Yaşlar ve Çağlar Ölçekleri

Özet

Yaşlar ve Çağlar Ölçekleri (ASQ), 1 aydan 66 aya kadar olan küçük çocuklarda gelişimsel gecikmeleri erken teşhis etmek amacıyla tasarlanmış, ebeveyn tarafından doldurulan bir tarama aracıdır. Bu akademik giriş, ölçeğin Türkiye’deki uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini inceleyen 2010 tarihli uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Ölçek; İletişim, Kaba Motor, İnce Motor, Problem Çözme ve Kişisel-Sosyal Gelişim olmak üzere beş temel gelişim alanını değerlendirir. Kapci, Küçüker ve Uslu tarafından yürütülen bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne olan adaptasyonunu incelemiş ve özellikle güvenirlik açısından yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Yaşlar ve Çağlar Ölçekleri, ASQ, Çocuk Gelişimi, Gelişimsel Tarama, Erken Müdahale, Uyarlama, Kapci.

Yazarlar

Emine Gül Kapçı, Sibel Küçüker, Rıfat İlhan Uslu.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, küçük çocuklarda (1-66 ay) potansiyel gelişimsel sorunları veya gecikmeleri hızlı, maliyeti düşük ve etkili bir şekilde taramaktır. Bu sayede, risk altındaki çocukların zaman kaybetmeden erken müdahale programlarına yönlendirilmesi sağlanır.

Kapci, Küçüker ve Uslu (2010) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan ASQ’nun Türk kültürüne ve sosyo-ekonomik koşullarına ne ölçüde uygun olduğunu ve Türk çocuk popülasyonunda psikometrik açıdan geçerli ve güvenilir sonuçlar üretip üretmediğini araştırmaktır. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye’de klinik ve araştırma amaçlı kullanımının önünü açmıştır.

Yapı (Konstrukt)

Yaşlar ve Çağlar Ölçekleri (ASQ), küçük çocukların gelişimini beş ana boyutta değerlendiren kapsamlı bir ebeveyn raporu aracıdır. Bu boyutlar, çocuğun genel gelişim seviyesini ve potansiyel güçlü veya zayıf yönlerini belirlemeye yardımcı olur. Bu beş boyut, erken çocukluk gelişiminin kritik alanlarını temsil etmektedir:

• İletişim: Çocuğun sesleri anlama, konuşma ve jestleri kullanma becerileri.
• Kaba Motor: Büyük kas gruplarının koordinasyonunu ve hareketliliğini içeren beceriler (örneğin, yürüme, tırmanma, topa vurma).
• İnce Motor: Küçük kas gruplarının koordinasyonu ve el-göz uyumu (örneğin, tutma, çizme, küçük nesneleri manipüle etme).
• Problem Çözme: Çocuğun öğrenme, çevresini keşfetme, oyuncaklarla etkileşim kurma ve basit sorunları çözme yetenekleri.
• Kişisel-Sosyal Gelişim: Öz bakım becerileri (giyinme, yeme), başkalarıyla etkileşim kurma, duygusal tepkileri yönetme ve sosyal beceriler.

Geçerlik

Sunulan kaynak içerikte, ölçeğin geçerliğine dair spesifik istatistiksel veriler (örneğin, yapısal geçerlik veya kriter geçerliği katsayıları) doğrudan rapor edilmemiştir. Geçerlik bölümü kaynakta boş bırakılmıştır.

Ancak, ASQ’nun orijinal yapısı gelişimsel alanları kapsayacak şekilde tasarlandığından, Türk uyarlamasının da içerik geçerliğini büyük ölçüde koruduğu varsayılmaktadır. Uyarlama çalışmalarında genellikle kültürel eşdeğerlik ve dilsel uygunluk çalışmaları yapılarak maddelerin Türk popülasyonu için anlamlı ve geçerli olması sağlanmıştır. İleriki çalışmalarda, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizlerinin yapılması önerilmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin Türk popülasyonunda genel olarak kabul edilebilir ila yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık, Cronbach Alpha katsayısı ile değerlendirilmiştir. Genel Alpha katsayısı, yaş gruplarına göre önemli farklılıklar göstermektedir: daha küçük yaştaki çocuklar (4 aylık) için .64 iken, daha büyük yaştaki çocuklar (60 aylık) için .92 gibi oldukça yüksek bir değere ulaşmıştır.

