Yarışma Benlik Sunumu Envanteri

Öz

Yarışma Benlik Sunumu Envanteri (YABSE), sporcuların yarışma ortamlarında kendilerini başkalarına nasıl sunduklarına dair algılarını ve bu sunumla ilgili duydukları kaygıları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu envanter, spor psikolojisi alanında, özellikle performans kaygısı ve sosyal etkileşim süreçlerinin değerlendirilmesinde kullanılmaktadır. Türkçeye uyarlaması Çağlar, Altıntaş ve Aşçı (2009) tarafından yapılmış olup, Türk sporcuların kültürel bağlamda benlik sunumu stratejilerini incelemek için güvenilir ve geçerli bir araç sağlama amacını taşımaktadır. Ölçek, bireyin hem mevcut performansına yönelik endişelerini hem de yetersiz görünme korkusunu ve diğerlerini etkileme çabalarını değerlendiren çok boyutlu bir yapıya sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Yarışma Benlik Sunumu Envanteri, Benlik sunumu, Spor psikolojisi, Performans kaygısı, Sosyal kaygı, Uyarlama ölçeği, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Emine Çağlar, Ali Altıntaş, F. Hülya Aşçı

Amaç

Yarışma Benlik Sunumu Envanteri’nin temel amacı, sporcuların yarışma sırasında veya öncesinde kendilerini çevrelerindeki önemli kişilere (antrenörler, takım arkadaşları, rakipler ve izleyiciler) nasıl sunmayı hedeflediklerini ve bu hedeflere ulaşma çabası sırasında yaşadıkları kaygı düzeylerini belirlemektir. Bu envanter, özellikle sporcuların sosyal kabul görme, yeterliliklerini kanıtlama ve olumsuz değerlendirilmekten kaçınma güdülerinin ölçülmesine odaklanır. Elde edilen veriler, sporcuların psikolojik profillerini anlamada ve performans baskısıyla başa çıkma stratejilerini geliştirmede kritik rol oynamaktadır.

Ölçek, orijinal dilinden Türkçeye uyarlanarak, Türk sporcu popülasyonunun psikolojik değerlendirmelerinde kullanılabilir hale getirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, uluslararası geçerliliğe sahip bir aracın yerel araştırmalara kazandırılmasını sağlamıştır.

Yapı

Yarışma Benlik Sunumu Envanteri, spor ortamında benlik sunumu kavramını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, bireyin yarışma performansını etkileyebilecek üç temel psikolojik boyutu ele alır. Bu boyutlar, sporcunun dışarıdan nasıl algılandığına dair içsel çatışmalarını ve stratejik davranışlarını yansıtır.

Envanterin ölçtüğü temel yapı, sporcuların izleyiciler önünde başarılı, yeterli veya yetenekli görünme arayışlarıdır. Bu yapı, genellikle sporcuların sosyal kaygılarını ve imaj yönetimi çabalarını içerir. Yapılan uyarlama çalışmasında envanterin toplamda 4 alt boyuttan oluştuğu belirtilmiştir, ancak maddeler incelendiğinde özellikle üç ana kaygı ve sunum stratejisi öne çıkmaktadır.

Geçerlik

Yarışma Benlik Sunumu Envanteri Türkçe Versiyonu’nun geçerlik çalışması, Çağlar, Altıntaş ve Aşçı (2009) tarafından yapılmıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır (kaynak metinde detaylı bilgi olmamasına rağmen, uyarlama çalışmaları genellikle bu adımı içerir).

Geçerlik çalışmaları, envanterin gerçekten ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı ölçtüğünü kanıtlamayı hedefler. Türkçeye çeviri ve kültürel adaptasyon süreçleri, maddelerin anlam bütünlüğünü ve sporcular tarafından doğru anlaşılabilirliğini sağlamak için titizlikle yürütülmüştür.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, Türkçe uyarlama çalışmasında iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Güvenirlik tespiti için yaygın olarak kullanılan istatistiksel yöntem olan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Güvenirlik analizleri, envanterin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermektedir. Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olması, envanterin sporcuların benlik sunumu kaygılarını istikrarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Yarışma Benlik Sunumu Envanteri, toplamda 15 maddeden ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Uyarlama çalışması, bu orijinal faktör yapısının Türkçe popülasyonda da korunduğunu doğrulamıştır. Bu alt boyutlar, sporcuların yaşadığı farklı benlik sunumu kaygı türlerini spesifik olarak ayrıştırmaktadır.

Belirlenen alt boyutlar ve madde dağılımları şunlardır:

• Mevcut Performansa Yönelik Endişe: 8 madde (Sporcunun o anki performansı hakkında duyduğu kaygıyı ölçer.)
• Yetersiz Görünme Korkusu: 3 madde (Sporcunun başkaları tarafından yeteneksiz veya başarısız olarak algılanmaktan duyduğu korkuyu ölçer.)
• Diğerlerini Etkileme Çabası: 3 madde (Sporcunun dışarıdan olumlu bir izlenim yaratmak için gösterdiği aktif çabaları ölçer.)

Bu faktör yapısı, benlik sunumu motivasyonlarının karmaşık doğasını yansıtarak, hem kaçınma (korku) hem de yaklaşma (etkileme çabası) güdülerinin ölçülmesine olanak tanır.

Envanter

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Muhtemelen İngilizce).

Popülasyon Grubu: Sporcular.

Yaş Grubu: Genç ve yetişkin sporcular (Uyarlama çalışmasında detaylı yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak genel olarak rekabetçi sporcular hedeflenmiştir).

Popülasyon Detayları: Rekabetçi spor dallarında aktif olarak yer alan ve yarışma deneyimine sahip bireyler.

Test Metodolojisi: Envanter, 4’lü Likert Ölçeği kullanılarak yanıtlanmaktadır. Yanıt seçenekleri ve puanlama şu şekildedir:

1. 0 = Fikrim Yok
2. 1 = Katılmıyorum
3. 2 = Kısmen Katılıyorum
4. 3 = Katılıyorum

Yüksek puanlar, ilgili benlik sunumu kaygısı veya çabasının yüksek olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Yarışma, Sporcu, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Benlik sunumu, Psikometri, Performans.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emine Çağlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Envanterin kullanımı için sorumlu yazar (Emine Çağlar) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Akademik araştırmalarda kullanımı için kaynak gösterilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari kullanım dışındaki akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir, ancak yazarla teyit edilmelidir.

Test Yılı: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2009 yılında yayımlanmıştır.

Orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yarisma-benlik-sunumu-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Çağlar, E., Altıntaş A., ve Aşçı, F.H. (2009). Yarışma Benlik Sunumu Envanteri Türkçe Versiyonu’nun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 14 (1), 3-10.

Yarışma Benlik Sunumu Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Toplam Madde Sayısı: 15 madde (4 alt boyut)

Alt Boyutlar ve Madde Dağılımı:

• Mevcut Performansa Yönelik Endişe ( 8 m )
• Yetersiz Görünme Korkusu ( 3 m )
• Diğerlerini Etkileme Çabası ( 3 m )