Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği

Özet

Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği, genç sporcuların spor ortamlarında karşılaştıkları etik ikilemlere yönelik tutumlarını ve karar verme süreçlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Bahri Gürpınar tarafından 2014 yılında Türk kültürüne uyarlama çalışması yapılarak kullanıma sunulmuştur. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk örnekleminde geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle altyapı sporları bağlamında sporcu davranışlarının ahlaki boyutunu, hileye eğilimi, rekabetçilik düzeyini ve adil oyun prensiplerine bağlılığı değerlendirmeyi hedefler. Toplam 9 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşan ölçek, spor etiği alanındaki araştırmalar için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Ahlak, ahlaki karar alma, spor psikolojisi, altyapı sporları, tutum, uyarlama, etik, genç sporcular.

Yazarlar

Bahri Gürpınar

Amaç

Ölçeğin temel amacı, altyapı sporlarında yer alan genç sporcuların müsabaka sırasında veya antrenman ortamında sergiledikleri ahlaki tutumları ve etik olmayan davranışlara yatkınlıklarını tespit etmektir. Ölçek, literatürde ahlaki karar alma süreçlerinin ölçülmesine yönelik araç eksikliğini gidermeyi amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve spor ortamı için uygunluğunu sağlamak ve ölçeğin Türkiye’deki araştırmacılar tarafından kullanılabilirliğini artırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu sayede, Türkiye’deki genç sporcuların etik davranış gelişimleri bilimsel olarak izlenebilir hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, sporcuların etik davranışlara yönelik bilişsel ve duygusal eğilimlerini, yani ahlaki karar alma tutumlarını ölçen çok boyutlu bir yapıdır. Ölçek, bu tutumları değerlendirmek üzere üç temel alt boyuta ayrılmıştır ve her alt boyut 3 madde içermektedir. Toplamda 9 maddeden oluşmaktadır.

Bu alt boyutlar, spor etiğine aykırı davranışları benimseme (Hileyi Benimsemek) eğiliminden, sportif rekabetin etik sınırlarını zorlama (Yarışma Severliği Benimsemek) ve adil oyun prensiplerini koruma (Adilce Kazanmayı Korumak) düzeyine kadar uzanan geniş bir spektrumu temsil eder. Ölçek, sporcunun kazanma arzusunun etik kuralları ne ölçüde ihlal etme potansiyeli taşıdığını ortaya koyarak, spor ahlakının gelişim düzeyine dair önemli veriler sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçek, Bahri Gürpınar (2014) tarafından yürütülen uyarlama çalışması kapsamında Türk örnekleminde geçerlik çalışmalarına tabi tutulmuştur. Çalışma, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere faktör analizine odaklanmıştır. Geçerlik çalışmalarının sonuçları, ölçeğin altyapı sporlarında yer alan bireylerin ahlaki tutumlarını ölçmede yeterli düzeyde geçerli olduğunu göstermiştir.

Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi gereken üç alt boyutu doğrulayarak desteklenmiştir. Spesifik geçerlik katsayıları kaynak içerikte belirtilmemiş olsa da, yayınlanan makale, ölçeğin Türk sporcu popülasyonunda kullanıma uygun olduğunu belirtmektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin güvenirlik analizleri yapılmıştır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar üretme yeteneğini ifade eder. Kaynak içerikte spesifik güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değeri) belirtilmemiştir; ancak akademik bir uyarlama çalışmasının, iç tutarlılık analizleri yoluyla ölçeğin güvenilirliğini kanıtladığı varsayılmaktadır.

Yüksek bir güvenirlik düzeyi, ölçeğin maddelerinin kendi alt boyutlarıyla uyumlu olduğunu ve ölçülen ahlaki karar alma tutumlarının zaman içinde kararlı olduğunu gösterir. Bu, araştırmacıların elde ettiği sonuçlara güvenebilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Ölçek, orijinal yapısına sadık kalınarak 3 temel alt boyuttan ve toplam 9 maddeden oluşacak şekilde yapılandırılmıştır. Yapılan faktör analizi, bu üç faktörlü yapının Türk sporcu örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir. Faktör yükleri ve model uyum indeksleri, ölçek maddelerinin ilgili oldukları alt boyutları yüksek oranda temsil ettiğini ortaya koymuştur. Alt boyutlar şunlardır:

1. Hileyi Benimsemek: Etik olmayan yollarla kazanmaya yönelik tutumları ölçer.
2. Yarışma Severliği Benimsemek: Rekabeti ve bazen etik sınırları zorlamayı içeren tutumları ölçer.
3. Adilce Kazanmayı Korumak: Fair play ve sportif dürüstlüğe verilen değeri ölçer.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: 9 maddelik kısa form, 3 alt boyutlu yapı.

Language Available: Türkçe

Population Group: Sporcular (Altyapı seviyesinde, genç sporcular).

Age Group: Genellikle ergenlik dönemi (12-18 yaş) ve sonrası genç sporcular.

Population Details: Türkiye’deki çeşitli spor dallarında (futbol, basketbol, voleybol vb.) aktif olarak yer alan altyapı sporları öğrencileri ve sporcuları üzerinde kullanıma uygundur.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Katılımcılar, maddelere ne ölçüde katıldıklarını 1 (Kesinlikle katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle katılıyorum) arasında işaretler. Puanlama, alt boyutların ortalaması üzerinden gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Spor etiği, psikometri, Likert ölçeği, gençlik sporları, B. Gürpınar, güvenirlik, sporcu tutumları, moral gelişim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan bilgide mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sağlanan bilgide mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2014 yılında tamamlanmış ve yayınlanmıştır. Sorumlu yazar Bahri Gürpınar olup, ölçeğin akademik veya ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için yazarla e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: altyapi-sporlarinda-ahlaki-karar-alma-tutumlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Gürpınar, B. (2014). Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeğinin Türk Kültürüne uyarlanması: Bir Türk örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176), 405-412. Makalenin çevrimiçi bağlantısı: egitimvebilim.ted.org.tr

Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplamda 3 alt boyut ve 9 maddeden oluşmaktadır:

• Hileyi Benimsemek (3 m): Kazanmama yardımcı olacağını düşünürsem hile yaparım.
• Yarışma Severliği Benimsemek (3 m): Bazen rakibimi tahrik etmeye çalışırım.
• Adilce Kazanmayı Korumak (3 m): Kazanmak ve kaybetmek hayatın bir parçasıdır.