Yaratıcılık Hakkında Ne Düşünüyorsunuz Ölçeği

Özet

Bu ölçek, bireylerin yaratıcılık hakkındaki örtük teorilerini veya inançlarını ölçmek amacıyla uyarlanmıştır. Orijinal olarak yabancı bir kültürde geliştirilen bu araç, 2011 yılında Ayhan Dikici tarafından Türk kültürüne adapte edilmiştir. Ölçek, yaratıcılığın doğasına, kaynaklarına ve tezahürlerine ilişkin bireylerin sahip olduğu genel anlayışları ve kalıp yargıları belirlemeyi hedefler. Yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin 14 maddeden ve 7 alt boyuttan oluştuğunu göstermiştir ve psikometrik özellikleri Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir.

Ölçek, yaratıcılığa dair yüksek veya düşük örtük düşüncelere sahip olan bireyleri başarıyla ayırt edebilme yeteneğine sahiptir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründe kullanıma uygun olduğunu gösterirken, bazı alt boyutların (özellikle fizyoloji boyutu) yakınsama geçerliği açısından ek incelemeye ihtiyaç duyduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Örtük Kuramlar, Psikolojik Ölçek, Türk Uyarlaması, Faktör Analizi, Güvenirlik, Geçerlik, Ayhan Dikici.

Yazarlar

Ayhan Dikici

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaratıcılık kavramına dair sahip oldukları örtük kuramları (Implicit Theories) belirlemektir. Bu kuramlar, kişilerin yaratıcılığın kimlerde bulunduğuna, nasıl geliştiğine ve hangi faktörlere bağlı olduğuna dair geliştirdikleri kişisel inanç sistemlerini temsil eder ve bireylerin yaratıcı süreçlere yaklaşımlarını etkiler.

Uyarlama çalışması, bu psikolojik yapıyı Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede eğitim, yönetim ve psikoloji alanlarında yaratıcılık algısının araştırılmasına ve kültürel farklılıkların incelenmesine olanak tanınmıştır.

Yapı

Ölçek, yaratıcılığın örtük kuramları (Creativity) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle bireylerin yaratıcı kişileri veya süreçleri nasıl algıladığını kapsar. Ölçek toplamda 14 maddeden ve 7 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, yaratıcılığın fizyolojik, kültürel, kişilik veya gelişimsel gibi farklı yönlerine dair inançları temsil eder.

Ölçek, 6’lı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Katılımcılar, kendilerine sunulan maddelere ne derece katıldıklarını belirtirler. Derecelendirme sistemi, 1 (Kesinlikle katılmıyorum) ile 6 (Tamamen katılıyorum) arasında değişen seçenekleri içerir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Doğrulayıcı Faktör Analizi (Confirmatory Factor Analysis – DFA) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, birinci ve ikinci modellerin yakınsama (convergent) ve ayrışma (divergent) geçerlikleri incelenmiştir.

Yakınsama Geçerliği: Bu geçerlik türünün sağlanması için bir yapıyı oluşturan değişkenlerin veya alt boyutların kendi aralarındaki korelasyonlarının yüksek düzeyde olması beklenir. Temel koşul, standardize edilmiş faktör yüklerinin .50’den büyük ve ideal olarak .70’den büyük olmasıdır. Diğer bir yöntem olan Açıklanan Ortalama Varyans (AVE) hesaplamasında ise değerin .50’den büyük olması (AVE > .50) önemlidir. Tablo 5’teki sonuçlara göre, birinci modelin tüm alt boyutlarında AVE > .50 koşulu sağlanmıştır. Ancak ikinci modelin alt boyutlarında sadece kültür boyutunda bu koşul sağlanmıştır. Bu durum, fizyoloji boyutunu oluşturan maddelerin yakınsama geçerliğine sahip olmadığını göstermiştir.

