Aksiyonda Değerler Ölçeği

Özet

Aksiyonda Değerler Ölçeği, bireylerin değerlerini soyut düzeyden ziyade, günlük yaşam pratikleri ve somut davranışlar düzeyinde ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon, dilsel eşdeğerlik, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 2008 yılında Dündar, Ekşi ve Yıldız tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, toplam 70 maddeden oluşmakta ve Yardımseverlik, Saygı Gösterme, Öz-denetim ve Öz-değerlendirme olmak üzere dört temel alt boyutu içermektedir. Derecelendirme, 5’li Likert tipinde yapılarak katılımcıların değerlere yönelik eylemsel eğilimlerini ölçmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Aksiyonda Değerler Ölçeği, değerler eğitimi, psikometrik uyarlama, faktör analizi, güvenirlik, Cronbach Alfa, değerlerin eylemsel boyutu.

Yazarlar

S. Dündar, H. Ekşi, A. Yıldız.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sahip oldukları değerleri sadece bilişsel veya duyuşsal düzeyde değil, aynı zamanda davranışsal düzeyde ne ölçüde hayata geçirdiklerini saptamaktır. Bu araç, değerlerin eyleme dökülme derecesini belirleyerek, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında yapılan değerler eğitimi programlarının etkinliğini ölçmede kritik bir rol üstlenir.

Uyarlama çalışması, Aksiyonda Değerler Ölçeği’nin Türk kültürüne uygunluğunu test ederek, ulusal araştırmacılara değerlerin davranışsal yansımalarını incelemeleri için sağlam, geçerli ve güvenilir bir enstrüman sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Aksiyonda Değerler Ölçeği, bireylerin eylemlerini yönlendiren dört temel davranışsal değer boyutunu ölçmektedir. Bu boyutlar, ölçeğin yapı geçerliliği çalışmaları sonucunda belirlenmiş olup, psikolojik değerlerin sosyal ve kişisel disiplin alanlarındaki tezahürlerini kapsamaktadır. Ölçek, 70 madde ile bu dört alt boyutu derinlemesine incelemektedir.

• Yardımseverlik: Başkalarına destek olma ve verilen sözleri tutma eğilimi (28 madde).
• Saygı Gösterme: Sosyal etkileşimde nezaket ve başkalarının önemini kabul etme (21 madde).
• Öz-denetim: Kişisel disiplin, grup içinde sorumluluk alma ve elinden gelenin en iyisini yapma (17 madde).
• Öz-değerlendirme: Kişisel bakım, düzenli egzersiz gibi öz-bakım davranışları (4 madde).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla yürütülen analizlerde, örneklem uygunluğunu gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri .828 olarak yüksek düzeyde bulunmuştur. Ayrıca, verilerin faktör analizine uygunluğunu gösteren Bartlett Testi sonuçlarında Ki-kare değeri 7066,202 olarak p<0.01 düzeyinde anlamlılık göstermiştir.

Kriter geçerliliğini saptamak amacıyla, Aksiyonda Değerler Ölçeği’nin alt faktörleri ile Schwartz Değerler Ölçeği’nin (SDÖ) bazı faktör grupları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. SDÖ’de yer alan güç, başarı, hazcılık ve uyarılma faktör grupları ile Aksiyonda Değerler Ölçeği faktörleri arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler (p<.01) tespit edilmiştir. Örneğin, Saygı Gösterme ile SDÖ güç (.568; p<.01) ve hazcılık (.592; p<.01) arasında pozitif korelasyonlar gözlemlenmiştir.

Bununla birlikte, Aksiyonda Değerler Ölçeği’nin Öz-denetim alt boyutu ile Schwartz Değerler Ölçeği’nin özdenetim alt boyutu arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki (r= -.437; p<.05) belirlenmiştir. Bu durum, iki ölçeğin öz-denetim kavramını farklı davranışsal veya bilişsel perspektiflerden yakaladığını düşündürmektedir.

Güvenirlik

Aksiyonda Değerler Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği çeşitli yöntemlerle değerlendirilmiştir. Alt boyutlar için Cronbach Alfa katsayıları .53 (Yardımseverlik ve Özdeğerlendirme) ile .87 arasında değişim göstermiştir. Ölçeğin genel (toplam) iç tutarlılık değeri ise oldukça yüksektir ve .92 olarak raporlanmıştır.

Diğer güvenirlik analizleri de yüksek tutarlılığı desteklemektedir: Toplam Guttman değeri .83, alt boyutlarda ise .55 ile .87 arasında değişmektedir. Spearman Brown iki yarı güvenirlik değerleri toplam ölçek için .83, alt boyutlar için ise .56 ile .87 arasında tespit edilmiştir. Bu katsayılar, ölçeğin genel olarak güvenilir olduğunu, ancak dört maddeden oluşan Öz-değerlendirme gibi küçük alt boyutlarda iç tutarlılığın kabul edilebilir sınırın alt veya yakınında olabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini kesinleştirmek amacıyla yapılan faktör analizi, 70 maddelik yapının dört faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, özdeğerlerinin 2’nin üzerinde olması kriterine göre belirlenmiştir. Analiz sonucunda, faktör yüklerinin .60 ile .87 gibi güçlü bir aralıkta değiştiği görülmüştür, bu da maddelerin ilgili faktörleri yüksek oranda temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Belirlenen dört faktör, toplam varyansın % 31,155’ini açıklamaktadır. Faktörlerin açıkladığı varyans miktarları, önem sırasına göre şöyledir:

• Birinci Faktör (Yardımseverlik): %10,319
• İkinci Faktör (Saygı Gösterme): %9,065
• Üçüncü Faktör (Öz-denetim): %7,948
• Dördüncü Faktör (Öz-değerlendirme): %3,822

Ölçüm Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= tamamen katılıyorum – 5= hiç katılmıyorum)

Language Available: Türkçe

Population Group: Gençler ve Yetişkinler (Değerler ve psikolojik davranış araştırmaları için)

Age Group: Belirtilmemiş (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya ergenlik sonrası popülasyon üzerinde yapılır)

Population Details: 70 madde, 4 alt boyut. Yapı geçerliliği ve güvenirlik çalışmaları Türkiye’de yapılmıştır.

Test Methodology: Bireysel değerlerin davranışsal eylemler aracılığıyla ölçüldüğü, kendi kendine raporlama yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Değerlerin eylemsel boyutu, öz-denetim, saygı gösterme, yardımseverlik, öz-değerlendirme, psikometri, değerler.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Halil Ekşi)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama ve geçerlik çalışması 2008 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için Sorumlu Yazar Halil Ekşi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır: ded.dem.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: aksiyonda-değerler-ölçeği-toad.pdf

Kaynaklar

Dündar, S., Ekşi, H. ve Yıldız, A. (2008). Aksiyonda Değerler Ölçeği dilsel eşdeğerlik geçerlik ve güvenirlik çalışması. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(15), 89-114.

[quads id=5]

Aksiyonda Değerler Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek 4 alt boyut ve 70 madde içermektedir:

• Yardımseverlik (28 m): Her zaman verdiğim sözü tutarım.
• Saygı gösterme (21 m): Önemli bir konu ile ilgili insanların dikkatini çekmek beni heyecanlandırır.
• Öz-denetim (17 m): Bir grubun üyesi olduğum zaman elimden gelenin en iyisini yaparım.
• Öz-değerlendirme (4 m): Düzenli bir biçimde egzersiz (spor) yaparım.