Yansıtıcı Düşünme Düzeyini Belirleme Ölçeği

Öz

Yansıtıcı Düşünme Düzeyini Belirleme Ölçeği (YDDBÖ), bireylerin yansıtıcı düşünme becerilerinin ve eğilimlerinin seviyesini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış 16 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, 4 alt boyutta yapılandırılmıştır: Alışkanlık, Anlama, Yansıtma ve Kritik Yansıtma. Başol ve Evin-Gencel (2013) tarafından gerçekleştirilen geçerlik ve güvenirlik çalışmasında, hem Açıklayıcı hem de Doğrulayıcı Faktör Analizleri kullanılarak ölçeğin kuramsal yapısı doğrulanmıştır. YDDBÖ, eğitim bilimleri alanında öğrencilerin öğrenme süreçlerini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yansıtıcı düşünme, faktör analizi, ölçek uyarlama, psikometri, yapı geçerliği, güvenirlik.

Yazarlar

Gülşah Başol, İpek Evin-Gencel

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendi öğrenme süreçleri, deneyimleri ve karşılaştıkları sorunlar hakkında ne düzeyde bilinçli, eleştirel ve sistematik bir şekilde düşündüklerini belirlemektir. Bu araç, özellikle yükseköğretim kurumlarında öğrencilerin yansıtıcı düşünme düzeylerini tespit ederek eğitim programlarının ve öğretim yöntemlerinin etkinliğini değerlendirmeye olanak tanır.

YDDBÖ, eleştirel düşünme ile yakından ilişkili olan yansıtıcı süreçleri nicel olarak ölçerek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılarına değerli veriler sunar. Ölçeğin uyarlanması, Türk kültür ve dil yapısına uygun, bilimsel standartlara sahip bir ölçme aracının literatüre kazandırılmasını sağlamıştır.

Yapı

Yansıtıcı Düşünme Düzeyini Belirleme Ölçeği, yansıtıcı düşünme kavramını dört temel alt boyutta ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu alt boyutlar, bireyin düşünme sürecindeki farklı aşamaları ve eğilimleri temsil eder. Ölçek toplam 16 maddeden oluşmaktadır ve her alt boyutta 4 madde yer almaktadır.

Ölçek kapsamındaki dört alt boyut şunlardır:

• Alışkanlık: Bireyin düşünmeden, otomatik olarak gerçekleştirdiği eylemleri veya rutinleri ifade eder. Düşünsel sürecin en düşük seviyesini temsil eder.
• Anlama: Öğretilen veya karşılaşılan kavramları ve bilgileri temel düzeyde kavrama yeteneğini ifade eder.
• Yansıtma: Bireyin kendi eylemlerini, başkalarının yöntemlerini sorgulama ve alternatif yollar üzerine düşünme çabasını içerir. Bu, aktif bir yansıtıcı düşünme sürecini gösterir.
• Kritik Yansıtma: En üst düzey yansıtma biçimi olup, bireyin sadece eylemleri değil, aynı zamanda temel varsayımlarını, inançlarını ve hatta benlik algısını sorgulamasını ve dönüştürmesini ifade eder.

Geçerlik

YDDBÖ’nün geçerlik çalışmaları kapsamlı bir şekilde yürütülmüştür. Ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla veri seti rastgele ikiye bölünmüştür. Birinci yarıda Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanırken, ikinci yarıda Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu çift faktör analizi yaklaşımı, orijinal çalışmada ortaya konan kuramsal dört faktörlü yapının Türkiye örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin benzer ölçekler dayanaklı geçerliği (uyum geçerliği) incelenmiştir. Bu amaçla, YDDBÖ puanları ile California Eleştirel Düşünme Ölçeği (CCTST) puanları arasındaki korelasyon incelenmiştir. Elde edilen korelasyon katsayısının yeterli düzeyde olması, YDDBÖ’nün ölçtüğü yapının, eleştirel düşünme gibi benzer yapılarla teorik beklentilere uygun bir ilişki içinde olduğunu ve ölçeğin arzu edilen yapıyı ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık açısından değerlendirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olarak yaygın kullanılan Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayının elde edilen değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve iç tutarlılığın yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir.

Ek olarak, Spearman Brown İki Yarı Güvenirlik katsayısı da hesaplanarak iç tutarlılık bulguları desteklenmiştir. Ölçeğin zamana karşı kararlılığını (test-tekrar test güvenirliği) belirlemek amacıyla, belirli bir süre aralığından sonra aynı katılımcılara ölçek tekrar uygulanmıştır. Test-tekrar test korelasyonlarının yeterli düzeyde olması, katılımcıların ölçeğe verdikleri cevapların zaman içinde kararlılık gösterdiğini ve ölçeğin güvenilirliğini pekiştirdiğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

YDDBÖ’nün yapısal bütünlüğünü ortaya koymak için iki aşamalı faktör analizi yöntemi kullanılmıştır. Veri seti rastgele iki bağımsız gruba ayrılmıştır. Birinci grupta, ölçeğin temel boyutlarını keşfetmek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmış ve dört alt boyutlu yapı elde edilmiştir.

İkinci grupta ise, AFA sonucunda elde edilen ve orijinal teorik yapıyı temsil eden dört faktörlü modelin örneklem verisiyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA sonuçları, modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve orijinal çalışmada ortaya konan kuramsal yapının (4 alt boyut ve 16 madde) Türk kültürüne uyarlanan formda da doğrulandığını göstermiştir. Bu, ölçeğin güçlü bir yapı geçerliği kanıtı sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 16 maddeden oluşan, dört alt boyutlu, öz bildirim (self-report) ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (eğitim bilimleri alanındaki katılımcılarla geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır).

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle yükseköğretim öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, yükseköğretim düzeyindeki öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır (1= kesinlikle katılıyorum – 5= kesinlikle katılmıyorum). Yüksek puanlar yansıtıcı düşünme düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Yansıtma, eleştirel düşünme, öğrenme süreçleri, psikolojik ölçme, güvenirlik katsayısı, Cronbach Alpha.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen ilgili kurum adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Gülşah Başol ve İpek Evin-Gencel tarafından 2013 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve telif hakları, sorumlu yazar Gülşah Başol ile iletişime geçilerek öğrenilebilir. Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal makalesi ve bazı ek dokümanları, Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri dergisinin sayfasında (kuyeb.com) ve aşağıdaki PDF bağlantısında mevcuttur.

Orijinal PDF dokümanı bu bağlantıdan indirilebilir: yansitici-dusunme-duzeyini-belirleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Başol, G. ve Evin-Gencel, İ. (2013). Yansıtıcı Düşünme Düzeyini Belirleme Ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(2), 929-946.

Yansıtıcı Düşünme Düzeyini Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Ölçek, 4 alt boyut ve 16 maddeden oluşmaktadır.

• Alışkanlık (4 madde): Bazı etkinlikler üzerinde çalışırken onları ne yaptığımı düşünmeden yapabilirim.
• Anlama (4 madde): Bu ders, öğretim elemanı tarafından öğretilen kavramları anlamamızı gerektirir.
• Yansıtma (4 madde): Bazen diğerlerinin bir şeyi yapış yöntemini sorgular ve daha iyi bir yol düşünmeye çalışırım.
• Kritik Yansıtma (4 madde): Bu dersin sonucu olarak kendime bakış tarzımı değiştirdim.