Yaşanılan Yer Algısı Ölçeği

Öz

Yaşanılan Yer Algısı Ölçeği (YYAÖ), İbrahim Demirci ve Halil Ekşi tarafından 2017 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin yaşadıkları çevreye dair bilişsel, duygusal ve sosyal algılarını sistematik bir biçimde ölçmeyi amaçlar. Ölçeğin geliştirilme süreci, özellikle yer algısının bireyin genel psikolojik durumu, huzuru ve öznel iyi oluşu ile olan ilişkisini araştırmaya odaklanmıştır. Ölçek, özellikle Pozitif Psikoloji alanındaki çalışmalar bağlamında, birey-çevre etkileşimini ve bu etkileşimin yaşam kalitesine etkilerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, ilk olarak 2. Avrasya Pozitif Psikoloji Kongresi’nde sunulan bir bildiri kapsamında akademik camiaya tanıtılmıştır. Çalışma, Sinop ili örneği üzerinden, bir yerleşim yerinin algılanma biçiminin orada yaşayanların mutluluk ve huzur düzeyleri üzerindeki belirleyici rolünü incelemiştir. Ölçeğin temel amacı, yer algısının çok boyutlu yapısını ortaya koymak ve bu algının psikolojik sonuçlarını araştırmaktır.

Anahtar Kelimeler

Yaşanılan Yer Algısı, Yer Algısı Ölçeği, Pozitif Psikoloji, Huzur, Mutluluk, Öznel İyi Oluş, Çevre Psikolojisi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

İbrahim Demirci, Halil Ekşi.

Amaç

Yaşanılan Yer Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ikamet ettikleri coğrafi ve sosyal çevreye yönelik geliştirdikleri algıların niteliğini ve yoğunluğunu nicel olarak belirlemektir. Bu araç, bireyin yaşadığı yeri güvenli, estetik, sosyal olarak destekleyici veya tam tersi biçimde algılayıp algılamadığını ölçer.

Ölçek, yer algısının bireyin yaşam doyumu, huzur ve mutluluk gibi öznel iyi oluş göstergeleriyle olan korelasyonunu incelemek amacıyla geliştirilmiştir. Bu sayede, çevresel faktörlerin insan psikolojisi üzerindeki etkileri hakkında bilimsel veriler elde edilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Yaşanılan Yer Algısı Ölçeği, çevresel algının çok boyutlu bir yapı olduğunu varsayarak geliştirilmiştir. Bu yapı, genellikle fiziksel çevre kalitesi, sosyal çevre desteği ve duygusal bağlılık (yer kimliği) gibi alt boyutları içermektedir. Ölçek, bireyin yaşadığı yere dair hem rasyonel değerlendirmelerini hem de duygusal tepkilerini kapsayan maddelerden oluşur.

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, bireyin yaşadığı yeri ne kadar “huzurlu” ve “mutlu” bir alan olarak içselleştirdiği ile ilgilidir. Bu algısal süreç, bireyin kendini ait hissetme, güvenlik algısı ve çevresel uyum düzeylerini yansıtır.

Geçerlik

Orijinal kaynakta ölçeğin geçerlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel değerler sunulmamış olsa da, bir geliştirme çalışması olduğu göz önüne alındığında, yapı geçerliğini desteklemek amacıyla genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Yapısal geçerlik kapsamında, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklenen alt faktörler altında toplandığı ve Yaşanılan Yer Algısı ile teorik olarak ilişkili olması beklenen öznel iyi oluş (mutluluk, huzur) gibi diğer yapılarla anlamlı korelasyonlar gösterdiği (ölçüt bağıntılı geçerlik) beklenmektedir. Detaylı geçerlik analizleri için orijinal kongre bildirisinin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik analizlerinin (Cronbach Alfa katsayısı) geliştirme aşamasında yapıldığı düşünülmektedir. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Genellikle, bu tür psikolojik ölçeklerde güvenirlik düzeyinin kabul edilebilir sınırların (örneğin, 0.70 ve üzeri) üzerinde olduğu varsayılır. Test-tekrar test güvenirlik çalışmalarının ise ölçeğin zaman içindeki kararlılığını belirlemek amacıyla yapılmış olması olasıdır. Ancak bu bilgilere dair kesin değerler orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Yaşanılan Yer Algısı Ölçeği’nin çok boyutlu bir yapıya sahip olması nedeniyle, geliştirme sürecinde faktör analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılır. Bu analizler, yer algısı yapısını oluşturan temel boyutları (faktörleri) belirlemeyi amaçlamıştır.

Faktör yapısının, muhtemelen bireyin fiziksel çevresel memnuniyeti, sosyal bağları ve duygusal yerleşmişlik hissi gibi alt ölçekleri içerdiği tahmin edilmektedir. Bu faktörlerin belirlenmesi, ölçeğin yapısal geçerliğinin temelini oluşturur ve uygulayıcılara sonuçları yorumlamada rehberlik eder.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir yapısal ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert). Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, yerleşik nüfus.

Yaş Grubu: Genel olarak 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması, 2017 yılında Sinop ilinde yaşayan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli (Self-report) bir ölçektir. Katılımcılardan yaşadıkları yere dair algılarını yansıtan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Çevre Algısı, Yaşam Kalitesi, Sinop Çalışması, Psikolojik Ölçek, Psikometri, İyi Oluş, Yerleşim Yeri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İbrahim Demirci

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bildirinin sunulduğu tarihte ilgili üniversite veya kurum adresi (2. Avrasya Pozitif Psikoloji Kongresi, Üsküdar Üniversitesi, İstanbul).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanıma açık olabilir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar (İbrahim Demirci) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: Ölçeğin sunulduğu ve dolayısıyla geliştirildiği yıl 2017’dir.

Önemli Not: Ölçeğin orijinal DOCX formatındaki dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: yasanilan-yer-algisi-olcegi-toad.docx

Kaynaklar

Demirci, İ. ve Ekşi, H. (2017, Mayıs). Sinop’ta huzur ve mutluluk: İnsanın yaşadığı yeri nasıl algıladığı huzuru ve mutluluğu ile ilişkili midir? 2. Avrasya Pozitif Psikoloji Kongresi’nde sunulan bildiri, Üsküdar Üniversitesi, 12-14 Mayıs, İstanbul, Türkiye.

Yaşanılan Yer Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddelerine dair bilgi, ilgili kongre bildirisinde yer almaktadır. Bu alanda, ölçek maddeleri orijinal kaynakta açıkça belirtilmediği için, sadece ilgili DOCX dosyasına atıf yapılmaktadır.

Ölçek maddelerine ve puanlama yönergelerine dair detaylı bilgi, sorumlu yazar İbrahim Demirci’den talep edilebilir veya yukarıda belirtilen orijinal doküman (DOCX) incelenerek elde edilebilir.