Aids Bilgi Ölçeği

Özet

AIDS Bilgi Ölçeği, bireylerin Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu (AIDS) hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, 21 maddeden ve üç temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, hastalığın bulaşma yolları, korunma ve genel bilgi ve tedavi alanlarını kapsamaktadır. Ölçek, Aydemir, Yakın ve Arslan (2018) tarafından Türkiye’de geliştirilmiş ve psikometrik özellikleri sınanmıştır.

Ölçeğin güvenilirliği, Kuder-Richardson-20 katsayısı kullanılarak hesaplanmış ve genel güvenirlik katsayısı .76 olarak belirlenmiştir. Yapılan Faktör analizi sonucunda elde edilen üç faktör, toplam varyansın %34’ünü açıklamaktadır. Ölçek, 3’lü Likert tipi derecelendirme sistemi (Doğru, Kararsızım, Yanlış) kullanılarak uygulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

AIDS Bilgi Ölçeği, AIDS, HIV, Bilgi Düzeyi, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Faktör analizi

Yazarlar

Nuray Aydemir, İbrahim Yakın, Hakan Arslan

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçek, bireylerin AIDS (Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu) ile ilgili bilimsel ve güncel bilgi birikimlerini objektif olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle bulaşma mekanizmaları, önleyici tedbirler ve mevcut tedavi yaklaşımları hakkındaki doğru ve yanlış inanışları ayırt etmeyi hedefler.

Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında AIDS hakkındaki bilgi düzeylerinin belirlenmesine yönelik geçerli ve güvenilir bir araç sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, halk sağlığı kampanyalarının ve eğitim programlarının etkinliği ölçülebilmektedir.

Yapı

Aids Bilgi Ölçeği, AIDS ve HIV hakkında bilişsel bilgiyi ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, bireylerin bu karmaşık sağlık durumu hakkındaki temel gerçekleri ne derece bildiğini ortaya koyar. Ölçülen yapı, üç ana bileşene ayrılmıştır:

• Bulaşma Yolları: Hastalığın nasıl yayıldığına dair doğru bilgiyi ölçer.
• Korunma ve Genel Bilgi: Hastalığın önlenmesi ve genel AIDS gerçekleri hakkındaki anlayışı değerlendirir.
• Tedavi: Mevcut tedavi seçenekleri ve yönetim stratejileri hakkındaki bilgiyi kapsar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapısını desteklemiştir.

Elde edilen bu üç temel faktör, ölçek maddeleri arasındaki ilişkileri anlamlandırmakta ve toplam varyansın önemli bir kısmını (%34) açıklamaktadır. Bu bulgu, ölçeğin amaçladığı bilgi yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Bilgi ölçeklerinin iç tutarlılığını değerlendirmek için uygun istatistiksel yöntem olan Kuder-Richardson-20 (KR-20) katsayısı kullanılmıştır. Genel olarak bilgi ölçeğinin iç tutarlılık güvenirliği .76 olarak hesaplanmıştır, bu değer kabul edilebilir düzeyde iyi bir güvenirlik göstergesidir.

Faktör bazında güvenirlik katsayıları da hesaplanmıştır. Buna göre:

• Bulaşma faktörünün KR-20 katsayısı .85 (Yüksek güvenirlik).
• Korunma ve Genel Bilgi faktörünün KR-20 katsayısı .62 (Orta düzey güvenirlik).
• Tedavi faktörünün KR-20 katsayısı .63 (Orta düzey güvenirlik).

Faktör Analizi

Ölçek, yapı geçerliğini desteklemek üzere yapılan Faktör analizi sonucunda 21 madde ve 3 faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, ölçülen bilgi alanlarını net bir şekilde ayırmaktadır. Toplam varyansın %34’ü bu üç faktör tarafından açıklanmaktadır.

Faktör yapısı ve kapsamları şunlardır:

1. Faktör 1: Bulaşma Yolları (1 madde)
2. Faktör 2: Korunma ve Genel Bilgi (8 madde)
3. Faktör 3: Tedavi (17 madde)

(Not: Madde sayıları kaynakta belirtilen madde numaraları ile karışık verilmiş olabilir; 21 maddelik toplam yapı içinde dağılım bu şekildedir.)

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Orijinal Türkçe ölçek)

Format: 21 maddelik, 3 faktörlü yapı.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel popülasyon veya üniversite/yüksekokul öğrencileri (Araştırmanın yapıldığı popülasyonun detayları makalede yer almaktadır, ancak ölçek genel bilgi düzeyini ölçer).

Yaş Grubu: Yetişkinler ve ergenler (Eğitim seviyesi ve bilişsel yetkinlik gerektiren bir bilgi ölçeğidir).

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmanın hedef kitlesi makalede açıklanmıştır.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert Tipi Derecelendirme (1=Doğru, 2=Kararsızım ve 3=Yanlış). Yüksek puan, düşük bilgi düzeyini (veya yanlış bilgiyi) gösterir.

Anahtar Kelimeler

Kuder-Richardson-20, İç Tutarlılık, Likert Ölçeği, HIV, Halk Sağlığı, Psikometri

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nuray Aydemir

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Makalede açıkça belirtilmemiştir.

Bağlantı E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarların kurumsal adresleri için orijinal makaleye başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Nuray Aydemir ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle izin gereklidir.

Kaynaklar

Aydemir, N., Yakın, İ., ve Arslan, H. (2018). AIDS Bilgi ve Tutum Ölçeklerinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin sınanması. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 38(1), 73-93. DOI: 10.26650/SP409425

Orijinal makalenin PDF dosyası bu adresten indirilebilir: aids-bilgi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Aids Bilgi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 21 madde 3 faktörlü yapıdadır.

• Bulaşma Yolları (1m): AIDS hastası birini öpmek, hastalığı bulaştırabilir.
• Korunma ve Genel Bilgi (8m): İlaçlarla AIDS yavaşlatılabilir.
• Tedavi (17m): Sağlıklı beslenmek AIDS’ten korunmaya yardımcı olur.