Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri – İlişki Yapıları

Özet

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri – İlişki Yapıları (YİYE-İY), orijinal adı Experiences in Close Relationships-Relationship Structures Scale (ECR-RS) olan ölçeğin Türkçe adaptasyonudur. Bu envanter, bireylerin farklı spesifik yakın ilişki figürlerine (örneğin, anne, baba, romantik partner, yakın arkadaş) yönelik bağlanma stillerini, özellikle iki temel boyut olan Bağlanma Kaygısı ve Bağlanma Kaçınması üzerinden değerlendirmeyi amaçlar. Ölçek, ilişkisel bağlamda bireylerin duygusal düzenleme ve kişilerarası stratejilerini ölçerek, yetişkin ve ergen bağlanma araştırmalarına önemli bir psikometrik araç sunmaktadır. Türkiye uyarlaması, özellikle ergen popülasyonunda kullanıma uygunluğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri, ECR-RS, Bağlanma Kuramı, Bağlanma Kaygısı, Bağlanma Kaçınması, Ergenlik, İlişki Yapıları, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Geliştiricileri: Fraley, S. C., Heffernan, M. E., & Vicary, A. M. (2011).
Türkçe Adaptasyon Yazarları: Savaş Karataş, İbrahim Demir.

[quads id=5]

Amaç

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri – İlişki Yapıları’nın temel amacı, bireylerin genel bağlanma eğilimlerinden ziyade, belirli ilişki figürlerine (örneğin, anneye, babaya, romantik partnere) yönelik farklılaşan bağlanma biçimlerini ölçmektir. Bu adaptasyon çalışması, özellikle Türk ergen popülasyonunda bağlanma kaçınması ve kaygısının ilişkisel bağlamda geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçek, bireyin farklı ilişkilerde güvenli, kaygılı veya kaçınmacı tepkiler geliştirme düzeyini saptamaya hizmet eder.

Yapı

Ölçek, Bağlanma Kuramı çerçevesinde, yetişkin bağlanmasının iki temel orthogonal boyutunu ölçer: Bağlanma Kaygısı ve Bağlanma Kaçınması. Bağlanma Kaygısı, terk edilme korkusu, partnerin ulaşılabilirliğine dair şüpheler ve aşırı yakınlık isteği ile karakterizedir. Bağlanma Kaçınması ise, yakınlıktan rahatsız olma, duygusal bağımsızlığa aşırı vurgu yapma ve duygusal ifadeleri bastırma eğilimini yansıtır. YİYE-İY, bu iki boyutu her bir hedef ilişki (ilişki yapısı) için ayrı ayrı değerlendirir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Karataş ve Demir (2018) tarafından yürütülen Türkçe adaptasyon çalışmasında ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA), ölçeğin iki faktörlü (Kaygı ve Kaçınma) yapısını koruduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk kültüründe ergenlerin ilişki yapılarına özgü bağlanma boyutlarını ölçme konusunda geçerli olduğunu işaret etmektedir. Ayrıca, ölçeğin yakın ilişki kalitesi ve psikolojik uyum gibi ilgili yapılarla beklenen yönde ilişkiler sergilemesi (eş zamanlı geçerlik) de araştırılmıştır.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak verilmiştir. Ancak adaptasyon çalışması, ölçeğin iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak güvenilirliğini desteklemiştir. Bağlanma Kaygısı ve Bağlanma Kaçınması alt boyutlarının her bir ilişki figürü için ayrı ayrı yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Güvenirlik çalışmalarında ayrıca test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir, bu da ölçek puanlarının zaman içinde kararlılığını ortaya koyar.

Faktör Analizi

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri – İlişki Yapıları’nın Türkçe adaptasyonunda, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analizler, her bir ilişki yapısı (örneğin, anne, baba) için ayrı ayrı uygulanan maddelerin iki temel faktör (Kaygı ve Kaçınma) altında toplandığını teyit etmiştir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, ölçeğin teorik iki boyutlu yapısının Türk ergen örnekleminde de geçerliliğini sürdürdüğünü göstermektedir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Ergenler ve Genç Yetişkinler

Yaş Grubu: Adaptasyon çalışması ergenler üzerine odaklanmıştır (Genellikle 12-18 yaş arası).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki lise öğrencileri örneklemi.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir maddeyi, kendileri için önemli olan belirli bir ilişki figürüne (örneğin, annemle ilişkim) ne kadar uyguladığını belirten bir Likert ölçeğinde derecelendirir. Orijinal ölçek genellikle 7 noktalı Likert tipi bir derecelendirme kullanır (1=Kesinlikle Katılmıyorum; 7=Kesinlikle Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri, İlişkisel Bağlanma, Kaygılı Bağlanma, Kaçınmacı Bağlanma, Psikometrik, Ergenlik Dönemi, Bağlanma.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Adaptasyon): Savaş Karataş

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İlgili akademik kurumlar üzerinden sağlanmaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal yayıncının ve adaptasyon yazarlarının izinlerine tabidir. Ticari kullanım için ek ücretler veya lisans gereklilikleri olabilir.

Orijinal Yayın Linki: journals.sagepub.com

Kaynaklar

1. Karataş, S., & Demir, İ. (2018). Attachment avoidance and anxiety in adolescence: Turkish adaptation of the Experiences in Close Relationships-Relationship Structures Scale. Psychological Reports. doi: 10.1177/0033294118785562
2. Fraley, R. C., Heffernan, M. E., & Vicary, A. M. (2011). The Experiences in Close Relationships—Relationship Structures Questionnaire: A method for assessing relationship-specific attachment. Psychological Assessment, 23(3), 641–650.

[quads id=5]

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri – İlişki Yapıları Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Araştırmacılar, maddeler için Karataş ve Demir (2018) makalesine başvurmalıdırlar.

Ölçek Maddelerine Dair Not: Bu akademik kaynak girişi için ölçek maddeleri orijinal kaynaktan elde edilememiştir. YİYE-İY, her bir ilişki figürü (örneğin anne, baba, partner) için tekrarlanan 9 maddeden oluşur. Bu 9 maddenin 4 veya 5 tanesi Bağlanma Kaygısı, geri kalanı ise Bağlanma Kaçınması alt boyutunu ölçmektedir. Maddeler, bireyin o ilişki bağlamında ne kadar rahat hissettiği, terk edilme korkusu taşıyıp taşımadığı ve duygusal yakınlığa ne kadar değer verdiği gibi konuları ele alır.