Ayrışma Geçerliği: Ayrışma geçerliği, yapıların birbirinden farklı ve bağımsız olduğunu gösterir. Ayrışma geçerliliğinin sağlanmasında, bir yapıya ait açıklanan varyansın (AVE), o yapının diğer yapılarla arasındaki en yüksek korelasyon katsayısının karesinden büyük olması (AVE > En Yük. Kor.²) gerekmektedir (Bülbül ve Demirer, 2008; Byrne, 2010). Yapılar arası korelasyon değerleri incelenmiş; Cohen ve Lea (2002), sosyal bilimler için .30 düzeyinin orta düzey bir korelasyon olduğunu belirtirken, Gay ve Airasian (2003) .10 veya .15 düzeyindeki korelasyonların büyük bir sorun teşkil etmediğini ifade etmiştir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal ayrışmasını genel olarak desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemesi, madde analizleri yoluyla yapılmıştır. Ölçeğin ayırt ediciliğini belirlemek amacıyla, her madde için madde puanlarının üst ve alt gruplardaki ortalamaları arasındaki fark bağımsız gruplar t-testi (t-test) ile test edilmiştir (Turgut ve Baykul, 1992).

Ölçeği oluşturan 14 maddeye ilişkin t değerleri 2.000 ile 15.033 arasında bulunmuştur. Bu t değerleri, 686 serbestlik derecesi ile .05 düzeyinde anlamlı bulunmuştur. Bu istatistiksel sonuç, ölçeğin puanlanmasının, yaratıcılığa ilişkin örtük düşünceleri yüksek olan bireyler ile düşük olanları birbirinden güvenilir bir şekilde ayırt edebileceğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Yaratıcılık Hakkında Ne Düşünüyorsunuz Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması sürecinde, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışma, ölçeğin 7 alt boyuttan oluşan yapısının Türk örnekleminde nasıl bir uyum gösterdiğini araştırmıştır.

DFA sonuçları, iki farklı yapısal model üzerinden değerlendirilmiş ve özellikle yakınsama geçerliği açısından faktör yükleri ve Açıklanan Ortalama Varyans (AVE) değerleri kritik öneme sahip olmuştur. İkinci modeldeki fizyoloji boyutunun AVE değerinin .50 eşiğinin altında kalması, bu boyutun kendi maddeleri ile yeterli düzeyde yakınlaşmadığını göstermiş, ancak genel olarak yapısal modeller arası ilişkiler kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur.

[quads id=5]

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 14 madde ve 7 alt boyuttan oluşan, 6’lı Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yaratıcılık hakkındaki örtük kuramları ölçmek istenen genel popülasyon.

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya üniversite öğrencisi örneklemlerinde kullanılır).

Population Details: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Örtük Kuramlar, Psikometri, Yakınsama Geçerliği, Ayrışma Geçerliği, AVE, T-Testi, Ayhan Dikici, Korelasyon.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması 2011 yılında yayınlanmıştır.

İletişim ve İzinler: Ölçek sorumlusu yazar Ayhan Dikici ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilebilir.

Ücret: Bilgi mevcut değil.

Kaynaklar

• Dikici, A. (2011). Yaratıcılığın örtük kuramları: Yaratıcılık Hakkında Ne Düşünüyorsunuz Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. e-Journal of New World Sciences Academy, 6(1) 588-604.
• Byrne, B. M. (2010). Structural Equation Modeling with AMOS: Basic Concepts, Applications, and Programming. Routledge.
• Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate Data Analysis (7th ed.). Prentice Hall.
• Bülbül, S., & Demirer, E. (2008). Yapısal Eşitlik Modellemesi ile Ölçek Geliştirme. Yayınlanmamış Ders Notu.
• Cohen, J., & Lea, R. (2002). Applied Multiple Regression/Correlation Analysis for the Behavioral Sciences. Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
• Gay, L. R., & Airasian, P. (2003). Educational Research: Competencies for Analysis and Application. Prentice Hall.
• Turgut, M. F., & Baykul, Y. (1992). Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme. Pegem Yayıncılık.

Ölçeğin orijinal makalesine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: yaraticilik-hakkinda-ne-dusunuyorsunuz-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Yaratıcılık Hakkında Ne Düşünüyorsunuz Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 14 madde ve 7 alt boyuttan oluşmuştur. Örnek maddeler aşağıdadır:

1. İlk doğan çocuklar kendisinden sonra doğan kardeşlerinden daha yaratıcıdır.
2. İlk doğan çocuk yaratıcılıkta bir avantaja sahiptir.