Bağımlılık Profil İndeksi Klinik Formu (BAPİ-K)

Özet

Bağımlılık Profil İndeksi Klinik Formu (BAPİ-K), klinik popülasyonlarda bağımlılık sorunlarının profilini ve şiddetini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş 37 maddelik bir ölçektir. Bu araç, Türkiye’de geliştirilmiş olup, bağımlılık alanında çalışan profesyoneller için kapsamlı ve psikometrik açıdan güçlü bir değerlendirme imkanı sunar. Ölçek, açıklayıcı faktör analizi sonucunda toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan dört faktörlü bir yapı sergilemektedir.

BAPİ-K, 3 noktalı Likert tipi derecelendirme kullanır ve hem genel bağımlılık düzeyini hem de alt boyutlar bazında risk alanlarını belirlemeye yardımcı olur. Geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları 2015 yılında yayımlanmış olup, ölçeğin klinik uygulamalar için uygun olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık, Profil İndeksi, Klinik Form, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik, Geçerlik, Türkiye.

Yazarlar

Ögel, K., Koç, C., Başabak, A., İşmen, E.M., Görücü, S.

Amaç

Bağımlılık Profil İndeksi Klinik Formu (BAPİ-K)’nun temel amacı, madde bağımlılığı veya davranışsal bağımlılık sorunları yaşayan bireylerin klinik profilini standardize edilmiş bir biçimde ölçmek ve değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle klinik ortamlarda tanı koyma süreçlerine destek sağlamak ve tedavi planlamasına rehberlik etmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, bağımlılığın sadece tek bir boyutu yerine, çok boyutlu yapısını ele alarak, bireyin bağımlılıkla ilişkili düşünce, duygu ve davranış paternlerini kapsamlı bir şekilde ortaya koymayı hedefler. Böylece klinisyenler, müdahale stratejilerini daha spesifik ve bireyselleştirilmiş bir yaklaşımla belirleyebilirler.

Yapı

BAPİ-K, bağımlılığın klinik olarak önemli görülen çeşitli bileşenlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Geliştirme çalışmaları, bağımlılığın teorik çerçevesine uygun olarak, ölçeğin altta yatan dört temel faktörden oluştuğunu göstermiştir. Bu faktörler, bağımlılık davranışının farklı yönlerini (örneğin, kontrol kaybı, sosyal işlev bozukluğu, fiziksel belirtiler veya motivasyonel durumlar) ölçerek, bağımlılık profilinin detaylı bir analizini sağlar.

Ölçeğin 37 maddesi, bu dört faktör altında toplanarak, bireyin bağımlılık düzeyini ve bağımlılığa eşlik eden psikososyal sorunları anlamada yapısal bir temel sunar. Bu yapı, bağımlılığın heterojen doğasını yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

BAPİ-K’nın geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçlanan yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır. Madde-toplam puan korelasyon katsayıları 0.42 ile 0.89 arasında değişmekte olup, bu aralık maddelerin ölçeğin genel yapısına güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu göstermektedir. Bu yüksek korelasyon değerleri, ölçeğin iç tutarlılığına ve yapısal geçerliğine işaret eder.

Ayrıca, ölçeğin güvenilirliğini desteklemek amacıyla yapılan iki yarı test korelasyon analizlerinden elde edilen Spearman Brown katsayısı 0.83 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin yarıya bölündüğünde dahi yüksek düzeyde tutarlılık sergilediğini kanıtlar ve ölçeğin yapısal bütünlüğünü destekler.

Güvenirlik

BAPİ-K, hem genel ölçek düzeyi hem de alt ölçekler bazında yüksek düzeyde güvenilirlik sergilemektedir. İç tutarlılık analizinde, tüm ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0.89 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel kabul edilen bir iç tutarlılık düzeyini temsil eder.

Alt ölçeklerin güvenilirlik düzeyleri de tatmin edicidir; bu alt ölçekler için hesaplanan Cronbach Alfa katsayıları 0.63 ile 0.86 arasında değişmektedir. Bu bulgular, ölçeğin farklı bağımlılık boyutlarını ölçen alt yapılarının da kendi içlerinde tutarlı olduğunu ve klinik değerlendirme için güvenilir sonuçlar sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, BAPİ-K’nın çok boyutlu yapısını desteklemektedir. Analiz sonucunda, toplam varyansın %52.39’unu temsil eden dört temel faktör elde edilmiştir. Bu dört faktörlü yapı, bağımlılığın klinik belirtilerini ve psikososyal etkilerini ayrı ayrı ele alarak, bağımlılık profilinin detaylı çıkarımına olanak tanır.

Yüzde 52.39’luk açıklanan varyans oranı, ölçeğin maddelerinin bağımlılık yapısı içindeki önemli bir kısmı kapsadığını ve klinik açıdan anlamlı boyutları başarılı bir şekilde ayrıştırdığını göstermektedir. Bu bulgular, BAPİ-K’nın bağımlılık alanındaki farklı bileşenleri ölçme kapasitesini teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 37 madde, 3’lü Likert tipi derecelendirme (Örneğin: Hiçbir zaman, Bazen, Çoğu zaman).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyonlar ve genel bağımlılık riski taşıyan bireyler.

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkinler).

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması, bağımlılık tedavisi gören veya risk altındaki bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık, Klinik Değerlendirme, Psikolojik Ölçek, İç Tutarlılık, Madde Bağımlılığı, Davranışsal Bağımlılık, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ceren Koç

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Geliştirme Yılı: 2015

İzinler ve Kullanım Hakkı: Akademik ve klinik amaçlarla kullanım için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari kullanım bilgisi mevcut değildir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: bagimlilik-profil-indeksi-klinik-formu-bapi-k-toad.pdf

Kaynaklar

Ögel, K., Koç, C., Başabak, A., İşmen, E.M. ve Görücü, S.(2015).Bağımlılık Profil İndeksi Klinik Formunun (BAPİ-K) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Bağımlılık Dergisi, 16(2), 57-69.

Bağımlılık Profil İndeksi Klinik Formu (BAPİ-K) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

37 madde