Değişim Eğilimleri Ölçeği

Özet

Değişim Eğilimleri Ölçeği (DEÖ), bireylerin örgütsel veya kişisel bağlamda değişime yönelik tutumlarını ve davranışsal eğilimlerini ölçmek amacıyla 2011 yılında geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle yöneticilerin ve çalışanların değişime olan yaklaşımlarını, değişime karşı gösterdikleri direnci, değişimi benimseme düzeylerini ve mevcut durumu koruma yönündeki eğilimlerini belirlemeyi hedefler. Yapılan analizler sonucunda DEÖ’nün dört temel faktörden oluştuğu tespit edilmiştir: Değişimde Girişimcilik, Değişime Direnç, Değişimin Yararına İnanma ve Statükoyu Koruma. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve yapı geçerliği kanıtları sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Değişim Eğilimi, Örgütsel Değişim, Statüko, Değişime Direnç, Girişimcilik, Ölçek Geliştirme, Yönetici Davranışları.

Yazarlar

Akbaba Altun, S., Büyüköztürk, Ş.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin değişim karşısındaki eğilimlerini çok boyutlu bir yapıda güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Ölçek, özellikle eğitim ve yönetim bilimleri alanlarında, bireylerin yeniliklere karşı ne derece açık veya kapalı olduğunu, değişimi ne ölçüde bir fırsat olarak gördüğünü ve mevcut düzeni (statükoyu) sürdürme isteğini belirlemeye odaklanmıştır.

DEÖ, yöneticilerin ve çalışanların değişim süreçlerindeki davranışlarını anlamlandırmada, eğitim ihtiyaçlarını belirlemede ve örgütsel değişim stratejilerini planlamada kullanılabilecek değerli veriler sunmayı amaçlamaktadır. Ölçek, değişimin karmaşık doğasını dört farklı alt boyut üzerinden ele alarak kapsamlı bir değerlendirme imkanı sağlar.

Yapı

Değişim Eğilimleri Ölçeği (DEÖ), bireyin değişime yönelik tutum ve davranışlarını dört temel psikolojik yapı üzerinden ölçmektedir. Bu faktörler, bireyin değişim sürecine aktif katılımını, pasif direncini ve değişimin sonuçlarına yönelik inancını temsil eder.

Ölçeğin ölçtüğü dört ana yapısal boyut şunlardır:

• Değişimde Girişimcilik: Bireyin değişimi başlatma, yeni fikirler sunma ve değişim süreçlerine aktif olarak katılma isteğini ifade eder.
• Değişime Direnç: Bireyin mevcut durumu koruma eğilimi ve değişimin gerekliliğine veya faydasına karşı çıkma düzeyidir.
• Değişimin Yararına İnanma: Bireyin değişimin olumlu sonuçlar doğuracağına, kişisel veya örgütsel gelişime katkı sağlayacağına dair sahip olduğu olumlu beklenti ve inançlardır.
• Statükoyu Koruma (Değişimden Kaçınma): Bireyin konfor alanını sürdürme, belirsizlikten kaçınma ve mevcut düzeni muhafaza etme eğilimidir. Bu boyut, değişime pasif bir karşı çıkışı temsil eder.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. AFA sonucunda belirlenen dört faktörlü yapının geçerliğini test etmek amacıyla madde içerikleri incelenmiş ve uzman görüşleri alınmıştır.

AFA, dört faktörlü yapının toplam varyansın %44.63’ünü açıkladığını göstermiştir. Bu oran, sosyal bilimler ölçekleri için kabul edilebilir bir düzeyde yapısal açıklayıcılığa işaret etmektedir. Faktörlerin adlandırılması, madde içerikleri ve uzman görüşleri doğrultusunda yapılmıştır: Değişimde Girişimcilik, Değişime Direnç, Değişimin Yararına İnanma ve Statükoyu Koruma. Ek olarak, aynı veriler üzerinde uygulanan DFA, dört faktörlü modelin uygunluğunu desteklemiş, ancak “M02 ve M03” ile “M09 ve M11” madde çiftlerinin hataları arasında ilişki olduğu tespit edilmiştir, bu da model uyumunu iyileştirmek için modifikasyon gerektirebileceğini düşündürmektedir.

Güvenirlik

Değişim Eğilimleri Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa değeri hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen alfa katsayıları, ölçeğin alt boyutlarının büyük çoğunluğunun yüksek düzeyde tutarlı olduğunu göstermektedir.

Faktörler bazında hesaplanan alfa güvenirlik katsayıları aşağıdaki gibidir:

• Değişimin Yararına İnanma faktörü için: .91
• Değişimde Girişimcilik faktörü için: .86
• Değişime Direnç faktörü için: .82
• Statükoyu Koruma faktörü için: .67

Statükoyu Koruma faktörünün alfa değeri (.67) diğer faktörlere göre daha düşük olmakla birlikte, kabul edilebilir alt sınırlara yakındır. Ayrıca, ölçek maddelerinin yöneticileri değişim eğilimleri davranışları bakımından ne derece ayırt ettiğine ilişkin hesaplanan düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları .34 ile .79 arasında değişmektedir. Bu değerler, maddelerin ilgili faktörleri temsil etmede yeterli düzeyde ayırt ediciliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Değişim Eğilimleri Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin kuramsal olarak beklenen dört boyutlu yapısını desteklemiştir. AFA, temel bileşenler analizine dayanarak, maddelerin dört ayrı faktör altında toplandığını ortaya koymuştur.

AFA sonuçlarına göre faktörler sırasıyla, değişimin öncüsü olma isteğini yansıtan Değişimde Girişimcilik; yeniliklere karşı olma eğilimini belirten Değişime Direnç; değişimin getireceği faydalara yönelik olumlu algıyı ölçen Değişimin Yararına İnanma; ve mevcut düzeni sürdürme arzusunu temsil eden Statükoyu Koruma olarak adlandırılmıştır. Dört faktörün toplam varyans açıklama oranı %44.63’tür. DFA ise bu dört faktörlü yapının geçerliğine ek kanıt sağlamış, ancak bazı madde çiftlerinin (M02/M03 ve M09/M11) hata terimleri arasındaki korelasyonlar tespit edilerek model optimizasyonu için öneriler sunulmuştur.

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme

Format: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yöneticiler ve örgütsel bağlamdaki çalışanlar.

Yaş Grubu: Yetişkin (Örgütsel pozisyonlarda bulunan bireyler).

Popülasyon Detayları: Ölçek, özellikle örgütsel değişim süreçlerini deneyimleyen bireylerin tutumlarını ölçmek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri ile yapı geçerliği, Cronbach Alfa katsayısı ile iç tutarlılık güvenirliği sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Statüko, Değişim, Güvenirlik, Geçerlik, Yönetim, Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Şener Büyüköztürk

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Kaynakta yalnızca sorumlu yazarın e-posta adresi belirtilmiştir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmıştır ve genellikle akademik araştırmalarda yazarlardan izin alınarak ücretsiz kullanılabilir. Kullanım ve telif hakları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detayları Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi üzerinden erişilebilir: kalemacademy.vveya.com.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: degisim-egilimleri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Akbaba Altun, S. ve Büyüköztürk, Ş. (2011). Değişim Eğilimleri Ölçeğinin geliştirilmesi. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 1(1), 73-90.

Değişim Eğilimleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde listelenmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurulması gerekmektedir.