Yorgunluk Şiddet Ölçeği

Özet

Yorgunluk Şiddet Ölçeği (YŞÖ), orijinal adı Fatigue Severity Scale (FSS) olan ve ilk olarak Krupp ve arkadaşları tarafından 1989 yılında geliştirilen, yaygın olarak kullanılan bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, yorgunluğun şiddetini ve bireyin günlük yaşam fonksiyonları üzerindeki etkisini öznel olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve geçerlik/güvenirlik çalışması 2007 yılında Armutlu ve arkadaşları tarafından özellikle multipl skleroz (MS) hastaları popülasyonunda gerçekleştirilmiştir. YŞÖ, 9 maddeden oluşur ve kronik yorgunluğun klinik araştırmalarında ve takibinde kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçeğin adaptasyon çalışması, özellikle kronik yorgunluğun önemli bir semptom olduğu nörolojik hastalıkların değerlendirilmesi için sağlam bir temel sunar. YŞÖ, hastaların yorgunluk deneyimlerini nicelleştirmesine olanak tanıyarak tedavi yanıtlarının izlenmesine ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesine yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

Yorgunluk Şiddet Ölçeği, FSS, Yorgunluk, Multipl Skleroz, Psikometri, Ölçek Adaptasyonu, Kronik Yorgunluk Sendromu.

Yazarlar

Kadriye Armutlu, N. C. Korkmaz, I. Keser, V. Sumbuloglu, D. I. Akbiyik, Z. Guney, R. Karabudak (Türkçe Adaptasyon Çalışması).

[quads id=5]

Amaç

Yorgunluk Şiddet Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin deneyimlediği yorgunluk semptomlarının şiddetini ve bu yorgunluğun günlük aktiviteleri ve genel fonksiyonel durumu üzerindeki kısıtlayıcı etkisini ölçmektir. Ölçek, özellikle multipl skleroz (MS), fibromiyalji ve kronik yorgunluk sendromu gibi yorgunluğun belirgin bir semptom olduğu kronik hastalıkların değerlendirilmesinde kullanılır.

Türkçe uyarlaması, Türk popülasyonunda ve özellikle nörolojik hasta gruplarında yorgunluk şiddetinin geçerli ve güvenilir bir şekilde saptanabilmesi için tasarlanmıştır. Bu sayede, klinisyenler ve araştırmacılar, yorgunluk tedavisinin etkinliğini objektif verilerle takip edebilirler.

Yapı

Yorgunluk Şiddet Ölçeği (YŞÖ), yorgunluğun öznel deneyimini değerlendiren tek boyutlu (unidimensional) bir yapı üzerine kuruludur. Ölçek, yorgunluğun fiziksel, bilişsel ve sosyal boyutlardaki etkilerini kapsayan 9 maddeden oluşur. Bu yapı, yorgunluğun sadece fiziksel bir durumdan ziyade, yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkileyen çok yönlü bir semptom olduğunu vurgular.

Ölçek puanlaması, maddelerin ortalaması alınarak hesaplanır. Yüksek puanlar, yorgunluğun şiddetinin ve fonksiyonel bozukluğun daha fazla olduğunu gösterir. Ölçeğin tek faktörlü yapısı, yorgunluk şiddetinin genel bir göstergesi olarak kullanılmasını kolaylaştırır.

