Ağız Sağlığı Etki Ölçeği

Özet

Ağız Sağlığı Etki Ölçeği (OHIP-14), bireylerin ağız, diş ve protez sorunları nedeniyle yaşadıkları fonksiyonel, sosyal ve psikolojik kısıtlamaları değerlendiren uluslararası kabul görmüş bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu olan OHIP-14-TR, 2014 yılında Başol ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir. Ölçek, ağız sağlığıyla ilişkili yaşam kalitesini (OHRQoL) nicel olarak ölçmek amacıyla bir uyarlama çalışması olarak Türkiye popülasyonuna kazandırılmıştır. Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türkçe konuşan bireylerde klinik ve araştırmaya yönelik kullanıma uygun olduğunu göstermektedir.

OHIP-14-TR, 14 maddeden oluşmakta olup, yedi temel boyutta ağız sağlığı sorunlarının etkilerini incelemektedir. Ölçek, özellikle protetik işlemler öncesi ve sonrası hastaların yaşam kalitesindeki değişiklikleri takip etmek için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Ağız Sağlığı Etki Ölçeği, OHIP-14-TR, Ağız Sağlığıyla İlişkili Yaşam Kalitesi, Uyarlama, Diş Hekimliği, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Mehmet Esat Başol, Lütfiye Karaağaçlıoğlu, Burak Yılmaz

Amaç

Ağız Sağlığı Etki Ölçeği (OHIP-14)’nin Türkçe formunun (OHIP-14-TR) geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin belirlenmesi, bu sayede ağız sağlığı sorunlarının bireylerin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin Türkiye’deki klinik ve epidemiyolojik çalışmalarda güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır. Ölçek, diş, ağız veya protezlerle ilgili problemlerin neden olduğu fiziksel, sosyal ve psikolojik sonuçları değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Bu uyarlama çalışması, orijinal İngilizce ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini koruyarak, diş hekimliği ve halk sağlığı alanında yaşam kalitesi araştırmalarına katkıda bulunmayı hedeflemiştir. Ölçek, tedavi ihtiyacını belirlemede ve uygulanan tedavilerin başarısını hasta merkezli bir perspektiften değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, temel olarak Ağız Sağlığıyla İlişkili Yaşam Kalitesi (OHRQoL) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, sadece hastalığın varlığını değil, aynı zamanda hastalığın bireyin günlük yaşam, fonksiyon ve refah üzerindeki subjektif etkisini de kapsamaktadır. OHIP-14, orijinal OHIP-49 ölçeğinin kısaltılmış versiyonu olup, yedi temel boyutu korur: fonksiyonel kısıtlama, fiziksel ağrı, psikolojik rahatsızlık, fiziksel yetersizlik, psikolojik yetersizlik, sosyal yetersizlik ve engellilik (handikap).

Her bir madde, kişinin son dönemde ağız sağlığı problemleri nedeniyle ne sıklıkla zorluk yaşadığını sorgular. Bu çok boyutlu yaklaşım, ağız sağlığı durumunun bireyin genel yaşam tatminini, sosyal etkileşimlerini ve duygusal durumunu nasıl etkilediğini kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik geçerlik çalışmaları, uyarlama sürecinde titizlikle yürütülmüştür. Test-tekrar test güvenirlik değerleri, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını göstermektedir. İlk uygulama sonrasında, herhangi bir protetik işlem görmemiş 32 hasta üzerinde yeniden ölçek uygulaması yapılmış ve elde edilen tekrar edilebilirlik (test-retest) değerleri istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. OHIP-14 SC korelasyon katsayısı (r) 0,932 olarak rapor edilmiştir, bu da mükemmel bir zamansal kararlılığa işaret etmektedir.

