Siber Zorbalığa Karşı Tepkiler Ölçeği

Özet

Siber Zorbalığa Karşı Tepkiler Ölçeği, B. Erişti ve Y. Akbulut tarafından 2018 yılında geliştirilmiş Psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle Lise öğrencileri ve Üniversite öğrencileri arasında deneyimlenen Siber Zorbalık durumlarına karşı bireylerin sergilediği bilişsel, duygusal ve davranışsal tepki örüntülerini sistematik bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, zorbalık mağdurlarının kullandığı başa çıkma stratejileri ve duygusal düzenleme mekanizmalarını anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

Ölçeğin geliştirilmesi, gençlerin dijital ortamda karşılaştıkları olumsuzluklara verdikleri tepkileri bilimsel olarak incelemek ve bu tepkilerin psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu çalışma, literatüre siber zorbalık mağduriyetine verilen tepkileri odaklanan özgün bir ölçme aracı kazandırmıştır.

Anahtar Kelimeler

Siber Zorbalığa Karşı Tepkiler Ölçeği, Siber Zorbalık, Mağduriyet, Dijital Şiddet, Başa Çıkma Stratejileri, Ergenlik, Genç Yetişkinlik, Sosyal Psikoloji, Lise öğrencileri, Üniversite öğrencileri.

Yazarlar

Büşra Erişti, Yavuz Akbulut.

Amaç

Siber Zorbalığa Karşı Tepkiler Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin siber zorbalığa maruz kaldıklarında gösterdikleri özgül tepkileri ve başa çıkma yöntemlerini güvenilir ve geçerli bir biçimde belirlemektir. Bu tepkiler genellikle pasif kabullenme, aktif savunma, yardım arama veya durumu görmezden gelme gibi çeşitli boyutları içerebilir. Ölçek, bu tepkilerin sıklığını ve yoğunluğunu nicel olarak değerlendirerek, siber zorbalık mağduriyetinin psikolojik sonuçları üzerine yapılan araştırmalara zemin hazırlamaktadır.

Ölçek, aynı zamanda eğitimciler ve ruh sağlığı uzmanları için siber zorbalıkla mücadele programlarının geliştirilmesinde hangi tepki türlerinin riskli veya koruyucu olduğunu tespit etme konusunda önemli veriler sunar. Bu sayede, daha hedef odaklı müdahale stratejileri oluşturulması mümkün olmaktadır.

Yapı

Ölçek, siber zorbalık deneyimlerine verilen duygusal ve davranışsal yanıtları ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Geliştirme çalışması, tepkilerin birbirinden ayrıştırılabilir faktörler altında toplandığını göstermektedir. Bu faktörler genellikle kişinin yaşadığı zorbalık olayına karşı sergilediği içselleştirilmiş (örneğin, üzüntü, öfke) ve dışsallaştırılmış (örneğin, misilleme, durumu bildirme) tepki biçimlerini kapsamaktadır. Ölçeğin nihai faktör yapısı, orijinal makalede detaylandırılmıştır.

Ölçek maddeleri, zorbalık eyleminin ardından verilen somut davranışları ve hissedilen duygusal durumları sorgulamaktadır. Bu yapı, siber zorbalığın dinamik doğasına uygun olarak, mağdurların çevrimiçi ve çevrimdışı ortamlardaki tepkilerini ayrıştırmaya olanak tanır.

Geçerlik

Siber Zorbalığa Karşı Tepkiler Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak üzere yürütülmüştür. Orijinal geliştirme çalışmasında (Erişti & Akbulut, 2018), yapı geçerliği kapsamında faktör analizleri kullanılmıştır. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları için, ölçek puanlarının ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, depresyon, anksiyete, internet bağımlılığı) teorik beklentilere uygun ilişkiler sergileyip sergilemediği incelenmiştir. Ölçeğin geliştirildiği akademik dergi olan The Social Science Journal’da yayımlanan makalede detaylı geçerlik analizleri mevcuttur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve muhtemel test-tekrar test yöntemleri ile değerlendirilmiştir. İç tutarlılık analizleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. Geliştirme çalışması, ölçeğin farklı alt boyutları için yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir, bu da ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Spesifik güvenirlik katsayıları, orijinal makalenin metot bölümünde yer almaktadır; ancak kaynak içerikte bu değerler sunulmamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, tepki örüntülerini temsil eden temel boyutları ortaya çıkarmış; DFA ise bu boyutların teorik modele ne kadar uyduğunu test etmiştir. Çalışma, tepki mekanizmalarının birden fazla, ancak birbiriyle ilişkili faktör altında gruplandığını ve bu faktörlerin siber zorbalığa karşı verilen farklı başa çıkma stillerini temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçme aracıdır.)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Maddeler tipik olarak Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Ergenler ve Genç Yetişkinler (Lise ve Üniversite öğrencileri).

Yaş Grubu: Genellikle 14-25 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma, Türkiye’deki çeşitli lise ve üniversitelerde öğrenim gören öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Bu grup, siber zorbalık mağduriyetini deneyimleme riski yüksek olan bir kesimi temsil etmektedir.

Test Metodolojisi: Katılımcılardan, siber zorbalığa maruz kaldıklarında gösterdikleri tipik tepkileri belirtmeleri istenmiştir. Puanlama, genellikle maddelerin Likert ölçeğindeki karşılıklarının toplanması veya alt faktörlere göre ortalamasının alınması yoluyla yapılır. Ölçekte kullanılan derecelendirme (Likert) sistemi kaynakta belirtilmemiştir, ancak akademik standartlara uygun olarak 4’lü veya 5’li bir derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Siber Zorbalık Tepkileri, Psikolojik Ölçüm, Likert Ölçeği, Başa Çıkma, Dijital Medya, Psikometri, Geliştirme Çalışması.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: Yavuz Akbulut: [email protected]

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eskişehir, Türkiye (Sorumlu yazarın kurumu temel alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Yavuz Akbulut) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak kullanım koşulları için yazarlarla doğrudan iletişim kurulmalıdır.

Test Yılı: 2018.

Ölçeğin orijinal dokümanına ait Microsoft Word dosyası buradan indirilebilir: siber-zorbaliga-karsi-tepkiler-olcegi-toad.doc

Kaynaklar

1. Erişti, B., & Akbulut, Y. (2018). Reactions to cyberbullying among high school and university students. The Social Science Journal. https://doi.org/10.1016/j.soscij.2018.06.002

Siber Zorbalığa Karşı Tepkiler Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme formatı için, araştırmacıların Erişti ve Akbulut (2018) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurmaları gerekmektedir.