Yetersiz Süt Algısı

Özet

Yetersiz Süt Algısı Ölçeği, annelerin kendi süt miktarlarının yeterliliğine dair sahip oldukları sübjektif algıyı ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış (adaptasyon) psikometrik bir araçtır. Emine Gökçeoğlu tarafından 2014 yılında yapılan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, emzirme sürecinde annelerin en sık karşılaştığı zorluklardan biri olan, sütün gerçekten yetersiz olmasından bağımsız olarak gelişebilen, yetersiz süt algısının düzeyini belirlemeyi hedefler. Ölçek, tek bir alt boyuttan ve toplam altı maddeden oluşmaktadır.

Ölçeğin derecelendirme yapısı karmaşıktır; ilk soruya evet/hayır şeklinde cevap verilirken, kalan maddeler 0 (hiç süt yok) ile 10 (çok fazla süt var) arasında puanlanan bir Likert tipi derecelendirme kullanır. Puanın sıfıra yaklaşması yetersiz algıyı, 10’a yaklaşması ise yeterli algıyı göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Emzirme, Süt Yetersizliği, Algı, Maternal Sağlık, Emzirme Öz-yeterliliği, Psikometri, Ölçek Uyarlama

Yazarlar

Emine Gökçeoğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, annelerin emzirme döneminde kendi sütlerinin miktarını ne derece yeterli veya yetersiz olarak algıladıklarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle emzirme özyeterliliği ile süt yeterliliği arasındaki ilişkinin incelenmesi gibi akademik çalışmalarda kullanılmak üzere uyarlanmıştır.

Ölçek, annelerin subjektif algılarını belirleyerek, erken emzirme kesintisine yol açabilecek psikolojik faktörleri tanımlamaya yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, emzirmeye destek programlarının geliştirilmesinde kritik öneme sahiptir.

Yapı

Yetersiz Süt Algısı Ölçeği, annenin sütünün miktarına dair kişisel inançlarını ve değerlendirmelerini temsil eden soyut bir yapı (konstrükt) ölçmektedir. Bu yapı, genellikle nesnel süt üretimi düzeyinden bağımsız olarak gelişebilen ve annenin emzirme davranışlarını doğrudan etkileyen bilişsel ve duygusal bir durumdur. Ölçek, altı maddeden oluşan ve tek bir alt boyuta sahip olacak şekilde tasarlanmıştır.

Ölçekte yer alan sorular, annenin mevcut süt miktarı hakkındaki düşüncelerini ve algılarını sıralamaktadır. Puanlama sistemi, algının yetersizlikten yeterliliğe doğru sürekli bir spektrumda yer aldığını varsaymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem içerik/kapsam geçerliğini hem de yapı geçerliliğini kapsamıştır. Kapsam geçerliliği için 10 uzmandan görüş alınmıştır. Uzman görüşlerinin uyumunu belirlemek amacıyla Kendall Uyuşum Katsayısı (W) hesaplaması yapılmış ve uzmanların ifadelerin kültürel uygunluğu ve ölçülmek istenen alanı temsil etme konusunda görüş birliğine vardığı saptanmıştır (Kapsam Geçerlik İndeksi: 0.87).

Yapı geçerliliği, ölçeğin soyut kavramı ne derece doğru ölçtüğünün göstergesidir. Yapılan analizlerde, Türkçe formun faktör yüklerinin 0.631 ile 0.867 arasında dağıldığı görülmüştür. Bu yüksek faktör yükleri, maddelerin ölçülmek istenen tek boyuta güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılık denetiminde madde toplam puan korelasyonları ve Cronbach α değerlendirmesi kullanılmıştır. Türkçe formun madde toplam korelasyon puanları 0.70 ile 0.87 arasında yüksek düzeyde bulunmuştur. Yetersiz Süt Algısı Ölçeği‘nin Türkçe Formu’nun Cronbach α katsayısı 0.82 olarak saptanmıştır ki bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir yüksek bir iç tutarlılığa işaret eder.

Ölçeğin zamana karşı kararlılığını (istikrarını) belirlemek amacıyla 30 anneye iki hafta arayla Test-Tekrar Test uygulaması yapılmıştır. Test-Tekrar Test korelasyon değeri 0.81 olarak bulunmuştur. Bu sonuç, iki uygulama arasında yüksek düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu, dolayısıyla ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Faktör analizi için uygunluğunu değerlendirmek amacıyla Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett’s Test of Sphericity (BTS) analizleri uygulanmıştır. Örneklemin faktör analizi için yeterliliği, KMO değeri 0.87 olarak saptanarak doğrulanmıştır (genellikle 0.60 üzeri kabul edilir).

Barlett’s Test sonucunda ise χ² değeri 115.28 olarak bulunmuş ve p<0.001 önem düzeyinde anlamlı olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, verilerin faktörleştirilmeye uygun olduğunu ve maddeler arasında anlamlı korelasyonlar bulunduğunu teyit etmektedir. Analizler sonucunda ölçeğin tek faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Modifiye)

Language Available: Türkçe

Population Group: Anneler

Age Group: Belirtilmemiş (Emziren Anneler)

Population Details: Ölçek, pilot uygulama aşamasında çalışma kapsamına alınan annelerle benzer özellikler taşıyan 30 anne üzerinde test edilmiştir.

Test Methodology: Ölçek altı madde ve tek alt boyuttan oluşmaktadır. İlk madde dichotomous (evet/hayır) cevaplanırken, diğer maddeler 0 ile 10 arasında puanlanır. 0 puan en yetersiz algıyı, 10 puan ise en yeterli algıyı temsil eder.

Anahtar Kelimeler

Emzirme, Süt Algısı, Psikometrik Özellikler, Cronbach α, KMO, BTS, Test-Tekrar Test

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanmamıştır.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Atatürk Üniversitesi, Erzurum (Tez Kaynağı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler ve Ücret: İzin ve ücretlendirme bilgileri açıkça belirtilmemiştir, ancak tez çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Sorumlu yazar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

İletişim E-postası: [email protected]

Tez Kaynağı Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Kaynaklar

• Gökçeoğlu, E. (2014). Annelerin emzirme özyeterlilikleri ile sütün yeterlilik arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi, Erzurum.

Ölçeğin orijinal PDF dosyalarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşılabilir:

• yetersiz-sut-algisi-toad.pdf
• yetersiz-sut-algisi-toad.pdf
• yetersiz-sut-algisi-toad.pdf

Yetersiz Süt Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddelerinin orijinal içeriği kaynak metinde sağlanmamıştır; ancak ölçek yapısı ve puanlama sistemi aşağıda açıklanmıştır:

Ölçek altı maddeden ve tek alt boyuttan oluşmaktadır. Bu ölçekte annenin sütünün miktarını nasıl algıladığına yönelik sorular ve düşünceler sıralanmıştır. Annenin ölçeği doldurduğu anda algıladığı süt miktarı için ilk soruya evet veya hayır cevabından birini verir.

Diğer sorular 0 ile 10 arasında puanlanır. 0 puan sütün hiç olmadığını, 10 puan ise çok fazla sütün olduğunu göstermektedir. Verilen puan sıfıra yaklaştıkça sütün yetersiz, 10’a doğru yaklaştıkça ise sütün yeterli olarak algılandığını gösterir.