Youth Externalizing Behavior Screener (YEBS)

Özet

Gençlik Dışa Vurum Davranışı Tarama Aracı (YEBS), ergenlerde ve gençlerde görülen dışa vurum davranışlarını hızlı ve etkili bir şekilde taramak amacıyla geliştirilmiş kısa bir ölçektir. Gökmen Arslan tarafından 2018 yılında geliştirilen bu araç, özellikle okullarda ve klinik öncesi ortamlarda davranışsal sorunları erken teşhis etmeyi hedeflemektedir. YEBS, saldırganlık, kural ihlali ve dikkat eksikliği/hiperaktivite gibi yaygın dışa vurum semptomlarını ölçen, psikometrik açıdan sağlam bir tarama aracı olarak tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi ve geçerleme çalışmaları, aracın ergenlik dönemindeki riskli davranışları ayırt etme yeteneğini desteklemektedir.

Ölçek, araştırmacılara ve uygulayıcılara, kapsamlı değerlendirmelerden önce risk altındaki gençleri belirleme konusunda pratik bir çözüm sunar. Bu kısa format, zaman kısıtlaması olan ortamlarda büyük örneklemlerde tarama yapılmasına olanak tanır. Orijinal çalışmada, YEBS’in hem yapısal geçerliliği hem de iç tutarlılık güvenirliği incelenmiştir, bu da aracın klinik ve araştırma kullanımları için uygun olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Dışa vurum davranışları, tarama aracı, ergenlik, davranış sorunları, saldırganlık, kural ihlali, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Gökmen Arslan

Amaç

Gençlik Dışa Vurum Davranışı Tarama Aracı’nın temel amacı, ergen ve genç yetişkin popülasyonlarında dışa vurum davranışlarının varlığını ve şiddetini hızlı bir şekilde saptamaktır. Ölçek, özellikle klinik düzeyde müdahale gerektirebilecek davranışsal sorunları erken aşamada tespit ederek, önleyici ve müdahale edici programların hedeflenmesine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Bu araç, okul psikologları, rehberlik uzmanları ve ruh sağlığı profesyonelleri için pratik bir değerlendirme sağlamak üzere geliştirilmiştir. Standart, daha uzun değerlendirme araçlarına kıyasla zaman ve kaynak tasarrufu sağlaması, YEBS’i özellikle geniş çaplı saha araştırmaları ve okul temelli tarama programları için değerli kılmaktadır.

Yapı

YEBS, psikolojideki geniş dışa vurum davranışları çatısı altında yer alan sorunları ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç ana bileşeni içerir:

• Saldırganlık (Aggression): Fiziksel veya sözel çatışma eğilimleri.
• Kural İhlali/Karşı Gelme (Rule-Breaking/Conduct Problems): Toplumsal normlara veya otorite figürlerine karşı gelme, yalan söyleme veya mülke zarar verme gibi davranışlar.
• Hiperaktivite/Dürtüsellik (Hyperactivity/Impulsivity): Dikkat eksikliği ve dürtü kontrol sorunları ile ilişkili huzursuzluk ve aşırı hareketlilik.

Ölçek, bu davranışsal sorunları tek bir genel dışa vurum skoru altında toplamayı amaçlayan, yüksek düzeyde korele faktörlere sahip tek boyutlu veya çok boyutlu kısa bir yapıya sahip olabilir. Geliştirme çalışması, bu davranışların gençlerdeki davranışsal uyumsuzluğun önemli göstergeleri olduğunu kabul eder.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Arslan, 2018), YEBS’in geçerliliğini desteklemek için kapsamlı psikometrik analizler yapılmıştır.

• Yapı Geçerliliği: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin teorik yapıyla uyumu test edilmiştir. Bu analizler, maddelerin dışa vurum davranışları genel yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır.
• Ölçüt Geçerliliği: YEBS skorlarının, Çocuk Davranış Kontrol Listesi (CBCL) gibi yerleşik ve kabul görmüş dışa vurum ölçeklerinden elde edilen skorlarla yüksek korelasyon göstermesi beklenir. Bu, YEBS’in bilinen bir ölçütle aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlar.
• Ayırt Edici Geçerlilik: Ölçeğin, dışa vurum davranışları yüksek olan gençleri, düşük olan gençlerden veya içe vurum sorunları olanlardan başarılı bir şekilde ayırabildiği gösterilmiştir.

Güvenirlik

YEBS’in güvenilirliği, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermek amacıyla incelenmiştir.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirten Cronbach Alfa katsayısı, genel olarak kabul edilebilir düzeylerin (genellikle .80 üzeri) üzerinde bulunmuştur. Bu, ölçek maddelerinin yüksek düzeyde homojen olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Farklı zaman noktalarında uygulanan testlerin sonuçlarının tutarlılığını ölçer. Bu güvenirlik türü, ölçeğin zaman içinde davranışsal sorunlardaki göreceli kararlılığı ölçebildiğini doğrular.

Faktör Analizi

2018 yılında gerçekleştirilen geliştirme çalışmasında, Gençlik Dışa Vurum Davranışı Tarama Aracı’nın temel faktör yapısı incelenmiştir. Kısa bir tarama aracı olması nedeniyle, ölçeğin muhtemelen güçlü bir tek faktörlü yapı sergilediği veya dışa vurum davranışlarının temel bileşenlerini temsil eden çok az sayıda, yüksek oranda ilişkili alt faktörden oluştuğu varsayılmaktadır. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin kısa formuna rağmen yapısal bütünlüğünü koruduğunu ve dışa vurum davranışlarının genel şiddetini tek bir skorla temsil edebildiğini ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Tarama Aracı)

Format: Tipik olarak 3, 4 veya 5 noktalı Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örn: Hiçbir zaman – Her zaman).

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal geliştirme dili).

Popülasyon Grubu: Ergenler ve Genç Yetişkinler.

Yaş Grubu: Genellikle 12-18 yaş aralığındaki öğrenciler (Ergenlik dönemi).

Popülasyon Detayları: Okul temelli örneklemler ve potansiyel olarak klinik örneklemler üzerinde geçerleme çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Bireylerin kendi davranışlarını belirli bir zaman dilimi (genellikle son 6 ay veya 1 yıl) içinde ne sıklıkla sergilediklerini değerlendirmelerini gerektirir.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal sorunlar, psikolojik değerlendirme, ergen sağlığı, ölçek geçerliliği, Gökmen Arslan, kısa form ölçek.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Kurumsal e-posta bilgisi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı, yayını veya adaptasyonu için yazar Gökmen Arslan ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Kaynağı: Orijinal kaynakta indirilebilir bir PDF bağlantısı belirtilmemiştir.

Kaynaklar

1. Arslan, G. (2018). Development and validation of the Youth Externalizing Behavior Screener: A brief and effective measure of behavioral problems, International Journal of School & Educational Psychology (Online), 1-11.

Gençlik Dışa Vurum Davranışı Tarama Aracı (YEBS) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddelerin içeriği burada listelenememektedir. Ölçeğin tam içeriği için lütfen sorumlu yazar Gökmen Arslan’ın 2018 tarihli makalesine başvurunuz.