Çekirdek Sağlıklı Günler Ölçekleri (CDC HRQOL-4)

Özet

Çekirdek Sağlıklı Günler Ölçekleri (CDC HRQOL-4), Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından geliştirilmiş, sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini (HRQOL) ölçmeyi amaçlayan dört temel sorudan oluşan kısa bir araçtır. Bu ölçek, bireylerin genel sağlık durumlarını ve son 30 gün içinde fiziksel veya zihinsel sağlık sorunları nedeniyle yaşadıkları kısıtlı gün sayısını değerlendirmektedir. Sunulan çalışma, ölçeğin Türkçe’ye Uyarlama çalışması olup, özellikle kronik bel ağrısı hastalarında güvenilirlik ve geçerliğinin araştırılmasına odaklanmıştır. Bu uyarlama, ölçeğin Türkiye’deki klinik ve epidemiyolojik çalışmalarda kullanılabilirliğini sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Çekirdek Sağlıklı Günler Ölçekleri, Yaşam Kalitesi, HRQOL, CDC HRQOL-4, Kronik Bel Ağrısı, Halk Sağlığı, Uyarlama.

Yazarlar

Uyarlama Çalışması Yazarları: Aslan-Baş, Ü., Cavlak, U., Yağci, N., Başkan, E.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendi algıladıkları sağlık durumlarını ve sağlık sorunları nedeniyle günlük aktivitelerinden kısıtlandıkları gün sayısını hızlı ve etkin bir şekilde ölçmektir. Orijinal olarak CDC tarafından halk sağlığı gözetim sistemleri için geliştirilen HRQOL-4, hem popülasyon düzeyinde sağlık takibinde hem de belirli kronik hastalıklara sahip bireylerde sağlık çıktılarını değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması ise, bu ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, özellikle kronik bel ağrısı gibi fiziksel kısıtlılığa yol açan rahatsızlıklara sahip Türk popülasyonunda sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi düzeylerini güvenilir bir şekilde belirlemeyi hedeflemiştir.

Yapı (Konstrukt)

CDC HRQOL-4, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi (HRQOL) yapısını ölçmektedir. HRQOL, bir bireyin yaşam kalitesini fiziksel ve zihinsel sağlık açısından nasıl algıladığını kapsayan çok boyutlu bir yapıdır. Bu ölçek, dört temel bileşen üzerinden bu yapıyı değerlendirir:

1. Genel sağlık algısı (kendini değerlendirme).
2. Son 30 günde fiziksel sağlık nedeniyle kötü geçen gün sayısı.
3. Son 30 günde zihinsel sağlık (stres, depresyon, duygusal sorunlar) nedeniyle kötü geçen gün sayısı.
4. Son 30 günde fiziksel veya zihinsel sağlık sorunları nedeniyle günlük aktivitelerin kısıtlandığı gün sayısı.

Bu dört soru, bireyin hem fizyolojik hem de psikolojik iyi oluş halinin kısa bir özetini sunar ve kronik hastalıkların etkilerini izlemek için idealdir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal geçerlik çalışmaları, CDC’nin geniş popülasyon örneklemlerinde yapısal ve ayırt edici geçerliğini desteklemiştir. Türkçe uyarlama çalışmasında (Aslan-Baş vd., 2010), kronik bel ağrısı hastalarında ölçeğin geçerliği incelenmiştir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerliğini desteklemek amacıyla genellikle bilinen gruplar arasındaki farkları inceleyen ayırt edici geçerlik yöntemleri kullanılmıştır. Bu çalışma, HRQOL-4’ün, kronik ağrıya bağlı olarak yaşam kalitesindeki düşüşleri doğru bir şekilde yansıttığını göstermiştir. Özellikle, ölçeğin fiziksel ve zihinsel sağlık kısıtlılık günlerini ölçen maddelerinin, katılımcıların klinik durumlarıyla tutarlı olduğu tespit edilmiştir.

Güvenilirlik

CDC HRQOL-4’ün Güvenilirlik düzeyi, uyarlama çalışmasında incelenen önemli bir parametredir. Her ne kadar ölçek sadece dört maddeden oluşsa da, bu maddelerin yanıtlarının tutarlılığı kritik öneme sahiptir.

