Çocuklarda Gündüz Uykusuzluğu Ölçeği

Özet

Çocuklarda Gündüz Uykusuzluğu Ölçeği (ÇGUÖ), çocuk ve ergenlerde aşırı gündüz uykusuzluğunun sıklığını ve şiddetini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Bektaş ve arkadaşları tarafından 2016 yılında gerçekleştirilmiş olup, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türkiye popülasyonunda da geçerli olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Ölçek, özellikle uyku bozuklukları, uyku hijyeni sorunları veya diğer tıbbi durumlar nedeniyle ortaya çıkan gündüz yorgunluğu belirtilerini nicel olarak belirlemek için hem klinik hem de araştırma ortamlarında kullanılmaktadır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini sağlamanın yanı sıra, kültürel farklılıkları da göz önünde bulundurarak Türk çocuk ve ergen popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini kanıtlamıştır. Bu adaptasyon, pediatrik hemşirelik ve psikoloji alanlarında uyku sağlığının değerlendirilmesi için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gündüz uykusuzluğu, Pediatrik Uyku, Uyku Bozuklukları, Çocuk sağlığı, Psikometrik özellikler, Adaptasyon, Uyku Hijyeni.

Yazarlar

Bektaş, M., Bektaş, İ., Ayar, D., Selekoğlu, Y., Ayar, U., Kudubeş-Akdeniz, A., Altan-Sal, S., Armstrong, M.

Amaç

Çocuklarda Gündüz Uykusuzluğu Ölçeği’nin temel amacı, çocuk ve ergenlerde görülen aşırı gündüz uykusuzluğu (GÜ) seviyesini objektif bir şekilde ölçmek ve değerlendirmektir. GÜ, öğrenme, dikkat, duygusal düzenleme ve genel yaşam kalitesi üzerinde ciddi olumsuz etkiler yaratabilen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu ölçek, GÜ semptomlarının ciddiyetini derecelendirerek klinisyenlere ve araştırmacılara tanı ve müdahale planlamasında yardımcı olmayı hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel adaptasyonunu gerçekleştirerek, Türkiye’deki çocuk popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, uyku bozukluklarının erken teşhisi ve uygun tedavi yöntemlerinin belirlenmesi kolaylaşmaktadır.

Yapı

Ölçek, ölçülmek istenen psikolojik yapı olarak Aşırı Gündüz Uykusuzluğu (Excessive Daytime Sleepiness – EDS) yapısını temel alır. Bu yapı, genellikle gece uykusunun yetersiz veya kalitesiz olması sonucu gün içinde uyanık kalmakta zorlanma, dikkat dağınıklığı, yorgunluk ve uykuya eğilim gösterme eğilimi olarak tanımlanır.

ÇGUÖ, çocukların günlük yaşam aktiviteleri sırasında (örneğin, okulda, televizyon izlerken, araba yolculuklarında) uykululuk hislerini ve uykuya dalma eğilimlerini sorgulayan maddelerden oluşur. Bu maddeler, bireyin uyanıklık düzeyindeki düşüşün şiddetini ve sıklığını yansıtmaktadır.

Geçerlik

Çocuklarda Gündüz Uykusuzluğu Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Bektaş et al., 2016), ölçeğin yapısal ve kültürel geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Yapı geçerliğinin incelenmesi için genellikle faktör analizi teknikleri kullanılır.

Orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunup korunmadığını belirlemek amacıyla yapılan analizler, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı tek faktörlü yapıyı (gündüz uykusuzluğu) Türk örnekleminde de başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türkçe formunun geçerli bir ölçme aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Çocuklarda Gündüz Uykusuzluğu Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun güvenirlik analizlerinde, ölçeğin iç tutarlılığı ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir.

Uyarlama çalışmasında yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) değerlerinin elde edildiği varsayılmaktadır. Bu, ölçekteki tüm maddelerin aynı yapıyı (gündüz uykusuzluğunu) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir, böylece ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir bir araç olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Orijinal ölçek genellikle tek boyutlu bir yapıyı temsil ettiğinden, uyarlama çalışmasında da Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak bu tek faktörlü yapının Türk verileriyle uyumu test edilmiştir.

Elde edilen sonuçlar, ölçeğin maddelerinin tek bir faktör altında toplandığını ve bu faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu durum, Çocuklarda Gündüz Uykusuzluğu Ölçeği’nin yapısal geçerliliğini güçlendirerek, ölçülen yapının kültürel olarak da tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim veya Ebeveyn/Bakıcı bildirimi (Orijinal PDSS formu genellikle öz bildirime uygundur, ancak yaşa bağlı olarak ebeveyn tarafından da doldurulabilir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Versiyon), İngilizce (Orijinal Versiyon)

Popülasyon Grubu: Pediatrik ve Ergen Popülasyonu

Yaş Grubu: Genellikle 8-18 yaş arası çocuklar ve ergenler (Orijinal PDSS’in hedef kitlesine dayanarak).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli ilkokul, ortaokul ve lise öğrencileri üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Maddeler, genellikle 0’dan 3’e kadar veya 0’dan 4’e kadar değişen bir Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanır (Kesin derecelendirme detayları kaynakta belirtilmemiştir, ancak PDSS genellikle 4 puanlı ölçek kullanır).

Anahtar Kelimeler

Uyku, Uyanıklık, Pediatri, Uyku Apnesi, Narkolepsi, Gündüz uykusuzluğu, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Murat Bektaş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor/Kaynakta Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilen ilk yazarın kurumsal adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe versiyonu, 2016 yılında Bektaş ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Murat Bektaş ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal Ölçeğin geliştirme yılı ve telif hakları, M. Armstrong ve meslektaşlarına aittir. Türkçe uyarlamanın akademik ve klinik amaçlarla kullanımı için gerekli izinlerin alınması önerilir.

Kaynaklar

Bektaş, M., Bektaş, İ., Ayar, D., Selekoğlu, Y., Ayar, U., Kudubeş-Akdeniz, A., Altan-Sal, S., & Armstrong, M. (2016). Psychometric properties of Turkish version of Pediatric Daytime Sleepiness Scale. Asian Nursing Research, 10, 62-67. doi: 10.1016/j.anr.2016.01.002

Ek olarak, ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir.

• Orijinal PDF Belgesi: pediatric-daytime-sleepiness-scale-toad.pdf

Çocuklarda Gündüz Uykusuzluğu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Kullanıcıların ölçeğin tam maddelerine erişmek için sorumlu yazara başvurması veya yayınlanmış makaleyi incelemesi gerekmektedir.

Maddeler bu kaynak içerik parçacığında bulunmamaktadır. Tam ölçek maddeleri için lütfen Bektaş ve arkadaşları (2016) tarafından yayımlanan makaleye başvurunuz.