Astımlı Çocuklarda Ev Dizaynı Farkındalık Ölçeği

Özet

Astımlı Çocuklarda Ev Dizaynı Farkındalık Ölçeği (AÇEDFÖ), astım teşhisi konmuş çocukların ebeveynlerinin veya birincil bakıcılarının, çocuklarının yaşadığı ev ortamındaki alerjen kontrolü ve uygun ev dizaynı hakkındaki farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, ev ortamının astım semptomları üzerindeki potansiyel etkilerini azaltmaya yönelik bilgi ve davranışları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, sekiz ayrı alt boyuttan oluşmakta olup, toplam 23 maddeden meydana gelmektedir.

Ölçeğin geliştirme çalışması, Muradiye Aldem ve Emine Geçkil tarafından gerçekleştirilmiş ve 2019 yılında yayımlanmıştır. AÇEDFÖ, 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilmiştir (1= hiç önemli değil – 5= çok önemli). Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri, ölçeğin astımlı çocukların ev ortamındaki risk faktörleri hakkındaki farkındalığı ölçmede güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Astım, astımlı çocuklar, ev dizaynı, alerjen kontrolü, farkındalık ölçeği, psikometri, çevre kontrolü.

Yazarlar

Muradiye Aldem, Emine Geçkil

Amaç

Astımlı Çocuklarda Ev Dizaynı Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, astımlı çocukların semptomlarını tetikleyebilecek veya şiddetlendirebilecek ev içi çevresel faktörler konusunda ebeveynlerin veya bakıcıların bilgi ve uygulama düzeylerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında, ev içi alerjenlere ve çevresel risklere yönelik farkındalığın belirlenmesi ve buna dayalı eğitim programlarının geliştirilmesi için bir temel sağlamaktadır.

Ölçek, sekiz spesifik alanda (antialerjen ürün kullanımı, polen kontrolü, eşya kontrolü, parfüm kontrolü, halı kontrolü, nem kontrolü, nevresim kontrolü ve hayvan kontrolü) ebeveynlerin ne kadar dikkatli ve bilgili olduğunu ortaya koyarak, sağlık profesyonellerine özgül müdahale alanlarını belirleme imkanı sunar.

Yapı

AÇEDFÖ, çevresel kontrol ve astım yönetimi arasındaki ilişkiyi ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, ev ortamındaki potansiyel tetikleyicilere karşı ebeveynlerin gösterdiği farkındalık ve önleyici davranışları değerlendirir. Ölçeğin teorik yapısı, sekiz bağımsız ancak ilişkili alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, astım tetikleyicileri olarak bilinen ev içi faktörlerin yönetimini kapsamaktadır.

• Antialerjen Ürün Kontrolü (3 madde)
• Polen Kontrolü (4 madde)
• Eşya Kontrolü (4 madde)
• Parfüm Kontrolü (3 madde)
• Halı Kontrolü (3 madde)
• Nem Kontrolü (2 madde)
• Nevresim Kontrolü (2 madde)
• Hayvan Kontrolü (2 madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan faktör analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) sonuçları, ölçeğin kavramsal yapısının güçlü olduğunu göstermiştir. Faktör analizi sonucunda, Astımlı Çocuklarda Ev Dizaynı Farkındalık Ölçeği, toplam varyansın %68.281’ini açıklamaktadır. Bu yüksek açıklanan varyans oranı, ölçeğin temsil ettiği yapıyı yeterli düzeyde kapsadığını işaret etmektedir.

Elde edilen sekiz faktörlü yapı, teorik beklentilerle uyumludur ve her bir alt boyutun öz değeri 1’in üzerindedir. Alt boyutların varyansa katkıları şu şekildedir: Antialerjen ürün faktörü toplam varyansın %10.406’sını, polen kontrolü %10.324’ünü, eşya kontrolü %9.608’ini, parfüm kontrolü %9.402’sini, halı kontrolü %8.911’ini, nem kontrolü %7.169’unu, nevresim kontrolü %6.679’unu ve hayvan kontrolü %5.782’sini açıklamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılık analizi sonucunda, ölçeğin toplam Cronbach alfa katsayısı .863 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin maddeleri arasında yüksek düzeyde bir iç tutarlılık olduğunu ve maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek için test tekrar test yöntemi kullanılmıştır. İkinci ölçüm, birinci ölçümden ortalama 15 dakika sonra gerçekleştirilmiştir. İki ölçüm arasındaki Pearson korelasyon değeri r =.800 (p =.000) olarak bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, iki ölçüm arasında güçlü bir uyum olduğunu ve ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin madde-toplam korelasyon katsayıları 0.26 ile 0.52 arasında değişirken, ortak faktör varyansı (communality) değerleri 0.50 ile 0.98 arasında değişmektedir, bu da maddelerin genel yapıya önemli katkılar sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Astımlı Çocuklarda Ev Dizaynı Farkındalık Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak üzere yapılan açımlayıcı faktör analizi (EFA), 23 madde ve 8 alt boyuttan oluşan bir yapıyı desteklemiştir. Bu sekiz faktörlü yapı, Kaiser ölçütüne göre (öz değerin 1’den büyük olması) tespit edilmiştir.

Analiz sonuçlarına göre, ölçekteki her bir alt boyut, astım yönetimi açısından kritik öneme sahip spesifik bir ev içi kontrol alanını temsil etmektedir. Toplam varyansın yaklaşık %68.28’inin bu sekiz faktör tarafından açıklanması, ölçeğin kapsam geçerliğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır. Faktör yüklerinin ve varyans dağılımının dengeli olması, ölçeğin alt boyutlarının birbirinden ayrışan ancak genel farkındalık yapısına katkıda bulunan bileşenler olduğunu göstermektedir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 8 alt boyut ve 23 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Astımlı çocukların ebeveynleri veya birincil bakıcıları.

Yaş Grubu: Yetişkinler (ebeveynler).

Popülasyon Detayları: Astım teşhisi konmuş çocuklara sahip ebeveynler. Detaylı demografik bilgiler için orijinal referansa başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Derecelendirme (1= hiç önemli değil – 5= çok önemli). Yüksek puanlar, ev dizaynı farkındalığının yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Astım, ev içi alerjenler, çocuk sağlığı, çevresel farkındalık, psikometri, güvenirlik, geçerlik, faktör analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Muradiye Aldem

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Muradiye Aldem ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, kaynak siteden indirilebilir. Orijinal PDF’e buradan ulaşılabilir: astimli-cocuklarda-ev-dizayni-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Aldem, M. ve Geçkil, E. (2019). Astımlı Çocuklarda Ev Dizaynı Farkındalık Ölçeği geliştirilmesi. Journal of Human Sciences, 16(1), 285-300.

Astımlı Çocuklarda Ev Dizaynı Farkındalık Ölçeği Maddeleri

Ölçek Toplamı: 8 alt boyut ve 23 madde

• Antialerjen Ürün (3 m)
• Polen Kontrolü (4 m)
• Eşya Kontrolü (4 m)
• Parfüm Kontrolü (3 m)
• Halı Kontrolü (3 m)
• Nem Kontrolü (2 m)
• Nevresim Kontrolü (2 m)
• Hayvan Kontrolü (2 m)