşılama Tutumları Ölçeği (BVATÖ), bakım veren bireylerin aşılama konusundaki tutumlarını ve eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe diline uyarlama çalışması Sefa Akkol (2021) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye örnekleminde yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını test etmeyi amaçlamıştır. Yapılan analizler sonucunda BVATÖ’nün 13 maddeden oluşan tek faktörlü bir yapı sergilediği ve yüksek düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bakım Verici Aşılama Tutumları Ölçeği, BVATÖ, Aşılama Tutumları, Sağlık Psikolojisi, Geçerlilik, Güvenilirlik, Uyarlama.

Yazarlar

Sefa AKKOL

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bakım vericilerin (ebeveynler, sağlık profesyonelleri veya diğer birincil bakıcılar) aşılama süreçlerine ve aşıların genel kabulüne yönelik sahip oldukları psikolojik tutumları, inançları ve eğilimleri sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, aşı tereddüdü veya aşı karşıtlığı gibi kritik konuların anlaşılması ve bu tutumları etkileyen faktörlerin belirlenmesi için bir temel sağlamaktadır.

Uyarlama çalışmasının amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu ölçeğin kültürel ve dilsel olarak Türk popülasyonuna uygunluğunu sağlamak ve psikometrik özelliklerinin güvenilir ve geçerli olduğunu kanıtlamaktır.

Yapı (Construct)

Bakım Verici Aşılama Tutumları Ölçeği (BVATÖ), bakım verici bireylerin aşılamaya yönelik genel tutumunu ölçen tek boyutlu (unidimensional) bir yapıya sahiptir. Bu tek faktör, “Bakım Verici Aşılama Tutumları” olarak tanımlanmıştır (F1).

Ölçek, toplam 13 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler, bakım vericilerin aşıların faydasına, güvenliğine ve gerekliliğine dair algılarını yansıtan gösterge değişkenler olarak kabul edilmiştir. Yüksek puanlar, aşılama konusunda daha olumlu ve destekleyici tutumlara işaret etmektedir.

Geçerlilik

BVATÖ’nün yapı geçerliğinin belirlenmesi amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler öncesinde, örneklem yeterliliğini değerlendirmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi ve değişkenler arasındaki ilişkilerin faktör analizine uygunluğunu belirlemek için Bartlett Sphericity testi yapılmıştır.

Bartlett Sphericity testi sonucunda (X²: 2460,753, sd: 78, p < 0,001), değişkenler arasında anlamlı düzeyde yüksek ilişkiler bulunduğu ve verilerin faktör analizi için uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Tek boyutlu, 1. dereceden oluşturulan DFA modeli için uyum indeksleri incelenmiştir. Elde edilen bulgular, 13 maddeden oluşan tek faktörlü yapının genel olarak iyi uyum sağladığını göstermiştir, bu da ölçeğin yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. BVATÖ için hesaplanan Cronbach Alfa değeri 0,941 olarak bulunmuştur. Bu değer, genellikle kabul edilebilir sınır olan 0,70’in oldukça üzerinde olup, ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek üzere Test-Tekrar Test güvenilirliği için Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) analizi uygulanmıştır. BVATÖ için ICC değeri 0,811 olarak tespit edilmiştir. Bu yüksek güvenilirlik katsayıları, Bakım Verici Aşılama Tutumları Ölçeği’nin Türkçe formunun hem iç tutarlılık hem de zaman içindeki kararlılık açısından geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek için hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, tek bir gizil değişkenin (F1: Bakım verici aşılama tutumları ölçeği) bu faktörü oluşturan 13 ifadeyi gösterge değişken olarak kapsadığı 1. dereceden bir model olarak oluşturulmuştur.

Yapılan analizler, ölçeğin 13 madde ile tek faktörlü bir yapıyı desteklediğini göstermiştir. Bu tek faktörlü yapının uyum indeksleri, modelin veriyle genel olarak iyi bir uyum sergilediğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin kavramsal yapısının Türk kültürüne uyarlanmış formunda da korunduğunu teyit etmektedir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: 13 maddeden oluşan, tek faktörlü yapı.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Bakım vericiler (Caregivers)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Bakım verici rolünü üstlenen bireyler)

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, Düzce Üniversitesi’nde gerçekleştirilen bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert Ölçeği kullanılarak öz bildirim yoluyla veri toplanmıştır. Derecelendirme seçenekleri şunlardır: 1=Hayır, 2=Emin Değilim, 3=Evet.

Anahtar Kelimeler

Aşılama Kararsızlığı, Psikometrik Özellikler, DFA, AFA, Faktör Analizi, Sağlık Tutumları, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Düzce Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Düzce (Tez çalışması sırasında)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Sefa Akkol’un 2021 yılında tamamladığı yayımlanmamış yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Kullanım ve izinler için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal tez çalışmasına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr.

Referanslar

• Akkol, S. (2021). Bakım verici aşılama tutumları ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirliği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Düzce Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Düzce.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: bakim-verici-asilama-tutumlari-olcegi-bvato-toad.pdf

Bakım Verici Aşılama Tutumları Ölçeği (BVATÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam metni için sorumlu yazarın tezine başvurulmalıdır.