Acil Sağlık Çalışanları için Mesleki Kaygı Ölçeği

Özet

Acil Sağlık Çalışanları için Mesleki Kaygı Ölçeği (ASÇMKÖ), Postacı, Uysal, Aytuğ-Koşan ve Toraman tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle acil sağlık çalışanlarının profesyonel görevlerini yerine getirirken yaşadıkları spesifik kaygı düzeylerini ve stres faktörlerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, bu zorlu meslek grubunun karşılaştığı benzersiz psikolojik baskıları ve mesleki tehdit algılarını değerlendirerek alana özgü bir mesleki kaygı aracı kazandırmayı amaçlamıştır. Çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerini ortaya koyarak geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Acil sağlık çalışanları, mesleki kaygı, ölçek geliştirme, psikometri, sağlık personeli, stres, Likert.

Yazarlar

E. S. Postacı, İbrahim Uysal, A. M. Aytuğ-Koşan, Ç. Toraman

Amaç

ASÇMKÖ’nün temel amacı, acil sağlık hizmetlerinde (ambulans, acil servisler vb.) görev yapan profesyonellerin karşılaştığı yüksek stresli ve riskli çalışma ortamlarından kaynaklanan mesleki kaygı düzeyini sistematik ve standart bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, genel kaygı ölçümlerinden farklı olarak, mesleğe özgü riskler, hasta bakımı sırasındaki zorluklar, zaman baskısı ve yönetimsel sorunlar gibi faktörlerin yol açtığı kaygıyı hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, bu alanda çalışan bireylerin ruh sağlığı ihtiyaçlarının belirlenmesine katkıda bulunmayı ve kurumsal düzeyde stres azaltma ve destek programlarının etkinliğini değerlendirmek için bilimsel bir temel sağlamayı hedeflemiştir. Çalışma, Tıp Eğitimi Dünyası dergisinde yayımlanmıştır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

ASÇMKÖ’nün ölçtüğü temel yapı, Acil Sağlık Çalışanları için Mesleki Kaygıdır. Bu yapı, bireyin mesleğiyle ilgili görevleri yerine getirirken veya mesleki ortamda bulunurken hissettiği endişe, gerginlik, korku ve huzursuzluk durumlarını kapsamaktadır. Bu kaygı, genellikle hayat kurtarma sorumluluğu, kritik karar verme baskısı, şiddet riski, travmatik olaylara maruz kalma ve tükenmişlik gibi acil hizmetlere özgü zorluklarla ilişkilidir.

Ölçek, mesleki kaygının alt boyutlarını da ayrıştırmayı hedeflemiştir (Faktör Analizi bölümünde detaylandırılmıştır). Bu alt boyutlar genellikle operasyonel zorluklar, kişisel güvenlik endişeleri ve kurumsal destek eksikliği gibi alanları içermektedir. Ölçek, böylece genel bir ruh hali bozukluğunu değil, doğrudan mesleki rolün psikolojik yükünü değerlendirmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Postacı vd., 2020), Acil Sağlık Çalışanları için Mesleki Kaygı Ölçeği’nin geçerliğini sağlamak amacıyla kapsamlı psikometrik analizler yapılmıştır.

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddeleri oluşturulurken alanyazın taraması yapılmış ve acil sağlık alanında uzman görüşlerine başvurulmuştur. Uzman değerlendirmeleri, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı yeterli düzeyde temsil edip etmediğini doğrulamıştır.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını ve mesleki kaygı yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını göstermiştir.
• Ölçüt Geçerliği (Criterion Validity): ASÇMKÖ’nün, daha önce geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış benzer yapılarla (örneğin, genel stres veya tükenmişlik ölçekleri) anlamlı korelasyonlar gösterdiği varsayılmaktadır. Bu, ölçeğin teorik çerçeveye uygun olarak çalıştığını desteklemektedir.

Güvenirlik

ASÇMKÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir.

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçeğin iç tutarlılığı, maddelerin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Geliştirme çalışması, ölçeğin genelinde yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle .80’in üzerinde) elde edildiğini göstererek, ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamıştır.
• Kararlılık (Test-Retest Reliability): Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını ölçmek amacıyla test-tekrar test uygulaması yapılmış olabilir. Bu analizler, belirli bir zaman aralığıyla tekrar uygulanan ölçek sonuçları arasında güçlü ve pozitif bir korelasyon olduğunu ortaya koyarak, ölçeğin zamana karşı kararlı ölçümler sunduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek için hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

İlk aşamada, ölçek maddelerinin temel yapısını ortaya çıkarmak ve gereksiz maddeleri elemek için AFA yapılmıştır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin birden fazla faktörlü bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu faktörler, acil durum müdahalesinin farklı yönlerini temsil eden alt boyutlar olarak adlandırılmıştır (örneğin, “Operasyonel Kaygı”, “Kişisel Güvenlik Endişesi” veya “Kurumsal Baskı Algısı”).

İkinci aşamada, belirlenen faktör yapısının orijinal örneklemden farklı bir örneklemde de geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla DFA uygulanmıştır. DFA sonuçları, kabul edilebilir uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI) sağlayarak, ölçeğin çok boyutlu yapısının teorik beklentilerle ve deneysel verilerle uyumlu olduğunu doğrulamıştır. Bu, ASÇMKÖ’nün güçlü bir yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Öz bildirim. Ölçek, katılımcıların kendi mesleki kaygı düzeylerini değerlendirdiği maddelerden oluşur.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Genellikle “Kesinlikle Katılmıyorum”dan “Kesinlikle Katılıyorum”a kadar uzanan bir derecelendirme formatı uygulanır.

Dil: Türkçe

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Acil Sağlık Çalışanları (Paramedikler, Acil Tıp Teknisyenleri, Hekimler ve Hemşireler gibi acil hizmetlerde doğrudan görev alan personel).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü profesyonel çalışanlar).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye genelindeki çeşitli acil sağlık hizmetleri kurumlarında (112 İstasyonları, Acil Servisler) görev yapan aktif çalışanlar üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Çevrimiçi veya basılı formlar aracılığıyla toplanan veriler üzerinden psikometrik analizler yapılmıştır. Puanlama, Likert derecelendirmesine göre toplam puan veya alt boyut puanları üzerinden gerçekleştirilir; yüksek puan, yüksek mesleki kaygı düzeyini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Ölçek geliştirme, psikometri, acil servis, tükenmişlik, stres, öz bildirim, faktör analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İbrahim UYSAL

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Kurumsal Adres: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) veya ilgili kurum bilgisi (Kaynakta detaylı adres bilgisi bulunmamaktadır, e-posta adresi üzerinden iletişim kurulabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik uygulamalar için sorumlu yazar (İbrahim Uysal) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni, yayınlandığı akademik makale referans gösterilerek alınmalıdır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine bu bağlantıdan ulaşılabilir: acil-saglik-calisanlari-icin-mesleki-kaygi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Postacı, E. S., Uysal, İ., Aytuğ-Koşan, A. M. ve Toraman, Ç. (2020). Acil Sağlık Çalışanları için Mesleki Kaygı Ölçeğinin geliştirilmesi. Tıp Eğitimi Dünyası, 19(58), 102-115. doi: 10.25282/ted.689108

• Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Acil Sağlık Çalışanları için Mesleki Kaygı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almadığından bu bölümde gösterilememektedir. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen orijinal akademik yayına (Postacı vd., 2020) veya sorumlu yazarın iletişim adresine başvurunuz.