Ahlaki Değer Ölçeği

Özet

Ahlaki Değer Ölçeği (ADÖ), bireylerin sahip olduğu temel ahlaki değerleri ve etik yargıları ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu giriş, Sarıçam, Çelik ve Güven (2013) tarafından gerçekleştirilen ve ölçeğin Türk kültürüne uyarlama sürecini ve ilgili psikometrik özelliklerini inceleyen çalışmaya dayanmaktadır. Ölçek, özellikle sosyal bilimler alanında, bireylerin ahlaki gelişim düzeylerini ve değer sistemlerini araştırmayı hedefler. Araştırma sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal özelliklerini koruyarak, Türk popülasyonunda tutarlı sonuçlar elde etmeyi amaçlamıştır. Derecelendirme formatı olarak 5’li Likert tipi bir ölçek kullanılmıştır (1= Asla – 5= Her zaman).

Anahtar Kelimeler

Ahlaki Değer Ölçeği, Ahlak, Değerler, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Hakan Sarıçam, İbrahim Çelik, Mehmet Güven.

[quads id=5]

Amaç

Ahlaki Değer Ölçeği’nin geliştirilme veya uyarlanma temel amacı, bireylerin ahlaki muhakeme süreçlerini ve günlük yaşamdaki etik davranışlarını belirleyen temel değer sistemlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, eğitim, psikoloji ve sosyoloji gibi disiplinlerde ahlak ve değer eğitimi çalışmalarının etkinliğini değerlendirmek için kritik bir araç sağlamaktadır.

Sarıçam, Çelik ve Güven (2013) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasının spesifik amacı, uluslararası alanda kullanılan bu ölçeğin, dilsel ve kültürel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki araştırmacılar için geçerli ve güvenilir bir Türkçe formunu kullanıma sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda, ölçeğin yapısal ve istatistiksel özelliklerinin Türk örneklemi üzerinde incelenmesi hedeflenmiştir.

Yapı

ADÖ, etik ve ahlaki yargıların temelini oluşturan psikolojik yapıyı ölçmektedir. Ahlaki değerler, bireyin doğru ve yanlış hakkındaki inançlarını, görev ve sorumluluk duygularını içerir. Ölçek, genellikle evrensel olarak kabul gören dürüstlük, adalet, merhamet ve sorumluluk gibi değerlerin birey tarafından ne ölçüde benimsendiğini ve uygulandığını değerlendirir.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının korunmasına özen gösterilmiştir. Bu yapı, genellikle içsel motivasyon, sosyal normlara bağlılık ve vicdan merkezli karar alma süreçlerini temsil eden alt boyutlardan oluşur. Ölçeğin ölçtüğü yapının kapsamlı olması, farklı kültürel bağlamlarda ahlaki davranışın anlaşılmasına olanak tanır.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bir uyarlama çalışmasında geçerlik, genellikle yapı geçerliği (construct validity) ve dilsel eşdeğerlik (linguistic equivalence) çalışmalarıyla sağlanır. Sarıçam ve arkadaşları, ölçeğin teorik yapısını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı) kullanmışlardır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin, ölçülmesi amaçlanan ahlaki değerler yapısıyla tutarlı bir şekilde gruplandığını ve Türk kültüründe de aynı psikolojik anlamı taşıdığını kanıtlamayı amaçlamıştır. Ayrıca, geçerlik çalışmalarının bir parçası olarak, ADÖ’nün ilgili diğer ahlak veya değer ölçekleri ile ilişkisi (ölçüt bağıntılı geçerlik) incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değerleri belirtilmemiştir. Ancak, psikometrik açıdan sağlam bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını (Internal Consistency) belirlemek için Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayıları hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarının bir diğer bileşeni olarak, ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu, ölçeğin kısa bir zaman aralığı içinde aynı bireylere uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneğini gösterir. Bu güvenirlik verileri, ölçeğin ölçüm hatasını en aza indirdiğini kanıtlar.

Faktör Analizi

Ahlaki Değer Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de sürdürülüp sürdürülmediğini kontrol etmek temel bir gerekliliktir. Bu amaçla kullanılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçekteki maddelerin kaç farklı faktör altında toplandığını ortaya koyar.

Eğer ölçek orijinalinde çok faktörlü bir yapıya sahipse, uyarlama çalışması sırasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, elde edilen faktör yapısının teorik modele ne kadar uyumlu olduğu test edilmiştir. Bu analizler, ADÖ’nün yapısal geçerliğini destekleyen temel istatistiksel kanıtları sunar.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert Ölçeği

Derecelendirme: 1= Asla – 5= Her zaman

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri üzerinde uygulanmıştır.)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve genel popülasyon örneklemleri.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Anahtar Kelimeler

Ahlak Gelişimi, Etik Yargı, Psikolojik Test, Sosyal Bilimler Kongresi, Hakan Sarıçam, Değer Eğitimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakan Sarıçam

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Belirtilmemiş

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiş (Referans, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Yayınları’na işaret etmektedir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl.)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Hakan Sarıçam) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Orijinal ölçeğin geliştiricilerinden izin alınması gerekebilir. Ölçeğin kullanımına ilişkin ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Kaynakça

• Sarıçam, H., Çelik, İ., ve Güven, M. (2013). Ahlaki Değer Ölçeğinin Türkçe uyarlanması ve psikometrik özellikleri. Kafkasya Üniversiteler Birliği Uluslararası Ağrı Sosyal Bilimler Kongresi Kitabı, 221-227. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Yayınları. Doi: 10.13140/RG.2.2.20632.29444.

[quads id=5]

Ahlaki Değer Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ahlaki Değer Ölçeği’nin maddeleri, telif hakları ve akademik kullanım kısıtlamaları nedeniyle bu platformda sunulamamaktadır. Ölçeğin tam içeriğine ve uygulama yönergelerine erişim sağlamak için, sorumlu yazar (Hakan Sarıçam) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi veya kaynakçada belirtilen akademik kongre kitabına başvurulması gerekmektedir.