Akademisyenler için Cam Tavan Engelleri Ölçeği

Özet

Akademisyenler için Cam Tavan Algısı Ölçeği, Yasemin Yavuzer ve Ramazan Özkan tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle yükseköğretim kurumlarında görev yapan akademik personelin kariyer ilerlemesini engelleyen, görünmez ve sistemik bariyerler olarak tanımlanan Cam Tavan algısını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilme çalışması, akademik ortamdaki kadınlar ve diğer az temsil edilen grupların karşılaştığı örgütsel ve psikolojik engellerin boyutlarını bilimsel olarak tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, ölçeğin akademik bağlamda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermek üzere psikometrik analizlere odaklanmıştır.

Ölçek geliştirme süreci, ilgili literatür taraması, madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma ve ardından geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Bu araç, üniversitelerde hiyerarşik yükselme, karar alma mekanizmalarına katılım ve kaynaklara erişim gibi kritik alanlardaki engellerin düzeyini belirlemede araştırmacılara yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Cam Tavan, Akademisyen, Örgütsel Engel, Kariyer İlerlemesi, Ölçek Geliştirme, Yükseköğretim, Cinsiyet Eşitsizliği

Yazarlar

Yavuzer, Y., Özkan, R.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında çalışan akademisyenlerin (özellikle kadın akademisyenlerin) kariyerlerinde karşılaştıkları Cam Tavan engellerine dair algılarını sistematik ve standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Bu algıların tespit edilmesi, kurumsal politikaların geliştirilmesi ve eşitlikçi bir akademik ortamın oluşturulması için bilimsel veriler sağlamaktadır.

Ölçek, akademik yükselme süreçlerinde yaşanan şeffaflık eksikliği, mentorluk fırsatlarının sınırlı olması, yönetim kademelerine erişimdeki zorluklar ve kurumsal önyargılar gibi spesifik engelleri belirlemeye odaklanmıştır. Bu sayede, cam tavan etkisinin akademik kariyer üzerindeki olumsuz etkileri nicel olarak değerlendirilebilir.

Yapı

Akademisyenler için Cam Tavan Algısı Ölçeği, akademik alanda kariyer ilerlemesini sekteye uğratan sistemik ve yapısal engellerin algılanmasını ölçen çok boyutlu bir yapıyı (konstrüktü) temsil etmektedir. Cam Tavan algısı; sadece bireysel yetersizliklerden değil, daha çok örgütsel kültürden, geleneksel hiyerarşik yapılardan ve cinsiyet rolleri gibi demografik faktörlerden kaynaklanan kısıtlamalardan beslenmektedir.

Ölçek, büyük olasılıkla, akademik yükselme (doçentlik, profesörlük), idari görevlere atanma ve akademik ağlara erişim gibi kilit alanlardaki algılanan engelleri farklı alt boyutlarda ele almaktadır. Bu yapı, akademisyenlerin kariyer hedeflerine ulaşmalarını engelleyen görünmez sınırları ölçmeyi amaçlar.

Geçerlik

Yavuzer ve Özkan (2020) tarafından gerçekleştirilen ölçek geliştirme çalışmasında, aracın ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek için çeşitli geçerlik analizleri uygulanmıştır. Kaynakta belirtilmese de, bir geliştirme çalışmasında uygulanan temel geçerlik yöntemleri şunlardır:

• Kapsam Geçerliği: Madde havuzunun oluşturulması ve uzman görüşlerinin alınması yoluyla, ölçek maddelerinin cam tavan yapısını yeterince temsil edip etmediği kontrol edilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin altında yatan faktör yapısını ortaya çıkarmak ve doğrulamak amacıyla sırasıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin ölçümlerde tutarlılık ve istikrar derecesini gösteren güvenirlik analizleri, aracın tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için kritik öneme sahiptir. Kaynakta belirtilmese de, çalışmada aşağıdaki güvenirlik yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Cam tavan algısı gibi psikolojik yapılar için genellikle 0.70 ve üzeri değerler kabul edilebilir bir iç tutarlılığı işaret eder.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı istikrarını belirlemek amacıyla, aynı örneklem grubuna farklı zamanlarda uygulanarak korelasyon katsayısı hesaplanmış olabilir.

Faktör Analizi

Akademisyenler için Cam Tavan Algısı Ölçeği’nin çok boyutlu doğası gereği, yapı geçerliğini sağlamak için faktör analizi kullanılmıştır.

• Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçeğin başlangıç maddelerinden, cam tavan algısını temsil eden temel alt boyutların (faktörlerin) belirlenmesi amacıyla uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin kaç faktörden oluştuğunu ve hangi maddelerin hangi faktör altında toplandığını ortaya koymuştur.
• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile belirlenen faktör yapısının, farklı bir örneklem grubu üzerinde teorik olarak beklendiği gibi işleyip işlemediğini test etmek için kullanılmıştır. DFA sonuçları (RMSEA, CFI, TLI gibi uyum indeksleri), ölçeğin yapısal modelinin verilerle uyumlu olduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Kaynakta belirtilmemekle birlikte, psikolojik ölçme araçlarında yaygın olarak kullanılan 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Akademisyenler (Öğretim Üyeleri ve Öğretim Görevlileri)

Age Group: Yetişkin (Akademik kariyer yapan yaş grubu)

Population Details: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde görev yapan akademik personel.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcıların kendi algılarını derecelendirmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Akademik Kariyer, Psikometri, Yükseköğretim, Cinsiyet Ayrımcılığı, Yönetim Engelleri, Likert Ölçeği

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Yasemin Yavuzer (Sorumlu Yazar). İletişim e-posta adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı genellikle yazarların iznine tabidir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazar Yasemin Yavuzer ile iletişime geçilmesi önerilir ([email protected]).

Ölçeğin geliştirildiği makaleye ait tam metin erişim bağlantısı Dergipark üzerinden sağlanmaktadır: dergipark.org.tr.

Ayrıca, orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: akademisyenler-icin-cam-tavan-engelleri-olcegi-gecerlik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yavuzer, Y., ve Özkan, R. (2020). Akademisyenler için Cam Tavan Algısı Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 585-599. https://doi.org/10.30794/pausbed.647791

Akademisyenler için Cam Tavan Engelleri Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için ilgili makalenin tam metnine başvurulması gerekmektedir.