Algılanan Kişi – Çevre Uyum Ölçeği

Özet

Algılanan Kişi-Çevre Uyum Ölçeği’nin bu akademik girişi, Evrim Funda İnkaya Horoz tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen Türkçe’ye uyarlama çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, bireylerin iş ortamlarına ne ölçüde uyum sağladıklarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin yapısal geçerlik ve güvenirlik analizleri titizlikle yapılmış olup, elde edilen sonuçlar ölçüm aracının Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli olduğunu göstermektedir. Araştırma, özellikle kişi-iş uyumu, kişi-grup uyumu ve kişi-yönetici uyumu gibi boyutlardaki algıları ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kişi-Çevre Uyum, Algılanan Kişi-Çevre Uyum, İş Psikolojisi, Örgütsel Davranış, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, İş Doyumu, İşten Ayrılma Niyeti.

Yazarlar

Evrim Funda İNKAYA HOROZ

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin çalıştıkları çevre ile aralarındaki uyumu çok boyutlu olarak ölçmektir. Bu uyumun farklı yönleri (kişi-iş, kişi-grup, kişi-yönetici) ayrı ayrı değerlendirilerek, çalışanların örgütsel sonuçları (iş doyumu, örgütsel vatandaşlık davranışı ve işten ayrılma niyeti gibi) üzerindeki etkisi incelenmektedir.

Bu çalışma özelinde amaç, orijinal Algılanan Kişi-Çevre Uyum Ölçeği’ni Türk kültürüne ve diline uygun hale getirmek, psikometrik özelliklerini sınamak ve ölçeğin Türkiye’deki akademik ve uygulamalı araştırmalarda kullanılabilirliğini sağlamaktır.

Yapı

Algılanan Kişi-Çevre Uyum Ölçeği, bireyin değerlerinin, kişilik özelliklerinin veya yeteneklerinin çalıştığı iş, grup, organizasyon veya yönetici gibi çevresel özelliklerle ne kadar örtüştüğünü değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu uyum algısı genellikle şu alt boyutları içerir:

• Kişi-İş Uyumu: Bireyin yeteneklerinin işin gereklilikleriyle ve işin sunduklarının bireyin ihtiyaçlarıyla ne kadar örtüştüğünü algılaması.
• Kişi-Grup Uyumu: Bireyin değerlerinin ve kişiliğinin çalışma grubunun üyeleriyle ne kadar uyumlu olduğunu algılaması.
• Kişi-Yönetici Uyumu: Bireyin değerlerinin ve çalışma tarzının doğrudan yöneticisiyle ne kadar uyumlu olduğunu algılaması.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik özellikleri, uyarlama çalışmasında kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Özellikle yakınsak geçerlik (convergent validity) kanıtları sunulmuştur. Bu amaçla yapılan analizlerde, ölçeğin tüm faktörlerinin, geçerlik için kullanılan Behram ve Dinç (2014) tarafından geliştirilen ölçeğin faktörleriyle pozitif yönde ve anlamlı ilişkiler sergilediği tespit edilmiştir. Bu bulgu, ölçümün geçerli olduğuna dair önemli bir kanıt olarak kabul edilmiştir (Campbell ve Fiske, 1959).

Geçerlik sınaması sırasında, özellikle kişi-iş uyumu faktörünün, geçerlik ölçeği faktörleri olan talep-yeterlik uyumu ve gereksinim karşılama uyumu ile en yüksek ilişkiyi gösterdiği belirlenmiştir. Bu durum, kişi-iş uyumu boyutunun, ilgili teorik yapılarla güçlü bir şekilde örtüştüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, hem iç tutarlılık (internal consistency) hem de durağanlık (test-retest reliability) katsayıları incelenerek değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, her iki katsayının da yüksek olduğunu ve ölçümün genel olarak güvenilir olduğunu göstermiştir.

