Çocuk Yorgunluk Ölçeği: Sağlık Çalışanı Formu (24 Saatlik)

Özet

Çocuk Yorgunluk Ölçeği: Sağlık Çalışanı Formu (24 Saatlik), kanserli çocuklarda gözlemlenen yorgunluk düzeyini sağlık profesyonellerinin bakış açısıyla değerlendirmek üzere uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu form, hastanede yatan veya tedavi gören çocukların son 24 saat içindeki aktivite, etkileşim ve dinlenme davranışlarını 9 madde üzerinden ölçmeyi amaçlar. Ölçeğin uyarlama çalışması, geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapıldığı bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, çocukların yorgunluk durumunu objektif gözlem yoluyla hızlıca belirleyerek klinisyenlere önemli bilgiler sunar.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Yorgunluk Ölçeği, yorgunluk, sağlık çalışanı formu, uyarlama, kanserli çocuklar, psikometri, 24 saatlik değerlendirme, pediatrik onkoloji.

Yazarlar

Gülçin Özalp

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, özellikle kanser tedavisi gören çocuklarda deneyimlenen yorgunluk şiddetini ve sıklığını objektif bir gözlemci bakış açısıyla (sağlık çalışanı) belirlemektir. Pediatrik popülasyonda yorgunluk, genellikle öz bildirim yoluyla doğru bir şekilde ölçülemeyebilir; bu nedenle, sağlık profesyonellerinin gözlemlerine dayanan bu form, klinik değerlendirme süreçlerine katkı sağlamaktadır.

Form, çocuğun günlük bakım aktivitelerine katılımını, sosyal etkileşimini ve dinlenme ihtiyacını kısa bir zaman dilimi (24 saat) içinde değerlendirerek, klinisyenlere hızlı ve güvenilir bir tarama imkanı sunar. Bu form, çocukların tedavi süreçlerindeki enerji düzeylerini takip etmek ve yorgunluk yönetimi stratejilerini belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, pediatrik popülasyonda yaygın bir semptom olan ve yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkileyen yorgunluk yapısını ölçmektedir. Yorgunluk, sadece fiziksel enerji eksikliği olarak değil, aynı zamanda bilişsel işlevlerdeki düşüş, sosyal etkileşimden kaçınma ve sürekli dinlenme isteği gibi davranışsal göstergelerle tanımlanır.

Sağlık Çalışanı Formu, gözlemlenebilir davranışlar üzerinden yorgunluğun klinik tablosunu ortaya koyar ve sağlık çalışanlarının profesyonel gözlemlerini standardize edilmiş bir derecelendirme sistemiyle kaydetmelerini sağlar. Bu sayede, çocuğun aktivite düzeyindeki değişimler ve sosyal katılımındaki azalmalar sistematik olarak izlenebilir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizlerde, örneklem yeterliliğini gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.57 olarak bulunmuştur. Bu değer, faktör analizi için kabul edilebilir bir düzeyde yeterliliğe işaret eder.

Ayrıca, verilerin faktör analizi için uygunluğunu test eden Bartlett’s Test of Sphericity (X²=112.63, p<0.001) analizi sonuçları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bu sonuç, örneklem büyüklüğünün ve verilerin küresel bir dağılımdan sapmasının, dolayısıyla faktörleştirilebilirliğinin yeterli olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Çocuk Yorgunluk Ölçeği: Sağlık Çalışanı Formu’nun (24 Saatlik) iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla çeşitli güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar, yeterli düzeyde yüksek Cronbach Alpha, Guttman Split-Half ve Spearman Brown güvenirlik katsayılarının varlığını ortaya koymuştur.

Özellikle ölçeğin iki yarısı (ilk 5 madde ve sonraki 4 madde) arasındaki tutarlılık yüksek bulunmuştur. Bu bulgu, ölçeğin iki ayrı parçasının dahi aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin bütününde yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Güvenirlik katsayılarının yüksekliği, ölçeğin klinik uygulamalarda kararlı sonuçlar vereceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör analizi için ön koşul testleri (KMO ve Bartlett’s Test of Sphericity) başarıyla karşılanmıştır. Bu testlerin pozitif sonuçları, verilerin temel bileşenlerine ayrıştırılabilirliğini doğrulamıştır ve yapısal geçerliğin sağlanması için uygun bir zemin oluşturmuştur. 9 maddelik bu formun, yorgunluk yapısını temsil etmek üzere geçerli bir şekilde kümelendiği sonucuna varılmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 9 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 4’lü Likert tipindedir.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar (Özellikle Kanser Tedavisi Gören Pediatrik Hastalar)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Pediatrik Popülasyon)

Popülasyon Detayları: Kanserli çocuklar.

Test Metodolojisi: Sağlık çalışanı gözlemine dayalı raporlama. Değerlendirme son 24 saatlik dönemi kapsamaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2010 (Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl)

İletişim: Ölçeğin sorumlu yazarına ulaşım için e-posta adresi mevcuttur: [email protected]

Kullanım İzni ve Ücret: Kaynakta belirtilmemiştir. İletişim yoluyla bilgi alınması gerekmektedir.

Kaynaklar

Özalp, G. (2010). Kanserli çocuklarda yorgunluk ölçeği’nin çocuk, ebeveyn ve sağlık çalışanı Türkçe formlarının geçerlik güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Ölçek çalışmasının tez linkine tez.yok.gov.tr adresinden ulaşılabilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cocuk-yorgunluk-olcegi-saglik-calisani-formu-24-saatlik-toad.pdf

Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 9 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 4’lü Likert (1=Hiçbir zaman – 4=Hemen hemen her zaman) şeklindedir.

Örnek Maddeler:

1. Çocuk günlük bakım aktivitelerine aynı düzeyde ya da her zamanki gibi uzun katılabiliyor
2. Çocuk ziyaretçiler, aile ya da sağlık çalışanları ile her zamanki gibi etkileşim içindedir
3. Çocuk yalnızca uzanmak ya da dinlenmek istiyormuş gibi görünüyor