Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği

Özet

Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği (ABİBÇÖ), öğrencilerin akademik başarıları veya başarısızlıkları bağlamında geliştirdikleri mantık dışı ve işlevsiz düşünce kalıplarını ölçmek amacıyla 2018 yılında İdris Kaya tarafından geliştirilmiş bir psikometri aracıdır. Bu ölçek, özellikle akademik performansla ilgili olumsuz duygusal ve davranışsal sonuçlara yol açan bilişsel hataların sistematik olarak değerlendirilmesini sağlamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenirliğini kanıtlamayı hedeflemiştir.

Ölçek geliştirme süreci, ilgili literatür taraması ve madde havuzu oluşturma aşamalarını takiben, faktör analizi gibi istatistiksel yöntemlerle tamamlanmıştır. ABİBÇÖ, eğitim psikolojisi alanında akademik zorluk yaşayan bireylerin bilişsel yeniden yapılandırma süreçlerine ışık tutmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akademik Başarı, Bilişsel Çarpıtmalar, Ölçek Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Akademik Kaygı, Psikometri

Yazarlar

İdris KAYA

Amaç

Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği’nin (ABİBÇÖ) temel amacı, öğrencilerin akademik başarı ve performanslarına yönelik geliştirdikleri, gerçeklikle bağdaşmayan ve uyumsuzluk yaratan bilişsel şemaları tespit etmektir. Bu bilişsel çarpıtmalar genellikle akademik stres, erteleme ve düşük öz yeterlik inançlarıyla ilişkilidir.

Ölçek, araştırmacılara ve klinik uygulayıcılara, öğrencilerin akademik bağlamdaki irrasyonel inançlarını nesnel bir şekilde ölçme ve bu inançları hedef alan bilişsel davranışçı müdahaleleri planlama imkanı sunar. Ölçeğin geliştirilmesi, bu alandaki teorik yapının ölçülebilir bir araçla desteklenmesini sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kuramından türetilen ve akademik bağlama uyarlanan çeşitli bilişsel çarpıtma türlerini ölçmeyi amaçlar. Bu yapı, genellikle “ya hep ya hiç” düşüncesi, felaketleştirme, zihin okuma, aşırı genelleme ve seçici soyutlama gibi temel bilişsel hataları içerecek şekilde kurgulanmıştır.

ABİBÇÖ, öğrencilerin akademik hedeflerine ulaşmalarını engelleyen veya akademik başarısızlık durumlarında aşırı olumsuz tepkiler vermelerine neden olan düşünce biçimlerini ele alır. Psikometri çalışmaları, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini göstermiş olmalıdır, her bir alt boyut belirli bir çarpıtma türüne odaklanmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme sürecinde, ölçülmek istenen yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Kaya (2018) tarafından sunulan orijinal makalede detaylandırıldığı üzere, yapı geçerliğini test etmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin teorik yapıya uygun alt boyutlar altında toplandığını ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Ayrıca, ayırt edici geçerlik ve ölçüt bağımlı geçerlik gibi ek geçerlik türleri de ölçeğin akademik bilişsel çarpıtmaları diğer ilgili yapılarla ilişkisi bağlamında doğru bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

ABİBÇÖ’nün ölçüm tutarlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Orijinal çalışmada iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek için test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmalar, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar üreterek akademik bilişsel çarpıtmalar düzeyindeki kararlılığı başarıyla ölçtüğünü ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı) temel bir adım olmuştur. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi boyuta yüklendiğini belirlemek için kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda ölçeğin nihai madde sayısı ve alt boyutları belirlenmiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının (yani bilişsel çarpıtma alt boyutlarının) farklı bir örneklem üzerinde teorik modele ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmıştır. Kaya (2018) çalışması, ölçeğin akademik bağlamdaki bilişsel çarpıtmaların çok boyutlu yapısını başarıyla temsil eden sağlam bir faktör yapısına sahip olduğunu doğrulamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal makale detaylarına göre genellikle 5’li veya 6’lı Likert formatında olduğu varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri veya Genel Öğrenci Popülasyonu (Ölçek geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yoğunlaşmıştır.)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve Yetişkinlik dönemi başı (18+ yaş)

Popülasyon Detayları: Akademik başarı ve performans konularında bilişsel çarpıtmalara sahip olduğu düşünülen öğrenciler.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim temelli bir ölçektir. Derecelendirme yöntemi orijinal makalede belirtilmemiş olup, tipik olarak 5 veya 6 basamaklı bir Likert ölçeği kullanıldığı tahmin edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Hata, Geçerlik, Güvenirlik, Akademik Başarı, ABİBÇÖ, Ölçek

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İdris KAYA (Kaya, İ. (2018). Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) geliştirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 1082-1098.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik araştırma amaçları için genellikle yazarın izniyle ücretsiz olarak kullanılabilir. Ticari veya geniş çaplı uygulamalar için yazar İdris Kaya ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu şu adresten indirilebilir: akademik-basariya-iliskin-bilissel-carpitmalar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kaya, İ. (2018). Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeğinin (ABİBÇÖ) geliştirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 1082-1098. doi: 10.17860/mersinefd.435605.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri orijinal kaynakta açık metin olarak sağlanmamıştır. Maddelere erişim için Kaya (2018) referansında belirtilen bilimsel makaleye başvurulması gerekmektedir.