İç tutarlılık analizlerinde, özellikle kişi-grup uyumu ve kişi-yönetici uyumu faktörlerinin diğer boyutlara göre daha yüksek iç tutarlılık değerleri sergilediği görülmüştür. Durağanlık (zamana karşı kararlılık) açısından bakıldığında ise, ölçeği oluşturan tüm faktörlerin yüksek güvenirlik düzeyine sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte Algılanan Kişi-Çevre Uyum Ölçeği’nin doğrudan faktör yapısı detaylandırılmamış olsa da, uyarlama çalışmasının orijinal ölçeğin boyutlarını koruduğu varsayılmaktadır. Araştırmada kullanılan yardımcı ölçeklerin faktör yapıları ise aşağıdaki gibidir:

• Algılanan Kişi-Örgüt Uyumu Ölçeği: Üç faktörden ve 9 maddeden oluşmaktadır.
• Örgütsel Vatandaşlık Ölçeği: Özgecilik, vicdanlı olma, nezaket, centilmenlik ve sivil erdem olmak üzere beş faktörden ve 24 maddeden oluşmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Çok Boyutlu Öz Bildirim Ölçeği (Anket formu toplam 79 madde ve 6 bölümden oluşmaktadır, bu bölümler Algılanan Kişi-Çevre Uyumunun yanı sıra İş Doyumu, İşten Ayrılma Niyeti ve Örgütsel Vatandaşlık gibi ek yapıları da içermektedir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışan yetişkinler (Örgütsel bağlamda kullanıma uygundur.)

Age Group: Yetişkin

Population Details: Türkiye popülasyonu üzerinde uyarlanmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi yanıt skalası kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kişi-İş Uyumu, Kişi-Grup Uyumu, Kişi-Yönetici Uyumu, Durağanlık Katsayısı, Yakınsak Geçerlik, İş Doyumu, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanmamıştır.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Evrim Funda İNKAYA HOROZ

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2019 yılında Evrim Funda İnkaya Horoz tarafından tamamlanmıştır. Ölçek orijinal olarak bir Yüksek Lisans Tezi kapsamında geliştirilmiş olup, ticari olmayan akademik kullanımlar için tezin referans gösterilmesi gerekmektedir. İletişim bilgileri sorumluluğu yazar Evrim Funda İnkaya Horoz’a aittir.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: algilanan-kisi-cevre-uyum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. İnkaya-Horoz, E. F. (2019). Algılanan Kişi-Çevre Uyum Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
2. Behram ve Dinç (2014). (Uyarlama çalışmasında geçerlik sınaması için kullanılan referans ölçek.)
3. Campbell, D. T., & Fiske, D. W. (1959). Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix. Psychological Bulletin, 56(2), 81.

Algılanan Kişi – Çevre Uyum Ölçeği Maddeleri

Uyarlama çalışmasında kullanılan anket formu, Algılanan Kişi-Çevre Uyum Ölçeği’nin maddelerinin yanı sıra, 79 madde ve 6 bölümden oluşan ek ölçekleri de içermektedir. Bu ek ölçekler, uyumun sonuç değişkenlerini ölçmek amacıyla kullanılmıştır:

• Örgütsel Vatandaşlık Ölçeği: Özgecilik, vicdanlı olma, nezaket, centilmenlik, sivil erdem faktörlerinden ve 24 maddeden oluşmaktadır.
• Algılanan Kişi-Örgüt Uyumu Ölçeği: Ölçek üç faktörden ve 9 maddeden oluşmaktadır. Ölçek “(1) kesinlikle katılmıyorum” ile “(5) kesinlikle katılıyorum” arasında değişen 5’li Likert tipi yanıt skalasına sahiptir.
• İş Doyumu Ölçeği: 5 maddeli bir genel iş doyumu ölçeğidir. Ölçek “bana hiç uymuyor” ile “bana tamamen uyuyor” arasında değişen 5’li Likert tipi yanıt kategorisine sahiptir.
• İşten Ayrılma Niyeti Ölçeği: Ölçek 3 maddeden ve “bana hiç uymuyor” ile “bana tamamen uyuyor” arasında değişen 5’li Likert tipi yanıt kategorisinden oluşmaktadır.

Derecelendirme: Algılanan Kişi-Çevre Uyum Ölçeği ve ilişkili ölçeklerin birçoğu 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır:

1. Kesinlikle katılmıyorum
2. Katılmıyorum
3. Kararsızım
4. Katılıyorum
5. Kesinlikle katılıyorum