Yeni Psikolojik İhtiyaç Değerlendirme Ölçeği

Özet

Yeni Psikolojik İhtiyaç Değerlendirme Ölçeği (YPİDÖ), bireylerin temel psikolojik ihtiyaçlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmış formudur. Şahin Kesici tarafından 2008 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye örnekleminde geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır. Ölçek, 4 alt boyuttan ve toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Yapılan analizler, ölçeğin İngilizce formu ile Türkçe formu arasında yüksek düzeyde korelasyon olduğunu ortaya koyarak ölçeğin eşdeğerliğini desteklemiştir.

Anahtar Kelimeler

Yeni Psikolojik İhtiyaç Değerlendirme Ölçeği, Psikolojik İhtiyaçlar, Uyarlama, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Başarı İhtiyacı, Özerklik, Başatlık.

Yazarlar

Şahin Kesici

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin psikolojik ihtiyaçlarının önemini ve düzeyini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel olarak Türk popülasyonuna uygunluğunu test ederek, psikoloji alanında temel ihtiyaçların ölçülmesine olanak tanıyan geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle başarı, ilişki, özerklik ve başatlık gibi temel motivasyonel gereksinimleri ölçmeye odaklanmaktadır.

Yapı (Konstrukt)

Yeni Psikolojik İhtiyaç Değerlendirme Ölçeği (YPİDÖ), literatürde yer alan temel psikolojik gereksinimler çerçevesinde dört ana boyutu ölçmektedir. Her bir boyut, bireyin kendini gerçekleştirme ve iyi oluş hali için gerekli olan farklı bir ihtiyacı temsil eder. Bu alt boyutlar ve maddeleri aşağıdaki gibidir:

• Başarı: Bireyin yetkinlik hissini, zorluklarla başa çıkma arzusunu ve yüksek standartlara ulaşma eğilimini ölçer.
• İlişki: Bireyin başkalarıyla yakın, güvenli ve anlamlı bağlar kurma ve sürdürme ihtiyacını değerlendirir.
• Özerklik: Bireyin davranışlarını kendi iradesiyle kontrol etme, seçim yapma ve kişisel değerlerine uygun hareket etme gereksinimini ölçer.
• Başatlık (Dominance): Bireyin çevresini kontrol etme, etkileme ve başkaları üzerinde güç sahibi olma arzusunu değerlendirir.

Geçerlik

YPİDÖ’nün Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapısal ve eşdeğerlik geçerliğini incelemiştir. Ölçeğin İngilizce orijinal formu ile Türkçe formundan elde edilen puanlar arasında gerçekleştirilen analizde, pozitif ve yüksek düzeyde anlamlı bir korelasyon (r=.84, p<.01) tespit edilmiştir. Bu bulgu, ölçeğin İngilizce formu ile Türkçe formu arasında güçlü bir eşdeğerlik olduğunu göstermiş ve Türkçe formun orijinal yapıyı koruduğu kabul edilmiştir.

Yapı geçerliğini test etmek amacıyla uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçlarına göre uyum indeksleri şu şekildedir: χ²=5636.877 (sd=170, p<.01), (χ²/sd)=3.15, RMSEA=0.10, RMS=0.11, GFI=0.76 ve AGFI=0.70. Bu indeksler, ideal uyum değerlerini tam olarak karşılamamakla birlikte, orijinal YİDÖ’nün uyum indekslerine oldukça yakındır. Bu durum, dört faktörlü yapının Türk kültüründe de büyük ölçüde korunduğuna işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısını belirlemek amacıyla Cronbach Alpha tekniği kullanılmıştır. Elde edilen iç tutarlılık katsayıları, alt boyutlar bazında yeterli düzeyde güvenilirliği işaret etmektedir. Alt boyutlara ait Cronbach Alpha değerleri şunlardır:

• Başarı: .81
• İlişki: .77
• Özerklik: .60
• Başatlık: .77

Özellikle Özerklik alt boyutunun güvenirlik katsayısının (.60) diğer boyutlara göre düşük olmasına rağmen, bu değer bazı sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir sınırlar içinde yer almaktadır. Diğer üç alt boyutun katsayıları ise yüksek iç tutarlılığa işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek için kullanılan ana yöntem Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) olmuştur. DFA, orijinal ölçeğin öngördüğü dört faktörlü yapının (Başarı, İlişki, Özerklik, Başatlık) Türk örnekleminde ne ölçüde doğrulandığını incelemiştir. Analiz sonuçları, modelin genel olarak kabul edilebilir sınırlara yakın bir uyum gösterdiğini ortaya koymuştur.

Elde edilen uyum indeksleri (χ²/sd=3.15, RMSEA=0.10, GFI=0.76, AGFI=0.70), modelin tam olarak mükemmel uyum sağlamadığını ancak orijinal ölçeğin yapısına güçlü bir benzerlik gösterdiğini doğrulamaktadır. Çalışma, bu indekslerin orijinal YİDÖ’nün uyum indekslerine yakın olması nedeniyle, dört faktörlü yapının Türkçe form için geçerli olduğunu kabul etmiştir. Bu durum, ölçeğin psikolojik ihtiyaçları ölçme yeteneğinin Türk kültürü bağlamında da korunduğunu göstermektedir.

Araç (Instrument)

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme. Yanıt seçenekleri, katılımcıların ilgili maddenin kendilerine ne kadar uygun olduğunu belirtmelerini sağlar.

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinali İngilizcedir)

Popülasyon Grubu: Genel Türk Popülasyonu

Yaş Grubu: Yetişkinler (Uyarlama çalışmasının üniversite öğrencileri veya genel yetişkinler üzerinde yapıldığı varsayılmaktadır).

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü psikometrik özelliklerini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Detaylı örneklem bilgisi kaynak referansında mevcuttur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılardan 5’li Likert ölçeği üzerinde maddelere yanıt vermeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Başarı, İlişki İhtiyacı, Özerklik İhtiyacı, Başatlık İhtiyacı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2008 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ticari kullanım ve izinler için sorumlu yazar Şahin Kesici ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi mevcut değildir.

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yeni-psikolojik-ihtiyac-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Kesici, Ş. (2008). Yeni Psikolojik İhtiyaç Değerlendirme Ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması: Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (20), 493-500.
• Makaleye erişim bağlantısı: docs.google.com

Yeni Psikolojik İhtiyaç Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

4 alt boyut ve 20 madde

Başarı (5 m):

İlişki (5 m):

Özerklik (5 m):

Başatlık (5 m):