Akıl Hastalığına Karşı Tutumlar Ölçeği

Özet

Akıl Hastalığına Karşı Tutumlar Ölçeği (AHTÖ), O. C. Çırakoğlu tarafından 1999 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin akıl hastalığına ve ruh sağlığı sorunları yaşayan kişilere yönelik sahip oldukları tutum ve inançları sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle toplumsal stigma, sosyal mesafe ve akıl hastalarına yönelik kabul düzeylerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, işbirlikçi temasın (cooperative contact) tutumlar üzerindeki etkisinin incelenmesi temel alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akıl hastalığı, tutum, stigma, ruh sağlığı, sosyal psikoloji, psikolojik test geliştirme, sosyal mesafe.

Yazarlar

Çırakoğlu, O. C.

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, akıl hastalığına yönelik toplumsal algı ve duygusal tepkileri objektif bir şekilde değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu araç, hem akademik araştırmalarda hem de ruh sağlığı alanında yapılan toplumsal farkındalık çalışmalarında temel bir değerlendirme mekanizması olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

AHTÖ, özellikle akıl hastalığına yönelik olumsuz tutumların ve önyargıların yaygınlığını tespit etmeye yardımcı olur. Ölçek, müdahale programlarının etkinliğini ölçmek ve zaman içinde toplumsal tutumlarda meydana gelen değişimleri izlemek için de kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Akıl Hastalığına Karşı Tutumlar Ölçeği, genellikle çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel inançlar (akıl hastalığının nedenleri ve tedavisi hakkındaki düşünceler), duygusal tepkiler (korku, endişe veya sempati) ve davranışsal eğilimler (sosyal mesafe kurma veya yardım etme isteği) gibi bileşenleri içermektedir.

Ölçeğin dayandığı temel sosyal psikolojik yapı, stigmanın farklı yönlerini kapsamaktadır. Bu, özellikle damgalama, ayrımcılık eğilimi ve akıl hastalarıyla kişisel temas kurmaya isteklilik gibi konuları ölçen alt boyutlara sahip olabilir. Ölçeğin geliştirilme sürecinde, temas hipotezinin (contact hypothesis) etkileri de incelendiği için, temasın tutumlar üzerindeki moderatör etkisini belirlemeye yönelik maddeler içerdiği varsayılmaktadır.

Geçerlik

Akıl Hastalığına Karşı Tutumlar Ölçeği, bir yüksek lisans tezi çalışması olarak geliştirildiği için, geçerlik çalışmaları orijinal tez çalışması (Çırakoğlu, 1999) kapsamında detaylıca raporlanmıştır. Ancak, bu veri tabanı kaydında spesifik geçerlik katsayıları veya yöntemleri belirtilmemiştir.

Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında içerik geçerliği (uzman görüşleri), yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağımlı geçerlik (ilgili diğer tutum ölçekleriyle korelasyon) yöntemleri kullanılmıştır. Ölçeğin, hedeflediği tutum yapılarını doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğü varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgileri de geçerlik bilgileri gibi bu kaynakta spesifik olarak listelenmemiştir. Ölçeğin güvenilirliğinin değerlendirilmesi, muhtemelen iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak orijinal tezde sunulmuştur.

Geliştirme ölçekleri için beklenen, kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılık değerlerine (genellikle .70 ve üzeri) sahip olmasıdır. Kullanıcıların, ölçeğin güvenirlik verilerine ulaşmak için orijinal yüksek lisans tezine başvurması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, geliştirme türünde olduğu için, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla psikometrik açıdan Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı kuvvetle muhtemeldir. Bu analiz, ölçek maddelerinin, akıl hastalığına yönelik tutumların altında yatan temel boyutları (örneğin, sosyal dışlama, yardımseverlik, tehlike algısı) ne ölçüde temsil ettiğini belirlemede kullanılmıştır.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin muhtemelen birden fazla alt boyuta ayrıldığını göstermiş olabilir. Bu alt boyutlar, bireylerin akıl hastalığına karşı geliştirdiği karmaşık tutum setini daha derinlemesine anlamaya olanak tanır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale) / Tutum Ölçeği

Format: Orijinal tezde belirtilmemekle birlikte, tutum ölçekleri genellikle Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (örneğin, 5’li veya 7’li derecelendirme).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Muhtemelen yetişkinler veya üniversite öğrencileri)

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Çalışma, ODTÜ’de yapıldığı için, ilk uygulama örnekleminin üniversite öğrencileri ağırlıklı olması olasıdır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire)

Anahtar Kelimeler

Psikometri, tutum, akıl sağlığı, sosyal psikoloji, yüksek lisans tezi, stigma.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor/Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor/Mevcut Değil

Yazışma Adresi: Orijinal çalışmanın yapıldığı kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için izinler, orijinal tez yazarından (O. C. Çırakoğlu) veya telif haklarına sahip olan Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nden alınmalıdır. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle izin gerektirir.

Ücret: Ticari kullanım için ücretlendirme bilgisi bilinmemektedir. Akademik kullanım genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: 1999 (Yüksek Lisans Tezi Tamamlanma Yılı)

Kaynaklar

1. Çırakoğlu, O. C. (1999). Coorpetative contact and attitudes toward mental illness (Master’s thesis). Middle East Technical University Social Sciences Institute, Ankara.

Bu teze ait bilgilere YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Orijinal PDF dosyası bu kaynakta mevcut değildir.

Akıl Hastalığına Karşı Tutumlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu kaynakta Akıl Hastalığına Karşı Tutumlar Ölçeği’nin orijinal maddeleri (soruları) mevcut değildir. Madde listesine ulaşmak için, Çırakoğlu (1999) tarafından yazılan yüksek lisans tezinin tam metnine başvurulması gerekmektedir.