Ayrıca, ölçeğin anlaşılabilirlik düzeyine dair yapılan değerlendirmelerde, katılımcıların büyük çoğunluğu (%96,2) ölçek maddelerinin açık ve anlaşılır olduğunu ifade etmiştir. Bu yüksek anlaşılabilirlik oranı, ölçeğin yüzey geçerliği açısından güçlü olduğunu ve popülasyon tarafından rahatlıkla kullanılabileceğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe’ye çevrilen ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alpha değeri 0,74 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, sosyal bilimler ve psikometrik çalışmalarda kabul edilebilir bir güvenilirlik seviyesini temsil etmektedir ve ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yeterli düzeyde tutarlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve rastgele ölçüm hatalarının düşük olduğunu kanıtlamaktadır. Bu bulgular, OHIP-14-TR’nin klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir sonuçlar üretebileceğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizine ilişkin istatistiksel hesaplamalar, ölçeğin orijinal İngilizce çalışmasında olduğu gibi yedi ana faktörden oluştuğunu göstermiştir. Bu faktör yapısının korunması, Türkçe adaptasyonun orijinal ölçeğin teorik yapısını başarıyla yansıttığını ve yapı geçerliğini desteklediğini kanıtlamaktadır.

Yedi faktörün varlığının doğrulanması, OHIP-14-TR’nin ağız sağlığı etkilerini çok boyutlu olarak ölçme yeteneğini koruduğunu göstermektedir. Bu faktörler, ağız sağlığının bireyin yaşam kalitesine olan etkisini oluşturan farklı klinik ve psikososyal alanları temsil etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report Questionnaire)

Mevcut Diller: Türkçe (OHIP-14-TR) ve Orijinali İngilizce (OHIP-14)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Ağız, diş veya protez sorunları yaşayan bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Geçerlik çalışması, protetik işlem yapılmamış hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 14 maddelik Likert ölçeği formatında olup, katılımcılar son dönemde yaşadıkları sorunların sıklığını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Oral Health Impact Profile, OHIP-14, Yaşam Kalitesi, Cronbach Alpha, Test-tekrar test, Diş Sağlığı, Faktör Analizi, Klinik Değerlendirme

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mehmet Esat Başol

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik ve klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim bilgisi yukarıda belirtilmiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: agiz-sagligi-etki-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Başol, M. E., Karaağaçlıoğlu, L. ve Yılmaz, B. (2014). Türkçe Ağız Sağlığı Etki Ölçeğinin geliştirilmesi-OHIP-14-TR. Turkiye Klinikleri J Dental Sci, 20(2), 85-92.

Ağız Sağlığı Etki Ölçeği Derecelendirmesi

Ölçek, 5 dereceli bir Likert ölçeği kullanılarak puanlanmaktadır: “hiç” ifadesi 0 ile, “nadiren” ifadesi 1 ile, “bazen” ifadesi 2 ile, “sıklıkla” ifadesi 3 ile ve “çok sık” ifadesi 4 ile belirtilmiştir. Yüksek puan, ağız sağlığı problemlerinin yaşam kalitesi üzerindeki etkisinin daha büyük olduğunu göstermektedir.

Ağız Sağlığı Etki Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile herhangi bir kelimeyi telaffuz etmekte sorununuz oldu mu?
2. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile tat alma hissinizin bozulduğunu hissediyor musunuz?
3. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile ağzınızda ağrılı bir durum yaşadınız mı?
4. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile yemek yemeyi rahatsız edici buldunuz mu?
5. Daha önceden, dişleriniz, ağzınız veya protezlerinizle ilgili bilinç ve bilgiye sahip miydiniz?
6. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile gerginlik hissettiniz mi?
7. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile diyetinizin tatmin edici olmadığı oldu mu?
8. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile yemeğinizi yarıda bırakmak zorunda kaldınız mı?
9. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile gevşemede zorlandığınız oldu mu?
10. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile utandığınız bir durum oldu mu?
11. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile diğer insanlara az da olsa asabi davrandığınız oldu mu?
12. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile her zaman yaptığınız işinizi yapmada herhangi bir zorluk yaşadınız mı?
13. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile genelde hayatın daha az tatmin edici olduğu hissine kapıldınız mı?
14. Dişleriniz, ağzınız veya protezleriniz ile ilgili problemler nedeni ile fonksiyonlarınızı tümüyle yapamayacak duruma geldiniz mi?