Ağır Bilişsel Tempo Ölçeği

Özet

Ağır Bilişsel Tempo Ölçeği, orijinali Sluggish Cognitive Tempo (SCT) Scale olan bir psikometrik aracın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, özellikle çocuk ve ergen popülasyonunda gözlemlenen Ağır Bilişsel Tempo belirtilerini sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. SCT, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğundan (DEHB) farklı bir yapı olarak kabul edilmektedir ve yavaş hareket etme, uyuşukluk, rüya görme eğilimi, zihinsel bulanıklık ve bilişsel işlemede zorluklar gibi belirtilerle karakterizedir.

Nuran Gözpınar ve arkadaşları tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan örneklemde geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemiştir. Çalışmanın bulguları, ölçeğin Türk kültürü bağlamında psikometrik açıdan yeterli olduğunu ve klinik ile araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu göstermiştir. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara SCT’nin klinik görünümünü ve komorbiditelerini incelemede önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ağır Bilişsel Tempo, SCT, Dikkat Eksikliği, Ergenler, Çocuklar, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Dikkat Bozuklukları.

Yazarlar

Nuran Gözpınar, Sibel Çakıroğlu, Veli Görmez.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Ağır Bilişsel Tempo (SCT) semptomlarını standart ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. SCT, uzun süre boyunca klinik olarak DEHB’nin dikkatsizlik alt tipinin bir parçası olarak değerlendirilmiş olsa da, güncel araştırmalar bu iki yapının ayrımını desteklemektedir. Bu ayrımın doğru yapılabilmesi için güvenilir ölçüm araçlarına ihtiyaç duyulmaktadır.

Bu Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını Türk kültürü ve dili bağlamında doğrulamak ve Türk çocuk ve ergen popülasyonunda SCT’nin prevalansını ve klinik ilişkilerini araştırmada kullanılabilecek geçerli bir araç sunmaktır. Bu araç, SCT’nin klinik olarak tanınmasını destekleyerek uygun müdahale stratejilerinin geliştirilmesine yardımcı olmaktadır.

Yapı

Ölçek, nöropsikiyatrik araştırmaların odak noktasında yer alan Ağır Bilişsel Tempo (SCT) adı verilen ayrı bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. SCT, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile önemli ölçüde örtüşse de, kendine özgü semptom kümeleri ve nörobilişsel profilleri bulunmaktadır. SCT, daha çok içe dönük dikkat sorunları ve yavaşlamış bilişsel işlemeyi içerir.

SCT’nin temel bileşenleri arasında zihinsel yavaşlık, sürekli dalgınlık hali, uyuşukluk, bilişsel işlemede zorluk ve genel bir enerji eksikliği bulunmaktadır. Ölçek maddeleri, bu temel belirtileri yansıtan davranışsal ve bilişsel ifadeleri hedef alarak, bireyin günlük yaşamdaki işlevselliği üzerindeki etkisini ölçmeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek üzere yürütülmüştür. Yapı geçerliği, öncelikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına benzer şekilde, Türk örnekleminde kabul edilebilir uyum indeksleri sergilemiştir, bu da ölçeğin çok boyutlu SCT yapısını başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Ayırt edici geçerlik çalışmaları, Ağır Bilişsel Tempo puanlarının DEHB, anksiyete ve depresyon gibi diğer içselleştirilmiş ve dışsallaştırılmış bozukluklarla olan korelasyonlarının incelenmesini içermiştir. Bu analizler, SCT’nin DEHB’den istatistiksel olarak ayırt edilebilir, ancak komorbid olma eğilimi gösteren ayrı bir yapı olduğunu destekleyen kanıtlar sunmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemeleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği yöntemleriyle yapılmıştır. İç tutarlılık analizleri, ölçeğin hem genel toplam puanı hem de alt faktörleri için yüksek düzeyde tutarlılık (genellikle kabul edilebilir sınırların üzerinde) gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu durum, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ifade eder.

Yüksek güvenirlik değerleri, Ağır Bilişsel Tempo Ölçeği’nin Türk popülasyonunda stabil ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğine dair önemli bir kanıt sağlamaktadır. Test-tekrar test güvenilirliği bulguları (varsa), ölçek puanlarının zaman içinde önemli ölçüde değişmediğini, dolayısıyla ölçümün zamana karşı dayanıklı olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Ağır Bilişsel Tempo (SCT) yapısı, genellikle tek boyutlu olmaktan ziyade, üç temel faktör etrafında organize olduğu kabul edilmektedir. Türkçe uyarlama çalışmasında, araştırmacılar bu üç faktörlü yapıyı test etmişlerdir:

• Uyuşukluk/Yavaşlık: Fiziksel ve zihinsel olarak yavaş hareket etme eğilimi.
• Dalgınlık/Rüya Görme: Çevreye karşı tepkisiz kalma ve zihinsel olarak başka yerlerde olma hali.
• Bilişsel Bulanıklık: Düşüncelerde netlik eksikliği ve zihinsel karmaşa yaşama.

Uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), bu üç faktörlü modelin, Türk çocuk ve ergen örnekleminden elde edilen verilerle güçlü bir uyum sergilediğini doğrulamıştır. Bu sonuç, SCT’nin Türkiye’deki klinik görünümünün de uluslararası literatürle uyumlu, çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Genellikle 3 veya 4’lü derecelendirme, ebeveyn/öğretmen veya öz bildirim formu olarak kullanılabilir.)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Orijinal İngilizce

Population Group: Klinik ve Klinik Olmayan Örneklemler

Age Group: Çocuklar ve Ergenler

Population Details: Türkiye’deki okul çağındaki çocuklar ve ergenler üzerinde standardize edilmiştir. Çalışmanın temel hedefi, bu yaş grubundaki SCT belirtilerinin değerlendirilmesidir.

Test Methodology: Bireylerden veya değerlendiricilerden (ebeveyn/öğretmen) belirli davranışsal ve bilişsel durumların ne sıklıkla gözlemlendiğini veya deneyimlendiğini bir derecelendirme skalası üzerinde belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

SCT, Bilişsel Yavaşlık, Dikkat Eksikliği, Psikolojik Değerlendirme, Nuran Gözpınar, Çocukluk Dönemi, Bilişsel Bulanıklık.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Yayınlanan makalede belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Referans makalede belirtilen kurumsal adres bilgileri geçerlidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazara (Nuran Gözpınar) veya yayıncı kuruluşa başvurulması gerekmektedir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanım koşulları, ilgili telif hakkı politikalarına tabidir.

Kaynaklar

Gözpınar, N., Çakıroğlu, S., & Görmez, V. (2020). Psychometric properties of the Sluggish Cognitive Tempo Scale in a Turkish sample of children and adolescents. Journal of Attention Disorders, 1-9. DOI: 10.1177/1087054720961824

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: yavas-bilissel-tempo-olcegi-toad.pdf

Ağır Bilişsel Tempo Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.