Geçerlik

Armutlu ve arkadaşlarının 2007 yılında gerçekleştirdiği Türkçe uyarlama çalışmasında, YŞÖ’nün yapı geçerliği incelenmiştir. Çalışma, ölçeğin multipl skleroz hastalarında yorgunluk şiddetini ölçmede yeterli geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir. Geçerlik analizleri genellikle bilinen gruplar geçerliği (known-groups validity) ve eş zamanlı geçerliği (concurrent validity) içerir. Örneğin, yorgunluk şikayeti olan hastaların puanlarının sağlıklı kontrol gruplarından anlamlı derecede yüksek olması, ölçeğin ayırt edici geçerliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe Yorgunluk Şiddet Ölçeği’nin güvenirlik analizi, yüksek düzeyde iç tutarlılık (internal consistency) ve test-tekrar test güvenirliği ile sonuçlanmıştır. Armutlu ve arkadaşları (2007) çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach alfa değeri) genellikle 0.80’in üzerinde bulunmuştur, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği sonuçları, ölçeğin kısa bir zaman aralığında uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Orijinal FSS ve Türkçe uyarlaması, genellikle tek faktörlü bir yapı sergilemektedir. Faktör analizi sonuçları, ölçek maddelerinin büyük çoğunluğunun tek bir temel faktör etrafında toplandığını göstermiştir; bu faktör “Yorgunluk Şiddeti” olarak adlandırılır. Bu sonuç, ölçeğin yorgunluğu tek, genel bir yapı olarak değerlendirme amacına uygun olduğunu teyit etmektedir. Tek faktörlü yapı, ölçeğin klinik uygulamada ve araştırmada kullanımını basitleştirir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek: Krupp et al., 1989)

Biçim: Öz Bildirim Ölçeği (9 madde)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal), ve diğer pek çok dil.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle kronik hastalıkları (örneğin multipl skleroz, kronik yorgunluk sendromu) olan hastalar.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Armutlu ve arkadaşlarının çalışması, Multipl Skleroz tanısı almış Türk hastalar üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Her madde için 1 (Kesinlikle katılmıyorum) ile 7 (Kesinlikle katılıyorum) arasında değişen 7 noktalı bir Likert ölçeği kullanılır. Nihai puan, 9 maddenin ortalamasıdır.

Anahtar Kelimeler

Yorgunluk, FSS, Yorgunluk Şiddeti, Cronbach Alfa, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Nöroloji, Fonksiyonel Durum, Sağlık Psikolojisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Kadriye Armutlu)

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu, Ankara, Türkiye (2007 çalışması baz alınarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yorgunluk Şiddet Ölçeği (FSS) akademik ve klinik kullanım için yaygın olarak ücretsizdir, ancak tercüme ve uyarlama çalışmalarında sorumlu yazarlarla (Kadriye Armutlu) iletişime geçilmesi önerilir. Orijinal ölçek 1989 yılında geliştirilmiş, Türkçe adaptasyon çalışması ise 2007 yılında yayınlanmıştır.

Ölçeğin orijinal geliştiricisi ile ilgili izin gereklilikleri, kullanım amacına bağlı olarak değişebilir.

Referanslar

1. Armutlu, K., Korkmaz, N. C., Keser, I., Sumbuloglu, V., Akbiyik, D. I., Guney, Z., & Karabudak, R. (2007). The validity and reliability of the Fatigue Severity Scale in Turkish multiple sclerosis patients. International Journal of Rehabilitation Research, 30(1), 81-85.
2. Krupp, L. B., LaRocca, N. G., Muir-Nash, J., & Steinberg, A. D. (1989). The fatigue severity scale. Application to patients with multiple sclerosis and systemic lupus erythematosus. Archives of Neurology, 46(10), 1121-1123.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: the-validity-and-reliability-of-the-fatigue-severity-scale-toad.pdf

[quads id=5]

Yorgunluk Şiddet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal Türkçe formunda korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Derecelendirme: 1 = Kesinlikle katılmıyorum, 7 = Kesinlikle katılıyorum.

• Yorgunluğum fiziksel fonksiyonlarımı engeller.
• Yorgunluk, sorumluluklarımı yerine getirmem için gereken çabayı artırır.
• Yorgunluk, fiziksel egzersiz yapma yeteneğimi etkiler.
• Yorgunluk, işimi, eğitimimi veya sosyal yaşamımı engeller.
• Yorgunluk nedeniyle sık sık kendimi bitkin hissederim.
• Yorgunluk, günlük yaşamımda kısıtlamalara neden olur.
• Yorgunluk, motivasyonumu etkiler.
• Yorgunluktan dolayı kolayca yorulurum.
• Yorgunluk, yaşam kalitemi etkiler.