Alt boyutlara ait iç tutarlılık katsayıları (Alpha değerleri) geniş bir aralıkta rapor edilmiştir, bu da bazı alt boyutların belirli yaşlarda daha az tutarlı olabileceğini düşündürmektedir:

• İletişim alt boyutu: .38 ile .95 arasında.
• Kaba Motor boyutu: .61 ile .93 arasında.
• İnce Motor boyutu: .63 ile .93 arasında.
• Problem Çözme boyutu: .44 ile .93 arasında.
• Kişisel-Sosyal Gelişim boyutu: .50 ile .90 arasında.

Ek olarak, ölçeğin Test-Tekrar Test Güvenirlik katsayısı da incelenmiştir. Bu katsayı, test sonuçlarının zaman içindeki kararlılığını göstermekte olup, ilk uygulama için 0.80 ve ikinci uygulama için .82 olarak bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon değerleri, ölçek sonuçlarının iki farklı zamanda tutarlı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Kapci ve arkadaşlarının (2010) uyarlama özetinde, ölçeğin faktör yapısına ilişkin ayrıntılı istatistiksel analizler (Açıklayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) sunulmamıştır. Ölçek, orijinal yapısında beş temel gelişimsel alana (İletişim, Kaba Motor, İnce Motor, Problem Çözme, Kişisel-Sosyal Gelişim) dayanmaktadır.

Türk uyarlamasının da bu orijinal beş faktörlü yapıyı koruduğu ve maddelerin bu faktörler altında toplandığı varsayılmaktadır. Gelecekte yapılacak olan psikometrik çalışmalarda, ölçeğin Türk popülasyonunda yapısal geçerliğini kanıtlamak amacıyla faktör yapısının detaylıca incelenmesi önem taşımaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Ebeveyn Raporlu Tarama Ölçeği. Her bir yaş aralığı için özel olarak tasarlanmış soru setlerinden oluşur.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Ebeveynler ve birincil bakım verenler (Çocuklar hakkında raporlama yaparlar).

Yaş Grubu: 4 aydan 60 aya kadar (Adaptasyon çalışmasında kullanılan aralık; orijinal ASQ 1 aydan 66 aya kadar tarama yapar).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, gelişimsel tarama veya erken müdahale ihtiyacı olan küçük çocuklar.

Test Metodolojisi: Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının belirli gelişimsel becerileri ne sıklıkta sergilediğini belirlemesini gerektirir. Derecelendirme, üçlü Likert sistemi kullanılarak yapılır: Evet (beceriyi yapıyor), Bazen (beceriyi kısmen yapıyor) ve Hayır (beceriyi yapmıyor). Puanlama, gelişimsel gecikme riskini belirlemek için kullanılan kesme puanlarına göre yapılır.

Anahtar Kelimeler

Gelişimsel Gecikme, Cronbach Alpha, Test-Tekrar Test Güvenirlik, Likert, Erken Çocukluk Özel Eğitimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emine Gül Kapçı

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri sağlanmamıştır (Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi ile ilişkili).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2010 (Türkçe uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin orijinal versiyonu (ASQ), Brookes Publishing Co. tarafından yayınlanmaktadır ve ticari kullanımı veya resmi klinik uygulamaları için yayıncıdan izin alınması ve ücret ödenmesi gerekebilir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanım için sorumlu yazar Emine Gül Kapçı ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

1. Kapci, E. G., Kucuker, S., & Uslu, R. I. (2010). How applicable are ages and stages questionnaires for use with Turkish children?. Topics in Early Childhood Special Education, 30(3), 176-188.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ages-and-stages-questionnaires-asq-toad.pdf

Yaşlar ve Çağlar Ölçekleri Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.