Yakınlık Korkusu Ölçeği (YKÖ)

Özet

Yakınlık Korkusu Ölçeği (YKÖ), bireylerin duygusal yakınlık kurma ve ilişkilerde kişisel açıklık gösterme süreçlerine eşlik eden kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal yabancı formunun Türk kültürüne uyarlanması sonucu ortaya çıkmıştır. Ş. Elibol ve E. S. S. Tok tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. YKÖ, özellikle bağlanma stilleri ve ilişki dinamikleri üzerine çalışan araştırmacılar için önemli bir değerlendirme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Yakınlık Korkusu, YKÖ, Ölçek Uyarlaması, Psikolojik Değerlendirme, Yetişkin Bağlanması, İlişki Dinamikleri

Yazarlar

Ş. Elibol, Emine Sevinç Sevi Tok

[quads id=5]

Amaç

Yakınlık Korkusu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin romantik veya yakın sosyal ilişkilerde duygusal açıklık, savunmasızlık ve karşılıklı bağımlılığa karşı geliştirdikleri korku ve kaçınma eğilimlerinin yoğunluğunu ve niteliğini ölçmektir. Ölçeğin Türkçe formunun uyarlanması, bu önemli psikolojik yapının Türk popülasyonunda kültürel olarak hassas ve bilimsel açıdan sağlam yöntemlerle değerlendirilmesine olanak tanımayı hedeflemiştir.

Bu araç, klinik ve akademik araştırmalarda kullanılarak, yakınlık korkusunun depresyon, anksiyete bozuklukları ve düşük yaşam doyumu gibi diğer psikolojik değişkenlerle olan ilişkisini incelemek için temel veri sağlamaktadır. Ölçek, özellikle çift terapisi ve bireysel psikoterapide, danışanların ilişki engellerini anlamlandırmalarına yardımcı olmak üzere bir tarama aracı olarak da işlev görebilir.

Yapı

Ölçek, bireyin yakın ilişkilerde kendini açığa vurmaktan veya duygusal olarak derinleşmekten kaçınma eğilimini temsil eden psikolojik bir yapı olan “yakınlık korkusu”nu ölçmektedir. Bu yapı genellikle, kişinin geçmiş bağlanma deneyimlerinden kaynaklanan ve yakınlığın potansiyel reddedilme veya terk edilme riskini taşıdığı inancıyla karakterize edilen bir dizi bilişsel ve duygusal tepkiyi içerir.

Yakınlık korkusu, bireyin yaşamında tatmin edici ve destekleyici ilişkiler kurmasını engelleyen temel bir mekanizma olarak kabul edilir. Ölçek, bu korkunun farklı boyutlarını yakalamayı amaçlar, örneğin; duygusal yoğunluktan kaçınma, kişisel bilgileri saklama veya ilişkiyi yüzeysel tutma davranışları gibi.

Geçerlik

Yakınlık Korkusu Ölçeği’nin Türkçe formunun Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini belirlemeye odaklanmıştır. Uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği incelenir; bu, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen faktör yapısını koruyup korumadığının analiz edilmesi demektir.

Uyarlama çalışmasında, YKÖ’nün yapı geçerliğinin yanı sıra, diğer ilgili yapılarla (örneğin, bağlanma stilleri veya ilişki doyumsuzluğu) olan korelasyonları incelenerek ölçüt geçerliği ve Uyum Geçerliği de araştırılmıştır. Bu analizler, ölçeğin Türk kültüründeki bireylerin yakınlık korkusu düzeylerini doğru bir şekilde yansıttığını kanıtlamayı amaçlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik analizleri, ölçek puanlarının zamana ve farklı madde setlerine karşı tutarlılığını göstermektedir. Elibol ve Tok’un (2018) çalışmasında, YKÖ’nün iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) kabul edilebilir düzeyde olup olmadığı incelenmiştir. Yüksek iç tutarlılık, ölçeği oluşturan tüm maddelerin aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarının bir diğer bileşeni ise test-tekrar test güvenilirliğidir. Bu yöntemle, ölçeğin kısa bir zaman aralığıyla aynı kişilere uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediği kontrol edilir. Bu, YKÖ puanlarının kararlı ve rastgele hatalardan arınmış olduğunu doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Yakınlık Korkusu Ölçeği’nin Türkçe formunun psikometrik özelliklerini inceleyen uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların kültürel bağlamda tutarlı olup olmadığını ortaya koyar.

Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu netleştirir ve her bir faktörün yakınlık korkusunun hangi spesifik yönünü temsil ettiğini tanımlar. Bu, ölçeğin klinik uygulamalarda ve araştırmalarda nasıl puanlanması ve yorumlanması gerektiği konusunda temel bir kılavuz sağlar.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal formata bağlı olarak genellikle 5’li veya 7’li Likert ölçeği kullanılır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve Genç Yetişkinler

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup halinde doldurulabilen öz bildirim ölçeği (Self-report).

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Öz Bildirim, Uyum Çalışması, İlişki Kaygısı, Bağlanma, Geçerlik, Güvenirlik

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Emine Sevinç Sevi Tok (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yakınlık Korkusu Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçek, akademik araştırmalar için genellikle kaynak gösterilerek kullanılabilir. Ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için sorumlu yazara e-posta yoluyla ulaşılması tavsiye edilmektedir. Sorumlu yazar: Emine Sevinç Sevi Tok.

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine erişim bağlantısı aşağıda sunulmuştur: yenisymposium.com.

Kaynaklar

• Elibol, Ş. ve Tok, E. S. S. (2018). Yakınlık Korkusu Ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yeni Symposium, 56(4), 7-12.

• Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yakinlik-korkusu-olcegi-yko-toad.pdf

[quads id=5]

Yakınlık Korkusu Ölçeği (YKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte doğrudan listelenmemiştir. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen makaleye veya PDF dosyasına başvurulması gerekmektedir.