Yetişkin Hastalar için Cerrahi Kaygı Ölçeği

Özet

Yetişkin Hastalar için Cerrahi Kaygı Ölçeği, hastaların yaklaşan bir cerrahi müdahale öncesinde yaşadıkları kaygı düzeyini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türk kültürüne ve diline uyarlanması çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki yetişkin hasta popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir.

Ölçeğin temel amacı, sağlık profesyonellerinin preoperatif dönemde hastaların duygusal ihtiyaçlarını daha iyi anlamalarına ve böylece cerrahiye bağlı stresi ve kaygıyı azaltacak hedefe yönelik müdahaleler geliştirmelerine yardımcı olmaktır. Bu çalışma, 2021 yılında düzenlenen 4. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi’nde bir bildiri sunumu olarak paylaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Cerrahi kaygı, preoperatif dönem, yetişkin hastalar, psikometrik uyarlama, geçerlik, güvenirlik, cerrahi.

Yazarlar

Yıldızeli Topçu, S., Soydaş, D, Kızılcık Özkan, Z., Ünver, S., Makal Orğan E., Fındık, Ü. Y.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yetişkin hastaların yaklaşan ameliyat öncesinde deneyimledikleri öznel kaygı seviyesini nicel olarak belirlemektir. Cerrahi kaygı, hastaların iyileşme süreçlerini ve genel refahlarını olumsuz etkileyebilecek yaygın bir psikolojik tepkidir. Bu nedenle, ölçek, klinik ortamda yüksek risk altındaki hastaları erken teşhis etmek ve uygun psikososyal destek sağlamak için kritik bir araçtır.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal dildeki ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk örnekleminde de korunduğunu kanıtlamak ve böylece Türkiye‘deki araştırmacılar ve klinisyenler için standardizasyonu yapılmış, güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır.

Yapı

Yetişkin Hastalar için Cerrahi Kaygı Ölçeği, temel olarak cerrahi kaygı (surgical anxiety) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin cerrahi prosedür, anestezi, ameliyat sonrası ağrı, iyileşme süreci ve sonuç belirsizliği gibi unsurlara karşı geliştirdiği bilişsel, duygusal ve fizyolojik tepkilerin bir bütünüdür.

Cerrahi kaygı, genellikle durum kaygısının (state anxiety) cerrahi bağlamına özgü bir alt türü olarak kabul edilir. Ölçek maddeleri, hastaların cerrahiye ilişkin korkularını, endişelerini ve beklentilerini yansıtacak şekilde tasarlanmıştır, böylece bu çok boyutlu yapının bütünsel bir değerlendirmesini sağlar.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik çalışmasına dair spesifik istatistiksel değerler sunulmamış olsa da, başlıkta belirtilen uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal ve içerik geçerliğini incelemiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir. Türkçeye uyarlama çalışmalarında bu genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilir.

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, muhtemelen maddelerin orijinal ölçekteki faktör yapısını koruyup korumadığını kontrol etmiştir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ölçeğin skorlarının diğer kabul görmüş kaygı ölçekleri (örneğin, STAI) ile beklenen düzeyde ilişkili olup olmadığı incelenmiş olmalıdır.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmasında güvenirlik, genellikle iç tutarlılık (internal consistency) yöntemiyle değerlendirilir. İç tutarlılığın ölçümünde en yaygın kullanılan istatistiksel yöntem Cronbach’s Alpha katsayısıdır.

Yüksek bir Cronbach’s Alpha değeri (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Güvenirlik analizleri ayrıca test-tekrar test yöntemini de içerebilir; bu yöntem, cerrahi öncesi belirli bir zaman diliminde (örneğin 24-48 saat arayla) uygulanan ölçek sonuçlarının kararlılığını değerlendirir.

Faktör Analizi

Yetişkin Hastalar için Cerrahi Kaygı Ölçeği’nin Türk popülasyonuna uyarlanması sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de doğrulanması için faktör analizi yapılmıştır. Bu analizler, cerrahi kaygının tek boyutlu mu yoksa anestezi korkusu, ameliyat sonucu korkusu gibi alt boyutlardan mı oluştuğunu belirler.

Yapılan faktör analizleri, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve maddelerin teorik olarak beklenen faktörlere yüklenip yüklenmediğini matematiksel olarak kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin kültürel adaptasyonunun sadece dilsel değil, aynı zamanda psikometrik açıdan da başarılı olduğunu göstermenin temel adımıdır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 5’li Likert tipi derecelendirmeye sahip Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Cerrahi müdahale planlanan yetişkin hastalar.

Age Group: Yetişkinler (Adults)

Population Details: Hastanelerde yatılı veya ayakta tedavi görecek, cerrahiye hazırlanan bireyler.

Test Methodology: Ölçek, hastanın cerrahi kaygı düzeyini aşağıdaki 5 dereceli Likert ölçeğini kullanarak değerlendirmesini ister:

• Hiç kaygılanmıyorum = 0
• Çok az kaygılanıyorum = 1
• Kısmen kaygılanıyorum = 2
• Çok kaygılanıyorum = 3
• Aşırı kaygılanıyorum = 4

Anahtar Kelimeler

Ameliyat, Cronbach’s Alpha, psikometri, durum kaygısı, preoperatif bakım, hasta değerlendirmesi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021 (Türkçe uyarlama çalışmasının kongre sunum yılı).

Sorumlu Yazar İletişim: Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Sacide YILDIZELİ TOPÇU ile iletişime geçilmelidir. İletişim adresi: [email protected].

Ücret: Ticari kullanım ve telif hakları hakkında kesin bilgi için yazarla doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Yıldızeli Topçu, S., Soydaş, D, Kızılcık Özkan, Z., Ünver, S., Makal Orğan E. & Fındık, Ü. Y. (2021, 11-12 November). Turkish validity and reliability study of the Surgical Anxiety Questionnaire”. Union Of Thrace Universities, 4th International Health Sciences Congress (Paper Presentation), Kırklareli, Turkey.

Bu çalışmanın sunulduğu kongrenin bildiriler kitapçığına ait bağlantı aşağıdadır: utuc2021.klu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yetiskin-hastalar-icin-cerrahi-kaygi-olcegi-toad.pdf

Yetişkin Hastalar için Cerrahi Kaygı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için ilgili kongre bildirisine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.