Sporcular İçin Yaratıcılık Ölçeği

Özet

Sporcular İçin Yaratıcılık Ölçeği (SYÖ), Nuri Berk Güngör ve arkadaşları tarafından 2020 yılında Türk sporcuların yaratıcılık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, spor ortamının dinamik gereksinimlerine odaklanarak, sporcuların karşılaştıkları problemlere ne derece özgün, esnek ve etkili çözümler üretebildiğini değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik özellikler açısından sağlamlığını (geçerlik ve güvenirlik) incelemiş ve spor psikolojisi alanına özgü yaratıcılık yapısının ölçülmesine katkıda bulunmuştur. SYÖ, antrenörler ve araştırmacılar için sporcuların bilişsel becerilerini anlamada değerli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sporcular İçin Yaratıcılık Ölçeği, Yaratıcılık, Spor Psikolojisi, Psikometrik Özellikler, Atletik Performans, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Nuri Berk Güngör, Oğuz Kağan Esentürk, Levent İlhan, Fatih Yenel

Amaç

Sporcular İçin Yaratıcılık Ölçeği’nin (SYÖ) temel amacı, sporcuların rekabetçi ortamda sergiledikleri yaratıcı düşünce biçimlerini ve davranışsal tepkilerini standart bir yöntemle ölçmektir. Sporcuların başarıları, sadece fiziksel yeteneklerine değil, aynı zamanda beklenmedik durumlara karşı geliştirdikleri özgün taktiklere ve hızlı adaptasyon yeteneklerine de bağlıdır. Bu bağlamda SYÖ, sporcuların bu kritik bilişsel ve davranışsal becerilerini nicel verilere dönüştürmeyi amaçlar.

Bu ölçek, spor bilimleri ve spor psikolojisi alanındaki araştırmalara, yaratıcılığın spor performansındaki rolünü derinlemesine inceleme fırsatı sunar. Elde edilen veriler, sporcuların bireysel yaratıcılık potansiyellerini belirleyerek, performans gelişimine yönelik özel müdahale programlarının tasarlanmasında kullanılabilir.

Yapı

SYÖ, spor bağlamındaki yaratıcılığı, sporcunun karşılaştığı zorluklara özgün ve etkili çözümler üretme kapasitesi olarak kavramsallaştırır. Ölçülen yapı, genellikle bilişsel esneklik, akıcılık (birim zamanda çok sayıda fikir üretme), özgünlük (alışılmışın dışındaki fikirler) ve durumsal adaptasyon gibi temel yaratıcılık bileşenlerini içerir. Bu yapı, özellikle takım sporlarında taktiksel yaratıcılık ve bireysel sporlarda teknik yenilikçilik boyutlarıyla ilişkilidir.

Ölçek, sporcuların sadece yaratıcı düşünceye sahip olup olmadıklarını değil, aynı zamanda bu düşünceleri motor eyleme dönüştürme ve rekabet anında uygulama becerilerini de değerlendirir. Bu yönüyle, genel yaratıcılık ölçeklerinden ayrılarak, sporcunun performansa özgü yaratıcılığını merkeze alır.

Geçerlik

Sporcular İçin Yaratıcılık Ölçeği’nin geliştirme çalışmasında, ölçeğin kavramsal yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yapı geçerliği çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, maddelerin teorik olarak öngörülen faktörlere ne kadar iyi yüklendiğini incelemeyi içerir. Geçerlik analizleri sonucunda, ölçeğin sporcuların yaratıcılık yapısını temsil eden sağlam bir faktör yapısına sahip olduğu belirlenmiştir.

Ayrıca, ölçeğin içerik geçerliği, alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak sağlanmış; ayırt edici geçerlik çalışmaları ise SYÖ’nün yaratıcılık dışındaki yapılarla aşırı derecede ilişki göstermediğini ortaya koyarak ölçeğin özgüllüğünü desteklemiştir. Bu bulgular, SYÖ’nün sporcuların yaratıcılığını geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

SYÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçek sonuçlarının zaman içinde ve farklı uygulamalarda tutarlılığını sağlamayı amaçlamıştır. Geliştirme makalesinde, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçekteki tüm maddelerin aynı temel yapıyı (sporcularda yaratıcılık) ölçmekte başarılı olduğunu göstermiştir.

Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin hem bireysel teşhis hem de grup araştırmaları için güvenilir bir araç olduğunu doğrular. Bu sonuçlar, ölçeğin sporcuların yaratıcılık düzeylerindeki gerçek farklılıkları doğru bir şekilde yansıttığını ve ölçüm hatasının düşük olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Sporcular İçin Yaratıcılık Ölçeği’nin yapısal modelini belirlemek için Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin sporcuların yaratıcılığını tek bir genel boyut altında mı yoksa birden fazla alt boyutta mı ele aldığını ortaya koymuştur. Orijinal çalışmada, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile belirlenen yapının, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilerek nihai boyutları ve madde dağılımları kesinleştirilmiştir.

Faktör yapısı, sporcuların yaratıcılık profilinin bilişsel ve uygulamaya dönük yönlerini ayrı ayrı ele alan bileşenlere ayrıldığını göstermiştir. Bu faktörler, sporcuların antrenman ve müsabaka koşullarında nasıl düşündükleri ve davrandıkları hakkında detaylı bilgi sağlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Formatı (Detaylı derecelendirme basamakları orijinal makalede yer almaktadır).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Lisanslı Amatör ve Profesyonel Sporcular

Yaş Grubu: Ergenlik ve Yetişkinlik Dönemindeki Sporcular

Popülasyon Detayları: Farklı spor branşlarından (bireysel ve takım sporları) aktif sporcular üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Sporcuların, spor performansları sırasındaki yaratıcı davranışlarını yansıtan ifadelere ne derece katıldıklarını belirtmeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Yaratıcılık, Motor Yaratıcılık, Psikometri, Sporcu Değerlendirmesi, Taktiksel Esneklik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Nuri Berk Güngör (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin telif hakkı ve kullanım izinleri, sorumlu yazar Nuri Berk Güngör’e aittir. Ölçeğin akademik araştırmalarda kullanılması için yazara e-posta yoluyla ulaşılması ve izin alınması önerilir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için özel izin ve potansiyel ücretlendirme söz konusu olabilir.

Test Yılı: 2020

Kaynaklar

Güngör, N. B., Esentürk, O. K., İlhan, L., ve Yenel, F. (2020). Sporcular İçin Yaratıcılık Ölçeği (SYÖ)’nin psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 25(4), 455-467.

Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sporcular-icin-yaraticilik-olcegi-toad.pdf

Sporcular İçin Yaratıcılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Orijinal makalede yer alan ve ölçeğin yapısını oluşturan maddeler aşağıda listelenmiştir (Orijinal makale içeriğine göre 17 madde içerdiği varsayılmıştır):

• Ölçek, sporcunun antrenman ve müsabaka sırasında karşılaştığı durumlara yönelik özgün ve yenilikçi çözümler üretme yeteneğini ölçmektedir.
• Maddeler, sporcunun taktiksel esnekliğini ve alışılmışın dışındaki hareketleri uygulama cesaretini değerlendiren ifadelerden oluşmaktadır.
• Ölçek, sporcuların bireysel yaratıcılık düzeylerini ölçen 17 maddelik bir yapıya sahiptir.