Aslan-Baş ve arkadaşları (2010) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık (Cronbach Alfa) değerleri incelenmiş ve Türkçe versiyonunun kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğu bildirilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin kronik hastalığı olan bireylerin sağlık durumundaki değişkenliği tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

CDC HRQOL-4, özünde dört bağımsız sorudan oluşan bir set olup, genellikle tek bir toplam puan yerine, her bir maddenin sağladığı gün sayısı bilgisi ayrı ayrı değerlendirilir (örn., fiziksel kısıtlı gün sayısı). Bu nedenle, klasik psikometrik ölçeklerdeki gibi tek bir faktör yapısı aramaktan ziyade, her bir maddenin temsil ettiği sağlık boyutunun bağımsız olarak değerlendirilmesi esastır.

Ancak, bazı araştırmacılar bu dört maddeyi iki ana boyutta (Fiziksel Sağlık Bileşeni ve Zihinsel Sağlık Bileşeni) incelemeyi tercih edebilir. Türkçe uyarlama çalışmasında kullanılan metodoloji, genellikle bu dört maddenin bir arada sağlık durumunun genel bir göstergesi olarak kabul edildiğini ve kronik ağrı popülasyonunda beklenen sağlık çıktılarıyla ilişkisinin güçlü olduğunu ortaya koymuştur.

Enstrüman

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Kendini raporlama ölçeği. Dört temel soruya dayanır. İlk soru genel sağlık durumunu Likert benzeri bir ölçekte sorarken, diğer üç soru son 30 gün içindeki gün sayısını sormaktadır (0 ila 30 gün arasında değişen açık uçlu yanıtlar).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal) ve çok sayıda uluslararası dil.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, halk sağlığı gözetiminde genel popülasyon. Uyarlama çalışmasında kronik bel ağrısı hastaları kullanılmıştır.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, kronik bel ağrısı tanısı almış hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu, ölçeğin klinik popülasyonlarda kullanımına dair güçlü kanıt sağlamaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, kısa ve basit yapısı sayesinde telefon anketleri, yüz yüze görüşmeler veya öz-yönetimli basılı formlar aracılığıyla kolayca uygulanabilir. Sağlık durumunun kısa sürede taranması için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Güvenilirlik, Geçerlik, Sağlık Durumu, Fiziksel Sağlık, Zihinsel Sağlık, Kısıtlı Günler, CDC.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Uğur Cavlak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu, Denizli, Türkiye (Uyarlama çalışması sırasında belirtilen afiliasyon).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Orijinal CDC HRQOL-4 ölçeği, kamu sağlığı aracı olarak genellikle ücretsiz ve kamuya açık kullanıma sunulmuştur. Uyarlama çalışması 2010 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin uygulanması için özel bir ücret talep edilmemektedir, ancak akademik çalışmalarda kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal PDF, uyarlama çalışmasına ait detayları içermektedir ve buradan indirilebilir: core-healthy-days-measures-cdc-hrqol-4-toad.pdf

Referanslar

Aslan-Baş, Ü., Cavlak, U., Yağci, N., & Başkan, E. (2010). Reliability and validity of the Turkish version of the CDC HRQOL-4 scale in patients with chronic low back pain. Pakistan Journal of Medical Sciences, 26(4), 875-879.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2000). Measuring Healthy Days: Population Assessment of Health-Related Quality of Life. CDC Morbidity and Mortality Weekly Report.

Çekirdek Sağlıklı Günler Ölçekleri (CDC HRQOL-4) Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri doğrudan sağlanmamıştır. Ancak, CDC HRQOL-4 ölçeği standart olarak aşağıdaki dört temel sorudan oluşmaktadır (Türkçe uyarlama metni için Aslan-Baş vd., 2010 makalesine başvurulmalıdır):

Temel Sağlık Algısı Sorusu:

• Genel olarak sağlığınızı nasıl değerlendiriyorsunuz? (Mükemmel, Çok İyi, İyi, Orta, Kötü)

Kısıtlanmış Günler Soruları (Son 30 Gün İçin):

• Son 30 gün içinde, fiziksel sağlığınızın kötü olduğu kaç gün vardı?
• Son 30 gün içinde, stres, depresyon veya duygusal sorunlar nedeniyle zihinsel sağlığınızın kötü olduğu kaç gün vardı?
• Son 30 gün içinde, fiziksel veya zihinsel sağlığınızın kötü olması nedeniyle olağan faaliyetlerinizi (iş, ev işleri, günlük yaşam) yapamamanıza neden olan kaç gün vardı?