Acil Durumlarda Çalışanların Öz yeterliği

Özet

Acil Durumlarda Çalışanların Öz yeterliği Ölçeği, 2018 yılında Funda Yalçın tarafından hazırlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş öz bildirimli bir araçtır. Bu ölçek, çalışanların işyerinde karşılaşabilecekleri potansiyel acil durumlar karşısında kendilerini ne kadar hazırlıklı, yetkin ve etkili hissettiklerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, çalışanların güvenlik prosedürlerine uyum, tehlike algısı ve müdahale kapasitesine olan inançlarını değerlendiren psikometrik olarak sağlam bir yapı sunmaktadır.

Ölçek toplam 19 maddeden oluşmakta olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları kapsamında Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizlerine tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgular, ölçeğin iş sağlığı ve güvenliği bağlamında çalışanların öz yeterlik düzeylerini doğru bir şekilde yansıttığını göstermektedir. Derecelendirme, 5’li Likert tipi bir ölçek kullanılarak yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Acil durum, öz yeterlik, iş sağlığı ve güvenliği, psikometrik ölçek, çalışan yetkinliği, afet yönetimi, Bandura.

Yazarlar

Funda Yalçın

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, çalışan bireylerin işyeri ortamında karşılaşılabilecek beklenmedik acil durumlar (yangın, kaza, tahliye gerektiren olaylar vb.) karşısında kendilerini yeterli görme düzeylerini belirlemektir. Ölçek, sadece bilgi düzeyini değil, aynı zamanda bireyin o bilgiyi uygulamaya koyma ve başarılı bir sonuç elde etme kapasitesine olan inancını, yani öz yeterlik algısını ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçek, kurumların acil durum eğitimlerinin etkinliğini değerlendirmesine ve çalışanların hangi alanlarda daha fazla destek veya eğitime ihtiyaç duyduğunu tespit etmesine olanak tanır. Bu sayede, işyerindeki güvenlik kültürünün ve acil durumlara hazırlık seviyesinin bilimsel veriler ışığında iyileştirilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojide Albert Bandura’nın sosyal bilişsel teorisi çerçevesinde tanımlanan öz yeterlik yapısını temel almaktadır. Bu yapı, bireyin belirli bir görev veya durumla başa çıkma yeteneğine dair kişisel yargısını ifade eder. Acil Durumlarda Çalışanların Öz yeterliği Ölçeği, bu yapıyı işyeri güvenliği bağlamında üç ana faktör üzerinden ölçmektedir.

Ölçek maddeleri, çalışanların tehlike işaretlerini okuma, acil çıkış prosedürlerini takip etme ve ekipmanları kullanma gibi spesifik davranışsal yetkinlik inançlarını sorgular. Bu çok boyutlu yaklaşım, öz yeterliğin sadece genel bir hissiyat değil, belirli durumlara özgü beceri ve bilgiye dayalı bir inanç olduğunu vurgulamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, kapsamlı istatistiksel yöntemlerle sağlanmıştır. Geçerlik çalışmaları sırasında hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin altında yatan faktör yapısının keşfedilmesine olanak tanırken, DFA bu keşfedilen yapının teorik modelle uyumunu ve örneklem genelinde doğruluğunu test etmiştir.

Faktör analizlerinin sonuçları, ölçeğin acil durumlarda çalışanların öz yeterlik algısını ölçmede geçerli ve tutarlı bir araç olduğunu destekler niteliktedir. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve bilimsel araştırmalarda kullanım uygunluğunu sağlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, her bir faktör için ayrı ayrı Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin farklı boyutlarının ne kadar tutarlı olduğunu göstermiştir:

• Birinci Faktör için Alpha Katsayısı: 0.909
• İkinci Faktör için Alpha Katsayısı: 0.767
• Üçüncü Faktör için Alpha Katsayısı: 0.639

Özellikle birinci faktör için elde edilen 0.909 değeri, mükemmele yakın bir iç tutarlılığa işaret etmektedir. Büyüköztürk (2014) tarafından belirtilen psikometrik standartlara göre, bu değerlerin ölçeğin genel olarak oldukça güvenilir kabul edilmesi için yeterli olduğu sonucuna varılmıştır. Üçüncü faktörün katsayısı (0.639) kabul edilebilir alt sınırlarda yer almakla birlikte, ölçeğin bütünü yüksek düzeyde güvenirlik sergilemektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, 19 maddelik bu aracın çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak amacıyla faktör analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda ölçeğin üç ana faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu faktörler, acil durum bilgisini anlama, tehlikeye müdahale etme ve ekipman/prosedür kullanımına yönelik öz yeterlik boyutlarını temsil etmektedir.

AFA’yı takiben uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, bu üç faktörlü yapının veri setiyle uyumunu test etmiş ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu kanıtlamıştır. Bu durum, ölçeğin yapısal olarak geçerli ve teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (Yetişkin)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Funda Yalçın’ın yüksek lisans tezi kapsamında, çeşitli sektörlerde görev yapan çalışanlardan oluşan bir örneklem üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek 19 maddeden oluşmaktadır. Yanıtlar 5’li Likert tipi derecelendirme ile toplanır.

Derecelendirme:

• Kesinlikle katılıyorum = 5
• Katılıyorum = 4
• Kararsızım = 3
• Katılmıyorum = 2
• Kesinlikle katılmıyorum = 1

Anahtar Kelimeler

İş güvenliği, acil durum eğitimi, öz yeterlik inancı, psikometrik analiz, güvenirlik katsayısı, faktör analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Funda Yalçın

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

İletişim Adresi: Üsküdar Üniversitesi, İstanbul (Tez çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Funda Yalçın ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım detayları ve olası ücretlendirme yazarın inisiyatifindedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: acil-durumlarda-calisanlarin-oz-yeterligi-toad.pdf

Kaynaklar

Yalçın, F. (2018). Acil durumlarda çalışanların öz yeterliliği: Bir ölçek geliştirme çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi, İstanbul.

Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (20. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.

Acil Durumlarda Çalışanların Öz yeterliği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Toplam madde sayısı 19 ‘dur. Örnek maddeler:

• Sarı – siyah işaretlerin ne anlama geldiğini biliyorum
• Herhangi bir takımın üyesi olmayı istemem
• Acil durum çıkışlarının önü- arkası – yanında engeller tespit edersem bunu yetkiliye bildiririm