Sosyal Medyada Gösteriş Tüketimi Eğilimi Ölçeği

Özet

Sosyal Medyada Gösteriş Tüketimi Eğilimi Ölçeği (SMGTÖ), bireylerin Sosyal Medya platformları üzerinden sergiledikleri gösteriş amaçlı tüketim davranışlarının ve bu davranışlara yönelik eğilimlerinin psikometrik olarak ölçülmesini hedefleyen bir araçtır. 2019 yılında İlhan ve Uğurhan tarafından geliştirilen bu ölçek, sosyal medya kullanımının artmasıyla birlikte geleneksel gösteriş tüketimi kavramının dijital ortamlara nasıl dönüştüğünü incelemektedir. Ölçek, özellikle bireylerin satın aldıkları ürünleri, deneyimleri veya sahip oldukları statü sembollerini sosyal medyada yayınlama ve bu yolla sosyal onay arama eğilimlerini tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal medya, gösteriş tüketimi, ölçek geliştirme, psikometri, tüketim davranışı, dijital gösteriş.

Yazarlar

Tuğçe Tuğyam İlhan, Y. Z. C. Uğurhan.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, geleneksel bağlamda incelenen gösteriş tüketimi davranışının, modern iletişim araçları olan sosyal medya platformlarına adapte olmuş biçimini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç sağlamaktır. Çalışma, bireylerin materyalist değerlerini ve statü kaygılarını sosyal medyada ne derece görünür kıldıklarını nicel olarak belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, sosyal psikoloji, pazarlama ve iletişim bilimleri alanlarında dijital tüketim eğilimlerini anlamaya yönelik teorik ve uygulamalı araştırmalara zemin hazırlamaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, sosyal medyanın yalnızca iletişim aracı olmanın ötesinde, bir benlik sunumu ve gösteriş tüketimi alanı haline geldiği varsayımına dayanmaktadır. Bu nedenle, ölçek, sosyal medyadaki paylaşım motivasyonlarının altında yatan tüketim eğilimlerini ayrıştırmada kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Sosyal Medyada Gösteriş Tüketimi Eğilimi Ölçeği, bireyin sahip olduğu maddi varlıkları ve yaşam tarzını sosyal medya aracılığıyla diğer kullanıcılara sergileme arzusunu temsil eden çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle statü sinyalleme, sosyal karşılaştırma ve başkalarından onay alma ihtiyacı gibi alt boyutları kapsamaktadır.

Ölçek, sosyal medya ortamının doğası gereği, tüketimin sadece satın alma eylemiyle sınırlı kalmayıp, paylaşım ve etkileşim (beğeni, yorum) yoluyla pekiştirilmesini de içeren bir döngüyü yansıtmaktadır. Ölçülen temel yapı, gösterişçi tüketim davranışının dijitalleşmiş ve sosyal olarak genişletilmiş halidir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada genellikle yapı geçerliği kanıtlanmıştır. Bu, ölçek maddelerinin ilgili teorik yapılarla tutarlı olduğunu ve gösteriş tüketiminin sosyal medya bağlamındaki farklı yönlerini temsil ettiğini göstermektedir.

Geçerlik çalışmalarında sıklıkla doğrulayıcı ve açıklayıcı faktör analizleri kullanılarak ölçeğin faktör yapısının sağlamlığı test edilmiştir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılar (örneğin, materyalizm, narsisizm veya sosyal medya bağımlılığı) ile beklenen yön ve şiddette ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Sosyal Medyada Gösteriş Tüketimi Eğilimi Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Yüksek güvenirlik katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve tesadüfi hatalardan kaynaklanan varyansın düşük olduğunu işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla öncelikle Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin belirlenen teorik çerçeveye uygun bir faktör yapısına sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu analizler, maddelerin hangi temel boyutlar altında toplandığını netleştirmiştir.

Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak elde edilen modelin veri ile uyumu test edilmiştir. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçeğin çok boyutlu yapısının ampirik verilerle doğrulandığını kanıtlamıştır. Bu faktör yapısı, sosyal medyada gösteriş tüketimi eğiliminin farklı yönlerini ölçen alt bileşenleri içermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği formatında kullanılır (Örn: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sosyal medya kullanıcıları, genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri (Sosyal medyayı aktif kullanan popülasyon).

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle Türkiye’deki üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir, ancak genel sosyal medya kullanıcılarına uygulanabilir niteliktedir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama yöntemiyle, çevrimiçi veya basılı anketler aracılığıyla uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Dijital tüketim, sosyal onay, psikometrik araç, Sosyal Medya kullanımı, statü kaygısı, Likert ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Mevcut değil.

Yazışma Adresi: Tuğçe Tuğyam İlhan (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için genellikle yazarlara atıf yapılması gerekmektedir. Ticari veya geniş çaplı uygulamalar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: Ölçek geliştirme çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Referanslar

İlhan, T. T., ve Uğurhan, Y. Z. C. (2019). Sosyal Medyada Gösteriş Tüketimi Eğilimi Ölçeği geliştirme çalışması. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 7 (1), 28-60. https://doi.org/10.19145/e-gifder.440188

Makalenin orijinal linki: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sosyal-medyada-gosteris-tuketimi-egilimi-olcegi-toad.pdf

Sosyal Medyada Gösteriş Tüketimi Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta ölçek maddeleri listelenmediğinden, bu bölüm boş bırakılmıştır, ancak yapısal gereklilik nedeniyle başlık korunmuştur.)

Ölçek maddeleri, yayımlanan makalenin içeriğinde bulunabilir.