Yardımcı Teknoloji Aile Etkisi Ölçeği

Özet

Yardımcı Teknoloji Aile Etkisi Ölçeği (YTAEÖ), orijinal adı Family Impact of Assistive Technology Scale (FIATS) olan psikometrik bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, engelli bireylerin kullandığı yardımcı teknolojilerin (YT) aile sistemi üzerindeki genel etkisini, hem olumlu hem de olumsuz yönleriyle ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. YTAEÖ, özellikle çocukların ve gençlerin yardımcı teknoloji cihazlarını kullanmaya başlamasıyla birlikte aile işlevselliği, duygusal sağlık, sosyal katılım ve finansal durum gibi alanlarda meydana gelen değişiklikleri değerlendirmeye odaklanır.

Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, 2012 yılında Şimşek, Şimşek, Ryan, Yakut ve Uygur tarafından gerçekleştirilmiş ve sonuçları uluslararası akademik bir dergide yayımlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda orijinal yapısının psikometrik özelliklerini koruyup korumadığını incelemiştir.

Anahtar Kelimeler

Yardımcı Teknoloji, Aile Etkisi, Engellilik, Adaptasyon, Uyarlama, Yaşam Kalitesi, Rehabilitasyon, Assistive Technology.

Yazarlar

Şimşek, T. T., Şimşek, İ. E., Ryan, S. E., Yakut, Y., Uygur, F. (Uyarlama Çalışması).

Amaç

Yardımcı Teknoloji Aile Etkisi Ölçeği’nin temel amacı, yardımcı teknolojilerin kullanımının aile dinamikleri üzerindeki faydalarını ve zorluklarını nicel olarak belirlemektir. Bu değerlendirme, klinisyenlerin ve araştırmacıların, teknoloji seçiminin ve uygulamasının aileye özgü ihtiyaçlara ne ölçüde cevap verdiğini anlamalarına yardımcı olur.

Ölçek, yalnızca cihazın kullanıcı üzerindeki etkisini değil, aynı zamanda cihazın edinilmesi, bakımı ve günlük yaşama entegrasyonunun getirdiği ek yükleri ve kolaylıkları da ölçerek bütüncül bir bakış açısı sunar. Bu bilgiler, rehabilitasyon programlarının ve sosyal destek hizmetlerinin etkinliğini artırmak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

YTAEÖ, yardımcı teknolojilerin aile üzerindeki etkisini çok boyutlu bir yapı içinde değerlendirir. Orijinal FIATS ölçeği, genellikle aşağıdaki temel alanları kapsayan alt ölçeklerden veya boyutlardan oluşur:

• Aile İşlevselliği ve Katılımı: Ailenin birlikte yaptığı aktivitelerdeki değişiklikler.
• Duygusal Etki ve Stres: Ebeveynlerin ve diğer aile üyelerinin yaşadığı duygusal yük veya rahatlama.
• Finansal Etki: Cihazların maliyeti ve ilgili harcamaların aile bütçesine etkisi.
• Çocuğun Bağımsızlığı: Teknolojinin çocuğun öz bakım ve günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlığına katkısı.

Ölçek, bu boyutlar aracılığıyla, teknolojinin aile yaşam kalitesi üzerindeki net etkisini ölçmeye çalışır.

Geçerlik

Şimşek ve arkadaşlarının (2012) Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçek maddelerinin teorik olarak ölçülmesi beklenen yapıyı (aile etkisi) ne derece doğru temsil ettiğini göstermektedir. Uyarlama çalışması sonucunda, Türkçe versiyonun orijinal ölçeğin boyut yapısını büyük ölçüde koruduğu ve maddelerin ilgili faktörlere yeterli yüklenme gösterdiği rapor edilmiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili ölçümlerle (örneğin, yaşam kalitesi veya ebeveyn stresi ölçekleri) korelasyonlarının incelendiği ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Türkçe versiyonun güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, YTAEÖ’nün genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir (genellikle kabul edilebilir sınır olan 0.70’in üzerinde).

Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçeği oluşturan maddelerin tutarlı bir şekilde aynı temel yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Test-tekrar test güvenirliği ise, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını kanıtlamak amacıyla belirli bir zaman aralığıyla aynı denek grubuna tekrar uygulanarak incelenmiştir ve bu sonuçların da kabul edilebilir düzeyde olduğu kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Yardımcı Teknoloji Aile Etkisi Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının faktör yapısını belirlemek amacıyla genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Orijinal FIATS ölçeği genellikle çok faktörlü bir yapıya sahiptir.

Şimşek ve arkadaşları (2012), Türkçe versiyonun faktör yapısının, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş alt boyutlarını destekleyip desteklemediğini araştırmışlardır. Analizler, ölçeğin Türkçe formunun da birden fazla faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin, yardımcı teknolojinin aile üzerindeki farklı etki alanlarını (duygusal, sosyal, pratik) ayrıştırdığını göstermiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde geçerli ve sağlam kaldığını doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanan, ebeveyn veya birincil bakıcı tarafından doldurulan öz bildirim/raporlama ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Engelli çocukları veya gençleri olan aileler.

Yaş Grubu: Ölçek, doğrudan çocuğu değil, çocuğun kullandığı teknolojinin aile üzerindeki etkisini ölçtüğü için, ebeveynler veya bakıcılar hedeflenir. Çocuğun yaş aralığı genellikle 0-18 yaş civarındaki teknoloji kullanıcılarını kapsar.

Popülasyon Detayları: Fiziksel veya gelişimsel engelleri nedeniyle yardımcı teknoloji kullanan bireylerin aileleri.

Test Metodolojisi: Uygulama, ebeveynlere cihazın kullanımı bağlamında aile yaşamındaki değişiklikleri derecelendirmelerini içeren bir dizi madde sunulmasıyla gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Yardımcı Cihaz, Aile Stresi, Rehabilitasyon Sonuçları, Psikometrik Ölçek, Yaşam Kalitesi, Çocuk Sağlığı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tülay Tarsuslu Şimşek

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2012

Derecelendirme: Derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi, uyarlama çalışmasının makalesinde yer almaktadır (Kaynaklar bölümüne bakınız).

PDF Erişimi: Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına ait PDF dosyası, aşağıdaki adresten indirilebilir: family-impact-of-assistive-technology-scale-toad.pdf

Kaynaklar

Uyarlama çalışmasının birincil referansı aşağıdadır:

1. Şimşek, T. T., Şimşek, İ. E., Ryan, S. E., Yakut, Y., & Uygur, F. (2012). The Turkish version of the Family Impact of Assistive Technology Scale: A validity and reliability study. Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 19(6), 515-520. doi: 10.3109/11038128.2012.696141

Yardımcı Teknoloji Aile Etkisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Bu nedenle, maddeler bu akademik girişte listelenememiştir. Maddelere erişim için, yukarıda belirtilen PDF dosyasına veya ilgili akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.