Akıl Hastalığına İçgörüsüzlük Ölçeği (AHİÖ)

Özet

Akıl Hastalığına İçgörüsüzlük Ölçeği (AHİÖ), bireylerin kendi akıl hastalığı durumlarına, semptomlarına ve tedavi gereksinimlerine yönelik farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle şizofreni gibi ciddi ruhsal bozuklukları olan hastalarda görülen ve tedavi uyumunu ciddi ölçüde etkileyen içgörüsüzlük (anosognosia) düzeyini belirlemeye odaklanmıştır. Kaynak gösterilen çalışma, ölçeğin Türkçe popülasyonda kullanımına yönelik bir uyarlama çalışması niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

Akıl Hastalığına İçgörüsüzlük Ölçeği, AHİÖ, İçgörü, Anosognosia, Şizofreni, Psikometrik Araç, Uyarlama.

Yazarlar

Emine Aydın (Uyarlamayı kullanan sorumlu yazar).

Amaç

AHİÖ’nün temel amacı, ruhsal bozuklukları olan bireylerin hastalıklarının doğası, şiddeti ve tedaviye olan ihtiyaçları hakkındaki öznel inançlarını ve farkındalıklarını sistematik olarak değerlendirmektir. Klinik pratikte, içgörünün değerlendirilmesi, hastanın tedaviye uyumunu tahmin etmek, rehabilitasyon planlarını oluşturmak ve hastalığın seyri üzerindeki olası etkilerini anlamak için hayati önem taşır. Ölçek, bu kritik yapıyı standardize edilmiş bir biçimde ölçmeyi hedefler.

Ölçek, özgün haliyle içgörüyü multidisipliner bir yapı olarak ele alır ve genellikle hastaların semptomlarını kabul etme, hastalığın sosyal sonuçlarını anlama ve ilaç tedavisine olan gereksinimi fark etme gibi alt boyutlarda değerlendirme yapılmasına olanak tanır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, içgörü eksikliği veya teknik adıyla Anosognosia‘dır. İçgörü, bir kişinin kendi ruhsal durumunun veya hastalığının varlığını, doğasını ve şiddetini doğru bir şekilde algılama yeteneği olarak tanımlanır. Özellikle şizofreni ve bipolar bozukluk gibi psikotik bozukluklarda içgörü eksikliği, hastalığın temel belirtilerinden biri olup, kötü prognozla ilişkilidir.

İçgörü genellikle üç ana bileşen üzerinden kavramsallaştırılır: 1) Hastalığı kabul etme, 2) Tedaviye olan ihtiyacı kabul etme, ve 3) Hastalığın neden olduğu sosyal ve kişilerarası sonuçları tanıma. AHİÖ, bu karmaşık yapının klinik bağlamda hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Kaynak içerikte AHİÖ’nün Türkçe uyarlamasına ait spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiştir. Ancak, bir psikometrik aracın geçerli kabul edilebilmesi için genellikle yapı geçerliği (ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediği), ayrışma geçerliği (benzer ancak farklı yapıları ölçen diğer ölçeklerden ayrışma yeteneği) ve eşzamanlı geçerlik (klinik değerlendirmelerle korelasyonu) çalışmalarının yapılması beklenir. Aydın (2016) tarafından yapılan uzmanlık tezinde bu geçerlik analizlerinin detaylıca ele alınmış olduğu varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik bilgileri kaynakta mevcut olmasa da, içgörü ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan güvenirlik yöntemleri arasında iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı), test-tekrar test güvenirliği (zaman içinde ölçüm sonuçlarının istikrarı) ve yarıya bölme güvenirliği bulunmaktadır. Bu güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddelerle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermek için kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Akıl Hastalığına İçgörüsüzlük Ölçeği’nin orijinal versiyonlarının genellikle çok boyutlu bir yapıyı desteklediği bilinmektedir. Tipik bir faktör analizi, içgörüyü oluşturan farklı bileşenlerin (örneğin, semptom farkındalığı, tedavi uyumu ve hastalığın etkilerini anlama) birbirinden bağımsız faktörler olarak ayrılıp ayrılmadığını inceler. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe versiyonunun orijinal ölçek ile aynı faktör yapısını koruyup korumadığı, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak belirlenmiş olmalıdır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle hasta veya klinisyen tarafından doldurulan derecelendirme ölçeği formatındadır. Kaynakta derecelendirme formatı belirtilmemiştir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Genellikle İngilizce veya başka bir Avrupa dili)

Popülasyon Grubu: Ruhsal bozukluk tanısı almış bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Aydın (2016) tezinde, ölçek özellikle şizofreni hastaları üzerinde kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Klinik değerlendirme ve öz bildirim yöntemlerinin bir kombinasyonunu içerebilir. Hastanın kendi durumuna dair farkındalığı veya klinisyenin hastanın içgörüsüzlük seviyesine dair gözlemi üzerinden puanlama yapılır.

Anahtar Kelimeler

Psikiyatri, Ruh Sağlığı, İçgörü Eksikliği, Tedavi Uyumu, Anosognosia, Ölçek Uyarlama.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği, İstanbul.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Emine Aydın tarafından 2016 yılında tamamlanan bir tıpta uzmanlık tezi kapsamında kullanılmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya izin gereklilikleri hakkında spesifik bir bilgi kaynakta mevcut değildir; ancak akademik çalışmalarda kullanım için tez yazarı ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: akil-hastaligina-icgorusuzluk-olcegi-ahio-toad.pdf

Kaynaklar

1. Aydın, E. (2016). Vaka yönetiminin şizofreni hastalarının klinik belirtileri, sosyal işlevselliği ve yaşam kalitesi üzerine etkisi (Yayınlanmamış tıpta uzmanlık tezi). Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği, İstanbul.

Akıl Hastalığına İçgörüsüzlük Ölçeği (AHİÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır.