Ağır Bozukluk Bataryası

Özet

Ağır Bozukluk Bataryası (ABB), bilişsel işlevlerde ileri düzeyde bozukluk yaşayan bireyleri, özellikle demans hastalarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir nöropsikolojik test aracıdır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, Tuğba Ertaş tarafından 2011 yılında demanslı bireylerde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak tamamlanmıştır. ABB, standart bilişsel tarama testlerinin uygulanamadığı veya taban etkisine maruz kaldığı ağır bilişsel bozukluk vakalarında detaylı ve spesifik bir değerlendirme sağlamayı amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve dil yapısına uygunluğunu test ederek, bataryanın Türkiye’deki klinik alanda kullanıma hazır hale getirilmesini sağlamıştır. ABB, hastaların dikkat, dil, bellek, görsel-uzamsal işlevler ve praksis gibi temel bilişsel alanlardaki performansını nicel olarak ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ağır Bozukluk Bataryası, demans, bilişsel bozukluk, nöropsikolojik değerlendirme, uyarlama, geçerlik, güvenirlik

Yazarlar

Tuğba Ertaş

Amaç

Bu bataryanın temel amacı, orta ve ağır derecede demans veya diğer nörodejeneratif bozuklukları olan bireylerin bilişsel durumlarını ölçmek ve izlemektir. Geleneksel bilişsel tarama testleri, ağır bozukluk durumlarında ayırt edici gücünü yitirdiğinden (taban etkisi), ABB, bu popülasyonda bile farklı bilişsel alanlardaki performansı hassasiyetle yakalamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle klinik araştırmalarda ve tedaviye verilen yanıtın değerlendirilmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal bataryanın Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamak, böylece Türkiye’deki klinik ve akademik ortamlarda standardize edilmiş ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki demans popülasyonunun doğru ve standardize edilmiş bir şekilde değerlendirilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Ağır Bozukluk Bataryası, demansın yol açtığı çeşitli bilişsel işlevleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Ölçek, özellikle ağır bilişsel bozukluk yaşayan bireylerin bile hala gösterebileceği temel işlevleri hedef alarak, bilişsel rezervin kapsamlı bir resmini sunar. Ölçülen temel yapılar, demansın ilerleme evrelerinde bile değerlendirilebilen alt alanları içerir:

• Dikkat ve Oryantasyon: Çevresel farkındalık, yer ve zaman oryantasyonu.
• Dil: İfade edici dil (isimleme, tekrarlama) ve alıcı dil (komut anlama) becerileri.
• Bellek: Anlık ve kısa süreli hatırlama yetenekleri.
• Görsel-Uzamsal İşlevler: Şekil kopyalama, nesne tanıma ve uzamsal ilişkileri algılama.
• Eylem (Praxis): Motor komutları anlama ve uygulama yeteneği.

Geçerlik

Ağır Bozukluk Bataryası’nın Türkçe uyarlama çalışmasında (Ertaş, 2011), ölçeğin klinik açıdan anlamlı sonuçlar verdiğini göstermek üzere geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, genellikle kapsam geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik üzerine odaklanmıştır. Kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak bataryanın demansın tüm ilgili bilişsel alanlarını yeterli düzeyde ölçtüğünden emin olmayı içerir.

Ölçüt bağımlı geçerlik bağlamında, ABB puanlarının, aynı popülasyonda kullanılan ve yaygın olarak kabul görmüş diğer nöropsikolojik tarama araçlarının (örneğin, Mini Mental Durum Muayenesi) puanları ile korelasyonu incelenmiştir. Beklendiği gibi, ABB puanlarının diğer güvenilir bilişsel testlerle anlamlı korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir. En önemlisi, ABB’nin ağır bilişsel bozukluktaki bireylerde taban etkisinden kaçınarak, geleneksel testlere göre daha yüksek ayırt edicilik sergilediği bildirilmiştir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik analizleri yapılmıştır. Bu analizler iki temel alana odaklanmıştır: iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği. İç tutarlılık için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. ABB’nin alt testleri ve toplam puanı için elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin, bataryanın içsel olarak tutarlı olduğunu ve maddelerin aynı genel bilişsel yapıyı ölçtüğünü gösteren kabul edilebilir düzeyde olduğu varsayılmaktadır.

Test-tekrar test güvenirliği ise, demanslı bireylerde kısa bir zaman aralığı (örneğin 2 ila 4 hafta) sonrasında yapılan tekrarlı uygulamalarda puanların kararlılığını değerlendirmiştir. Yüksek korelasyon katsayıları, ABB’nin zaman içinde stabil sonuçlar ürettiğini ve bireylerin bilişsel durumundaki doğal dalgalanmalar dışında, ölçüm hatasına bağlı olmayan kararlı bir değerlendirme sağladığını ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında yapısal geçerliği desteklemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılır. Ağır Bozukluk Bataryası’nın (SIB) çok boyutlu yapısı göz önüne alındığında, Türkçe versiyonun da orijinal ölçekte hedeflenen temel bilişsel alt boyutları (bellek, dil, praksis vb.) Türk popülasyonunda başarıyla ölçtüğünü teyit etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılmıştır.

Bu analizler, batarya maddelerinin teorik olarak beklenen faktör yapılarına uygun yüklendiğini göstermiş ve böylece ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve kültürlerarası eşdeğerliğini desteklemiştir. Başarılı bir faktör analizi, ABB’nin ağır bilişsel bozukluk yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama, Nöropsikolojik Performans Bataryası

Format: Birebir uygulama gerektiren, klinik değerlendirme formatı. Puanlama, uygulayıcı tarafından hastanın standardize edilmiş görevlerdeki performansına göre yapılır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinali İngilizce.

Popülasyon Grubu: Nörodejeneratif bozuklukları olan hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkinler, ağırlıklı olarak geriatrik popülasyon (65 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Orta ve ileri düzeyde bilişsel bozukluk (demans) tanısı almış bireyler. Bu batarya, Mini Mental Durum Muayenesi gibi yaygın testlerde düşük puan alan (örneğin 10’un altında) hastalar için idealdir.

Test Metodolojisi: Klinik gözlem ve standardize edilmiş bilişsel görevlere dayalı performans testi. Uygulama süresi, hastanın bilişsel durumuna bağlı olarak değişmekle birlikte, genellikle 30 ila 45 dakika sürebilir.

Anahtar Kelimeler

SIB, Severe Impairment Battery, demans değerlendirme, bilişsel test, nöropsikoloji, psikometri

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (2011 Tez Dönemi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Orijinal Test Yılı: Orijinal SIB (Severe Impairment Battery) 1990’larda geliştirilmiştir.

Türkçe Uyarlama Yılı: 2011

İzinler ve Ücret: Türkçe uyarlamanın akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Tuğba Ertaş) ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik tezler genellikle kaynak gösterilerek kullanılabilir, ancak ölçeğin ticari kullanımı veya modifikasyonu özel izin gerektirebilir.

Referanslar

Ertaş, T. (2011). Türkçeye uyarlanmış Ağır Bozukluk Bataryası’nın demanslı bireylerde geçerlik güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir. YÖK Ulusal Tez Merkezi Linki.

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: agir-bozukluk-bataryasi-toad.pdf

Ağır Bozukluk Bataryası Maddeleri (Başlıklar)

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu platformda yayımlanmamaktadır. Maddelere erişim için lütfen sorumlu yazarla veya ilgili akademik kurumla iletişime geçiniz.