Algılanan Halo Etkisi Ölçeği

Özet

Algılanan Halo Etkisi Ölçeği, bireylerin akademik veya genel başarıyı değerlendirme süreçlerinde ortaya çıkan halo etkisi (hale etkisi) algısını ölçmek amacıyla geliştirilmiş 32 maddelik bir psikolojik ölçüm aracıdır. Ölçek, 2012 yılında Betül Karakoç Alatlı tarafından yüksek lisans tezi kapsamında, değerlendirme bağlamlarında bir kişinin olumlu bir özelliğinin, diğer ilgisiz özelliklerinin de olumlu olarak algılanmasına yol açan bu bilişsel yanılgının boyutlarını belirlemek üzere oluşturulmuştur. Ölçek beş temel alt boyutta toplanmakta olup, öğretmenler veya değerlendiriciler tarafından kullanılan yargılama süreçlerindeki yanlılık kaynaklarını incelemeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Algılanan Halo Etkisi, Hale Etkisi, Başarı Değerlendirmesi, Ölçek Geliştirme, Bilişsel Yanılgı, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Betül Karakoç Alatlı.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin başarıyı değerlendirme süreçlerinde karşılaştıkları ya da kullandıkları algılanan halo etkisinin derecesini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu araç, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, bir değerlendiricinin (örneğin öğretmenin) değerlendirdiği kişinin (örneğin öğrencinin) performansını yargılarken, öğrencinin dış görünüşü, ailevi durumu veya ahlaki davranışları gibi performansla doğrudan ilgisi olmayan faktörlerden ne ölçüde etkilendiğini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Böylece, değerlendirme yanlılıklarının anlaşılmasına katkıda bulunulması hedeflenmiştir.

Yapı

Algılanan Halo Etkisi Ölçeği, sosyal psikolojide yer alan ve bir kişinin tek bir alandaki olumlu izleniminin, o kişinin diğer alanlardaki değerlendirmelerini de genelleştirerek olumlu yönde etkilemesi şeklinde tanımlanan Hale Etkisi (Halo Effect) yapısını ölçmektedir. Ölçek, bu etkinin değerlendirme üzerindeki algısını 5 farklı alt boyutta ele almaktadır. Bu alt boyutlar, değerlendirmenin kaynağını oluşturan ve bilişsel yanılgıya yol açan temel alanları temsil etmektedir.

Ölçülen temel alt boyutlar şunlardır:

• Aile Özellikleri (Değerlendirilen kişinin ailesel geçmişi veya durumu)
• Ahlaki Özellikler (Değerlendirilen kişinin etik davranışları ve karakteri)
• Fiziksel Özellikler (Değerlendirilen kişinin görünüşü)
• Kişilerarası İletişim (Değerlendirilen kişinin sosyal becerileri ve etkileşimi)
• Öğretmen Puanları (Genel başarı değerlendirmesi üzerindeki etki)

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirleme çalışmaları, madde geçerlilikleri ve faktör yükleri üzerinden gerçekleştirilmiştir. Geçerlik analizleri sonucunda, maddeler arasında yüksek korelasyonların bulunduğu ve tek bir genel faktörde güçlü faktör yüklerine sahip maddelerin belirlendiği bir test yapısı oluşturulmuştur. Bu durum, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı algılanan halo etkisi yapısını tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Orijinal yüksek lisans tezinde, geçerli ve yüksek korelasyonlu maddelerden oluşan bir test formu (Denklem 1’de bulunan v alt harfi ile temsil edilen) ile, geçerli maddelerin olmadığı ve genel bir faktöre sahip olmayan bir test formu (Denklem 2’de bulunan i alt harfi ile temsil edilen) karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu karşılaştırmalı analizler, ölçeğin nihai formunun yapısal olarak sağlam olduğunu ve değerlendirme yanlılığını ölçmede başarılı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Algılanan Halo Etkisi Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, aracın yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini göstermiştir. Ölçeğin bütününe ait Cronbach Alfa iç tutarlılık güvenirlik katsayısı oldukça yüksek düzeyde, 0.94 olarak rapor edilmiştir. 0.90 üzerindeki bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda mükemmel bir uyum sergilediğini ifade eder.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı dayanıklılığını ve kararlılığını ölçen test-tekrar test güvenirlik katsayısı ise 0.83 olarak bulunmuştur. Bu katsayılar, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Algılanan Halo Etkisi Ölçeği, toplamda 32 maddeden oluşmakta olup, yapısal olarak 5 alt boyutta toplanmaktadır. Yapılan faktör analizleri, bu beş alt boyutun bilişsel yanılgının farklı kaynaklarını temsil ettiğini ortaya koymuştur. Ölçeğin geliştirme aşamasında, maddelerin tek bir genel faktörde güçlü yükler göstermesi, algılanan halo etkisinin geniş bir yapı olarak ölçüldüğünü desteklemektedir. Alt boyutların ayrıştırılması, etkinin hangi spesifik özellikler üzerinden kaynaklandığını detaylıca analiz etme imkanı sunmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 32 madde, 5 alt boyutlu yapı.

Language Available: Türkçe

Population Group: Eğitim ortamındaki değerlendiriciler ve öğrenciler (Özellikle başarı değerlendirmesi yapan gruplar).

Age Group: Belirtilmemiş (Çalışmanın doğası gereği ergenlik dönemi veya yetişkin gruplar).

Population Details: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bünyesinde yürütülen yüksek lisans tezi çalışması kapsamında toplanan örneklem.

Test Methodology: 3’lü Derecelendirme (Üç basamaklı Likert tipi veya benzeri derecelendirme sistemi kullanılmıştır).

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Cronbach Alfa, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Öğretmen Değerlendirmesi, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değil.

Correspondence Address: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Betül Karakoç Alatlı tarafından 2012 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için sorumlu yazar Betül Karakoç Alatlı veya Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin orijinal çalışmasına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Kaynaklar

• Karakoç-Alatlı, B. (2012). Başarının değerlendirilmesinde Algılanan Halo Etkisi Ölçeği’nin geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. (Tez bağlantısı: tez.yok.gov.tr)
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: algilanan-halo-etkisi-olcegi-toad.pdf

Algılanan Halo Etkisi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• 32 madde ve 5 alt boyut
• Aile Özellikleri
• Ahlaki Özellikler
• Fiziksel Özellikler
• Kişilerarası İletişim
• öğretmen puanları